ശുക്ലപക്ഷസ്യ പൂര്വ്വാഹ്നേ ശ്രാദ്ധം കുര്യാദ്വിചക്ഷണഃ। കൃഷ്ണപക്ഷേഽപരാഹ്നേ തു രൌഹിണം ന വിലങ്ഘയേത് ।। ൨൧.
വിദ്വാൻമാർ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ രാവിലെ തന്നെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ഉച്ച കഴിഞ്ഞ് ചെയ്യണം. രോഹിണി നക്ഷത്രത്തിന്റെ നിയമം ലംഘിക്കരുത്.
ഏവമേതേ മഹാത്മാനോ മഹാ യോഗാ മഹൌജസഃ। സദാ വൈ പിതരഃ പൂജ്യാ ദ്രഷ്ടാരോ ദേശകാലയോഃ ।। ൨൧.
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാക്കളായ, മഹായോഗവും മഹാശക്തിയും ഉള്ള പിതാക്കന്മാർ എല്ലായ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്; അവർ ദേശവും കാലവും മനസ്സിലാക്കുന്നവരാണ്.
പിതൃഭക്തിരതോ നിത്യം യോഗം പ്രാപ്നോത്യനുത്തമമ്। ധ്യാനേന മോക്ഷം ഗച്ഛന്തി ഹിത്വാ കര്മ ശുഭാശുഭമ് ।। ൨൧.
അതിനാൽ, പിതൃഭക്തി എപ്പോഴും പുലർത്തുന്നവൻ ഉന്നതമായ യോഗം നേടുന്നു; ധ്യാനത്തിലൂടെ, നല്ലതും ചീത്തയുമെന്ന കർമ്മങ്ങൾ വിട്ട് മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
യജ്ഞഹേതോര്യദുദ്ധൃത്യ മോഹയിത്വാ ജഗത്തദാ। ഗുഹായാം നിഹതം യോഗം കശ്യപേന മഹാത്മനാ ।। ൨൧.
യജ്ഞത്തിനായി, മഹാത്മാവായ കശ്യപൻ ലോകത്തെ ഭ്രമിപ്പിച്ച് രഹസ്യമായ യോഗം ഒരു ഗുഹയിൽ ഒളിപ്പിച്ചു വെച്ചു.
അമൃതം ഗുഹ്യമൃദ്ധൃത്യ യോഗം യോഗവിദാം വര। പ്രോക്തം സനത്കുമാരേണ മഹത്തദ്ധര്മ്മശാശ്വതമ് ।। ൨൧.
രഹസ്യമായ അമൃതം, ഉന്നതമായ യോഗം എടുത്ത്, യോഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള സനത്കുമാരൻ ഈ മഹത്തായ ശാശ്വതധർമ്മം പ്രസ്താവിച്ചു.
ദേവാനാം പരമം ഗുഹ്യമൃഷീണാം ച പരായണമ്। പിതൃഭക്ത്യാ പ്രയത്നേന പിതൃഭക്തൈശ്ച നിത്യശഃ ।। ൨൧.
ഇത് ദേവന്മാരുടെ പരമരഹസ്യവും, ഋഷിമാരുടെ പരമലക്ഷ്യവുമാണ്; പിതൃഭക്തിയോടെയും പരിശ്രമത്തോടെയും, പിതൃഭക്തരായവർക്ക് എപ്പോഴും ഇത് ലഭ്യമാണ്.
തഞ്ച യോഗം സമാസേന പിതൃഭക്തസ്തു കൃത്സ്നശഃ। പ്രയത്നാത്പ്രാപ്നുയാത്തത്ര സര്വമേവ ന സംശയഃ ।। ൨൧.
ആ യോഗം സംക്ഷിപ്തമായി പിതൃഭക്തൻ പരിശ്രമത്തോടെ പൂര്ണമായി നേടാം; അതിൽ എല്ലാം ലഭിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
യസ്മൈ ശ്രാദ്ധാനി ദേയാനി യച്ച ദത്തം മഹാഫലമ്। യേഷു വാപ്യക്ഷയം ശ്രാദ്ധം തീര്ഥഷു ച നദീഷു ച । യേഷു ച സ്വര്ഗമാപ്നോതി തത്തേ പ്രോക്തം സസംഗ്രഹമ് ।। ൨൧.
