൬൨.൨൧ മനോഃ ക്ഷത്രം വിശശ്ചൈവ സപ്തര്ഷിഭ്യോ ദ്വിജാതയഃ । ഏതന്മന്വന്തരം പ്രോക്തം സമാസാന്ന തു വിസ്തരാത്
മനുവിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയരും ജനങ്ങളും, ഏഴ് ഋഷിമാരിൽ നിന്ന് ദ്വിജന്മാരും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് മന്വന്തരം എന്നതിന്റെ സംക്ഷിപ്ത വിവരണം, വിശദമായി അല്ല.
സ്വായമ്ഭുവേന വിസ്താരോ ജ്ഞേയഃ സ്വാരോചിഷസ്യ തു । ന ശക്യോ വിസ്തരസ്തസ്യ വക്തും വര്ഷശതൈരപി । പുനരുക്തബഹുത്വാത്തു പ്രജാനാം വൈകുലേ കുലേ
സ്വായംഭുവൻ കാലത്തെ വികസനം മനസ്സിലാക്കണം; സ്വാരോചിഷൻ കാലത്തെയും അങ്ങനെ തന്നെ. എന്നാൽ ഓരോ വംശത്തിലും ജനങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയരുന്നതിനാൽ, അതിന്റെ മുഴുവൻ വിശദാംശങ്ങൾ നൂറു വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടും പറയാൻ കഴിയില്ല.
തൃതീയസ്ത്വഥ പര്യായ ഔത്തമസ്യാന്തരേ മനോഃ । പഞ്ച ചൈവ ഗണാഃ പ്രോക്താസ്താന് വക്ഷ്യാമി നിബോധത
ഇപ്പോൾ, മൂന്നാമത്തെ ചക്രത്തിൽ, ഉത്തമ മനുവിന്റെ കാലയളവിൽ, അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങൾ പറയുന്നു; അവ ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
സുധാമാനശ്ച ദേവാശ്ച യേ ചാന്യേ വശവര്ത്തിനഃ । പ്രതര്ദ്ദനാഃ ശിവാഃ സത്യാ ഗണാ ദ്വാദശ വൈ സ്മൃതാഃ
സുധാമാനനും ദേവന്മാരും, അന്യരും വശവർത്തികളായവരും; പ്രതർദ്ദനന്മാർ, ശിവന്മാർ, സത്യന്മാർ — ഈ പന്ത്രണ്ടു വിഭാഗങ്ങൾ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
സത്യോ ധൃതിര്ദമോ ദാന്തഃ ക്ഷമഃ ക്ഷാമോ ധൃതിഃ ശുചിഃ । ഈഷോര്ജാശ്ച തഥാ ജ്യേഷ്ഠോ വപുഷ്മാംശ്ചൈവ ദ്വാദശ । ഇത്യേതേ നാമഭിഃ ക്രാന്താഃ സുധാമാനസ്തു ദ്വാദശ
സത്യൻ, ധൃതി, ദമ, ദാന്തൻ, ക്ഷമ, ക്ഷാമൻ, ധൃതി, ശുചി, ഈഷോർജ, ജ്യേഷ്ഠൻ, വപുഷ്മാൻ — ഈ പന്ത്രണ്ടു പേരുകൾ സൂധാമാനന്മാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
സഹസ്രധാരോ വിശ്വാത്മാ ശമിതാരോ ബൃഹദ്വസുഃ । വിശ്വധാവിശ്വകര്മാ ച മനസ്വന്തോ വിരാഡ്യശാഃ
സഹസ്രധാരൻ, വിശ്വാത്മാവ്, ശമിതാരൻ, ബൃഹദ്വസു, വിശ്വധാ, വിശ്വകർമ, മനസ്വൻ, വിരാട്യശ — ഇവരാണ്.