ആർക്കാണ് ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കേണ്ടത്, ഏത് ദാനങ്ങൾ വലിയ ഫലം നൽകുന്നു, എവിടെയാണ് ശ്രാദ്ധം ക്ഷയിക്കാത്തത്, തീർത്ഥങ്ങളിലും നദികളിലും, എവിടെയാണ് സ്വർഗം ലഭിക്കുന്നത്—ഇവയെല്ലാം സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ബൃഹസ്പതിരുവാച।। ശ്രുത്വൈവം ശ്രാദ്ധകല്പം തു യോഽസൂയാം കുരുതേ നരഃ। സ മജ്ജേന്നരകേ ഘോരേ നാസ്തികസ്തമസാവൃതഃ ।। ൨൧.
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: ഈ ശ്രാദ്ധവിധി കേട്ടിട്ടും ആരെങ്കിലും അസൂയ കാണിച്ചാൽ, ആ മനുഷ്യൻ അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട് ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ വീഴും; അവൻ നാസ്തികനാണ്.
മഹാരോഗാവസായസ്തു സ യഃ സംയതമാനസഃ। വേദാശ്രമാന്മുക്തചിത്തഃ കുമ്ഭീകാ നധിഗച്ഛതി। ജിഹ്വാച്ഛേദം സ്തേനമേത്യ പ്രാപ്നുയുസ്തേന ചൈവ ഹ ।। ൨൧.
വലിയ രോഗം ബാധിച്ചിട്ടും മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ചവനും വേദാശ്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായവനും കുംഭീപാക നരകത്തിൽ വീഴില്ല; പക്ഷേ, നാവു മുറിക്കുന്നവരും കള്ളന്മാരും അവിടെ എത്തും.
സീദന്തി തേ സാഗരേ ലോഷ്ടഭൂതാ യോഗദ്വിഷഃ സ്ഥാസ്യന്തേ യാവദുര്വ്വീ । തസ്മാച്ഛ്രാദ്ധേ ധര്മ്മ ഉദ്ദിഷ്ട ഏഷ നിത്യം കാര്യഃ ശ്രദ്ദധാനേന പുംസാ ।। ൨൧.
യോഗത്തോട് വൈരാഗ്യം കാണിക്കുന്നവർ മണ്ണ് കഷ്ണങ്ങളായി സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി നില്ക്കും, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം. അതുകൊണ്ട്, ശ്രാദ്ധധർമ്മം വിശ്വാസത്തോടെ എപ്പോഴും നിർവഹിക്കണം.
പരിവാദോ ന കര്ത്തവ്യോ യോഗിനാം ച വിശേഷതഃ। പരിവാദാത് കൃമിര്ഭൂത്വാ തത്രൈവ പരിവര്ത്തതേ ।। ൨൧.
യോജികളെയും പ്രത്യേകിച്ച് അവരെ അപവാദം ചെയ്യരുത്; അപവാദം ചെയ്താൽ, ആൾ കീടമായി അവിടെയേയ്ക്ക് തിരികെ ജനിക്കും.
യോഗം പരിവദേദ്യസ്തു ധ്യാനിനാം മോക്ഷകാരണമ്। സ ഗച്ഛേന്നരകം ഘോരം ശ്രോതാ യശ്ച ന സംശയഃ ।। ൨൧.
യോഗത്തെ, ധ്യാനികൾക്ക് മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്ന അതിനെ, അപവാദം ചെയ്യുന്നവനും അതു കേൾക്കുന്നവനും ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ പോകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ആവൃതം തമസാ സര്വം നരകം ഘോരദര്ശനമ്। യോഗീശ്വരപരീ വാദാന്നിശ്ചയം യാതി മാനവഃ ।। ൨൧.
നരകം മുഴുവൻ ഇരുണ്ടതും ഭയങ്കരമായ കാഴ്ചയുമാണ്; യോഗേശ്വരന്മാരെ അപവാദം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ അവിടെയെത്തും.
യോഗേശ്വരാണാമാക്രോശം ശ്രൃണുയാദ്യോ യതാത്മനാമ്। സ ഹി കാലം ചിരം മജ്ജേത് കുമ്ഭീപാകേ ന സംശയഃ ।। ൨൧.
മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച യോഗേശ്വരന്മാരെ അപമാനിക്കുന്നതു കേൾക്കുന്നവൻ ദീർഘകാലം കുംഭീപാക നരകത്തിൽ മുങ്ങും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
മനസാ കര്മണാ വാചാ ദ്വേഷം യോഗിഷു വര്ജ്ജയേത്। പ്രേത്യാന്യം തത്ഫലം ഭുങ്ക്തേ ഇഹ ചൈവ ന സംശയഃ ।। ൨൧.
മനസ്സിലും പ്രവർത്തിയിലും വാക്കിലും യോജികളോട് വൈരാഗ്യം കാണിക്കരുത്; മരിച്ചശേഷം അതിന്റെ ഫലം മറ്റിടത്ത് അനുഭവിക്കും, ഈ ലോകത്തും അതു സംഭവിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ന പാരഗോ വിന്ദതി പാരമാത്മനസ്ത്രിലോകമധ്യേ ചരതി സ്വകര്മഭിഃ। ഋചോ യജുഃസാമതദങ്ഗപാരഗോ വികാരമേവ ഹ്യനവാപ്യ സീദതി ।। ൨൧.
ആത്മാവിന്റെ അതിരുവരെ എത്താത്തവന് പരമാത്മാവിനെ നേടാനാവില്ല; അവന് തന്റെ പ്രവൃത്തികൾ അനുസരിച്ച് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു. ഋക്, യജുർ, സാമവേദങ്ങളെയും അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി പഠിച്ചാലും, മാറ്റം നേടാതെ അവൻ അകത്തുതന്നെ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
വികാരപാരഃ പ്രകൃതേശ്ച പാരഗസ്ത്രയീ ഗുണാനാം ത്രിഗുണാന്തപാരഗാ। തത്ത്വഞ്ചതുര്വിംശതിയോ ഗപാരഗം സ പാരഗോ യസ്ത്വയനാന്തപാരഗഃ ।। ൨൧.
മാറ്റങ്ങളുടെ അതിരു കടന്നവനും, പ്രകൃതിയുടെ അതിരു കടന്നവനും, മൂന്നു ഗുണങ്ങളുടെയും അതിരുകൾ കടന്നവനും, ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വങ്ങളുടെയും അതിരു കടന്നവനും, യാത്രയുടെ അവസാനത്തോളം എത്തുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിരു കടന്നവൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.
കൃത്സ്നം യഥാ തത്ത്വവിസര്ഗമാത്മനസ്തഥൈവ ഭൂയഃ പ്രലയം സദാത്മനഃ। പ്രത്യാഹരേദ്യോഗബലേന യോഗവിത് സ സര്വപാരക്രമയാനഗോചരഃ ।। ൨൧.
യോഗജ്ഞാനമുള്ളവൻ, എല്ലാ തത്ത്വങ്ങളെയും ആത്മാവിലേക്കു പിൻവലിക്കുന്നതുപോലെ, യോഗശക്തിയാൽ എല്ലാം സത്യം ആയ ആത്മാവിലേക്കു എപ്പോഴും പിൻവലിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാവിധ ശക്തിയുടെ വഴി വഴി, മറ്റുള്ളവർക്കു അപ്രാപ്യനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വേദസ്യ വേദിതാ യോ വൈ വേദ്യം വിന്ദതി യോഗവിത്। തം വൈ വേദവിദം പ്രാഹുസ്തം പ്രാഹുര്വേദപാരഗമ് ।। ൨൧.
യോഗജ്ഞാനമുള്ളവൻ, വേദം അറിയുകയും അറിവിന് ഉദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ നേടുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് വേദം അറിയുന്നവർ യഥാർത്ഥ വേദജ്ഞനായെന്നും വേദത്തിന്റെ അതിരു കടന്നവനെന്നുമാണ് വിളിക്കുന്നത്.
വേദ്യം ച വേദിതവ്യം ച വിദിത്വാ വൈ യഥാവിധി। ഏവം വേദവിദം പ്രാഹുസ്തതോഽന്യേ വേദചിന്തകാഃ ।। ൨൧.
അറിയേണ്ടതും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതും യഥാവിധി അറിഞ്ഞവനെയാണ്, വേദത്തെ ആലോചിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവർ വേദജ്ഞനെന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യജ്ഞാന് വേദാംസ്തഥാ കാമാഞ്ജ്ഞാനാനി വിവിധാനി ച। പ്രാപ്നോത്യായുഃ പ്രജാശ്ചൈവ പിതൃഭക്തോ ധനാനി ച ।। ൨൧.
യജ്ഞങ്ങൾ, വേദങ്ങൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ, വിവിധവിധമായ അറിവുകൾ എന്നിവയും, ദീർഘായുസ്, സന്താനങ്ങൾ, പിതൃഭക്തി, സമ്പത്ത് എന്നിവയും അവൻ നേടുന്നു.