ജ്യോതിശ്ചൈവ വിഭാവ്യശ്ച കീര്ത്തിമാന് വംശകാരിണഃ । അന്യാനാരാധിതോ ദേവോ വസുധിഷ്ണോ വിവസ്വസുഃ
ജ്യോതി, വിഭാവ്യൻ, കീർത്തിമാൻ, വംശകാരി; ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ദേവൻ വസുധിഷ്ണൻ, വിവസ്വസു, മറ്റ് ദേവന്മാർ.
ദിനക്രതുഃ സുധര്മാ ച ധൃതവര്മാ യശസ്വിനഃ । കേതുമാംശ്ചൈവ ഇത്യേതേ കീര്തിതാസ്തു പ്രമര്ദ്ദനാഃ
ദിനക്രതു, സുധർമ, ധൃതവർമൻ, പ്രശസ്തന്മാർ; കേതുമാൻ — ഇവയാണ് പ്രതർദ്ദനന്മാർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവർ.
ഹംസസ്വരോഽഹിഹാ ചൈവ പ്രതര്ദ്ദനയശസ്കരൌ । സുദാനോ വസുദാനശ്ച സുമഞ്ജസവിഷാവുഭൌ
ഹംസസ്വരൻ, അഹിഹാ, പ്രതർദ്ദനൻ, യശസ്കരൻ, സുദാനൻ, വസുദാനൻ, സുമഞ്ജസൻ, വിഷാവ — ഇവ രണ്ടും കൂടെ.
ജന്തുവാഹയതിശ്ചൈവ സുവിത്തസുനയസ്തഥാ । ശിവാ ഹ്യേതേ തു വിജ്ഞേയാ യജ്ഞിയാ ദ്വാദശാപരാഃ ॥൨.൧.
ജന്തുവാഹൻ, യതി, സുവിത്ത, സുനയ — ഇവ ശിവന്മാർ, യജ്ഞത്തിന് അർഹമായ പന്ത്രണ്ടു പേരുകൾ.
൬൨.൩൦ സത്യാനാമപി നാമാനി നിബോധത യഥാമതമ് । ദിക്പതിര്വാക്പതിശ്ചൈവ വിശ്വഃ ശമ്ഭുസ്തഥൈവ ച
സത്യന്മാരുടെ പേരുകൾ ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ: ദിക്പതി, വാക്പതി, വിശ്വൻ, ശംഭു എന്നിവയും.
സ്വമൃഡീകോഽധിപശ്ചൈവ വര്ച്ചോധാ മുഹ്യസര്വ്വശഃ । വാസവശ്ച സദാശ്വശ്ച ക്ഷേമാനന്ദൌ തഥൈവ ച
സ്വമൃഡീക, അധിപൻ, വർച്ഛോധ, മുഹ്യസർവശ, വാസവൻ, സദാശ്വൻ, ക്ഷേമാനന്ദൻ എന്നിവയും.
സത്യാ ഹ്യേതേ പരിക്രാന്താ യജ്ഞിയാ ദ്വാദശാപരാഃ । ഇത്യേതേ ദേവതാ ഹ്യാസന്നൌത്തമസ്യാന്തരേ മനോഃ
സത്യന്മാർ പന്ത്രണ്ടു പേരുകൾ, യജ്ഞത്തിന് അർഹമായവരാണ്; ഉത്തമ മനുവിന്റെ കാലയളവിൽ ഇവ ദേവതകളായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
അജശ്ച പരശുശ്ചൈവ ദിവ്യോ ദിവ്യൌഷധിര്ന്നയഃ । ദേവാനുജശ്ചാപ്രതിമോ മഹോത്സാഹൌശിജസ്തഥാ
അജ, പരശു, ദിവ്യൻ, ദിവ്യൗഷധി, നയ, ദേവാനുജൻ, അപ്രതിമൻ, മഹോത്സാഹൻ, ഉശിജൻ എന്നിവയും.