ശ്രാദ്ധേ യഃ ശ്രാദ്ധകല്പം വൈ പശ്ചിമം നിയതം പഠേത്। സര്വാപ്യേതാന്യവാപ്നോതി തീര്ഥേ ദാനഫലാനി ച ।। ൨൧.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ, നിർദ്ദിഷ്ടമായ അവസാന ഭാഗം ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ആവർത്തിക്കുന്നവൻ, ഈ എല്ലാ ഫലങ്ങളും തീർത്ഥങ്ങളിൽ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലവും നേടുന്നു.
സ പങ്ക്തിപാവനശ്ചൈവ ദ്വിജാനാമഗ്രഭുഗ് ഭവേത്। അധ്യാപ്യ വാ ദ്വിജാന് സര്വാന് സര്വാന് കാമാനവാപ്നുയാത് ।। ൨൧.
അവൻ ദ്വിജന്മാരുടെ വംശത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനും, അഗ്രഭോക്താവും ആകുന്നു; എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും പഠിപ്പിച്ചാൽ അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടുന്നു.
യശ്ചൈവ ശ്രൃണുയാന്നിത്യമാനന്ത്യം സ്വര്ഗമശ്നുതേ। അനസൂയോ ജിതക്രോധോ ലോഭമോഹവിവര്ജിതഃ ।। ൨൧.
ആർക്കും അസൂയയില്ലാതെ, ക്രോധം ജയിച്ചും, ലോഭവും മോഹവും വിട്ടുമാണ് ഈ അനന്തമായ കഥയെ എപ്പോഴും ശ്രവിക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നത്.
തീര്ഥാനാം ച ഫലം കൃത്സ്നം ദാനാദീനാം തഥൈവ ച। മോക്ഷോപായോ ഹ്യയം ശ്രേഷ്ഠഃ സ്വര്ഗോപായോ ഹ്യയം പരഃ । ഇഹ ചാപി പരാ തുഷ്ടിസ്തസ്മാത്കുര്വീത യത്നതഃ ।। ൨൧.
തീർത്ഥയാത്രകളുടെയും ദാനാദികളുടെയും പൂർണ്ണ ഫലവും അവൻ നേടുന്നു; മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗ്ഗവും, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പരമമായ മാർഗ്ഗവും ഇതാണ്. ഇവിടെയും പരലോകത്തും പരമമായ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഒരുവൻ പരിശ്രമത്തോടെ ഇതിന് ശ്രമിക്കണം.
ഇമം വിധിം യോ ഹി പഠേദതന്ദ്രിതഃ സമാഹിതഃ സംസദി പര്വസന്ധിഷു । അപത്യഭാഗ്ഭവതി പരേണ തേജസാ ദിവൌ കസാം സ വ്രജതേ സലോകതാമ് ।। ൨൧.
ഈ വിധിയെ ശ്രദ്ധയോടെ, ഏകാഗ്രതയോടെ, സഭകളിലും വിശേഷദിനങ്ങളുടെയും സംധികളിലും ആവർത്തിക്കുന്നവൻ, സന്താനസമ്പന്നനായി, മഹത്തായ തേജസ്സോടെ, ദേവന്മാരുടെ ലോകത്തിൽ എത്തുന്നു.
യേന പ്രോക്തസ്ത്വയം കല്പോ നമസ്തസ്മൈ സ്വയമ്ഭുവേ। മഹായോഗേശ്വരേഭ്യശ്ച സദാ ച പ്രണതോ ഹ്യഹമ് ।। ൨൧.
ഈ കല്പം പ്രസ്താവിച്ച സ്വയംഭുവായവർക്കും, മഹായോഗേശ്വരന്മാർക്കുമാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നത്.
ഇത്യേതേപിതര സ്താത ദേവാനാമപി ദേവതാഃ। സപ്തസ്വേതേഷു തേ നിത്യം സ്ഥാനേഷു പിതരോഽവ്യഥാഃ ।। ൨൧.
പ്രിയനായവനേ, ഈ പിതാക്കന്മാരാണ് ദേവന്മാരുടെ ദേവതകൾ; ഇവർ ഏഴുപേരും എല്ലായ്പ്പോഴും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ അശാന്തരായി നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രജാപതിസുതാ ഹ്യേതേ സര്വേ ചൈവ മഹാത്മനഃ। ആദ്യോ ഗണസ്തു യോഗാനാം സ നിത്യോ യോഗവര്ദ്ധനഃ ।। ൨൧.
ഇവരൊക്കെയും പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്, മഹാത്മാക്കളാണ്; ആദ്യത്തെ കൂട്ടം യോഗികളുടേതാണ്, അവർ ശാശ്വതരും യോഗത്തിൽ വളർച്ചയുള്ളവരുമാണ്.