വിനീതശ്ച സുകേതുശ്ച സുമിത്രഃ സുബലഃ ശുചിഃ । ഔത്തമസ്യ മനോഃ പുത്രാസ്ത്രയോദശ മഹാത്മനഃ । ഏതേ ക്ഷത്രപ്രണേതാരസ്തൃതീയം ചൈതദന്തരമ്
വിനീതൻ, സുകേതു, സുമിത്രൻ, സുബലൻ, ശുചി — ഇവയാണ് മഹാത്മാവായ ഉത്തമ മനുവിന്റെ പതിമൂന്നു പുത്രന്മാർ; ഇവരാണ് ഈ മൂന്നാമത്തെ കാലയളവിൽ ക്ഷത്രിയരുടെ നേതാക്കൾ.
ഔത്തമേ പരിസങ്ഖ്യാതഃ സര്ഗഃ സ്വാരോചിഷേണ തു । വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച താമസസ്താന്നിബോധത
ഉത്തമ മന്വന്തരത്തിൽ സൃഷ്ടി എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; സ്വാരോചിഷൻ കാലത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെ. ഇപ്പോൾ താമസൻ കാലത്തെ വിശദാംശങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ കേൾക്കൂ.
ചതുര്ഥേത്വഥ പര്യായേ താമസസ്യാന്തരേ മനോഃ । സത്യാ സ്വരൂപാഃ സുധിയോ ഹരയശ്ചതുരോ ഗണാഃ
നാലാമത്തെ കാലചക്രത്തിൽ, താമസ മനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ, സത്യന്മാർ, സ്വരൂപന്മാർ, സുധികൾ, ഹരികളുടെ നാല് വിഭാഗങ്ങൾ ഉദിച്ചുവന്നു.
പുലസ്ത്യപുത്രസ്തു ശീര്ഷ്യണ്യാസ്തമശ്ചൈവാഷ്ടമസ്തഥാ । ഇന്ദ്രിയാണി തദാ ദേവാ മനോസ്തസ്യാന്തരേ സ്മൃതാഃ
പുലസ്ത്യന്റെ മകനായ ശീർഷ്യണ്യൻ, എട്ടാമൻ താമ, അന്നേരത്ത് ദേവന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആ മനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ സ്മരിക്കപ്പെട്ടു.
ഇന്ദ്രിയാണാം ശതം യദ്ധിമുനയഃ പ്രതിജാനതേ । സത്യപ്രാണാസ്തു ശീര്ഷ്യണ്യാസ്തമശ്ചൈവാഷ്ടമസ്തഥാ । ഇന്ദ്രിയാണി തദാ ദേവാ മനോസ്തസ്യാന്തരേ സ്മൃതാഃ
മുനികൾ പറയുന്നു, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നൂറ് ഉണ്ട്; ശീർഷ്യണ്യന്റെ സത്യപ്രാണന്മാർ, എട്ടാമൻ താമ; അന്നേരത്ത് ദേവന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആ മനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ സ്മരിക്കപ്പെട്ടു.
തേഷാം ച പ്രഭുദേവാനാം ശിവിരിന്ദ്രഃ പ്രതാപവാന് । സപ്തര്ഷയോഽന്തരേ ചൈവ താന്നിബോധത സത്തമാഃ ॥൨.൧.
അവിടെയുള്ള മഹാദേവന്മാരിൽ, ശക്തനായ ഇന്ദ്രൻ ശിവി ആയിരുന്നു; ആ ഇടവേളയിൽ ഏഴ് മുനികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ആർക്കാണെന്നു കേൾക്കൂ, മഹാന്മാരേ.
൬൨.൪൦ കാവ്യോ ഹര്ഷസ്തഥാ ചൈവ കാശ്യപഃ പൃഥുരേവ ച । ആത്രേയശ്ചാഗ്നിരിത്യേവ ജ്യോതിര്ധാമാ ച ഭാര്ഗവഃ
കാവ്യൻ, ഹർഷൻ, കാശ്യപൻ, പൃഥു, ആത്രേയൻ, അഗ്നി, ജ്യോതിര്ധാമ, ഭാർഗവൻ—ഇവരാണ് ആ മുനികൾ.
പൌലഹോ വനപീഠശ്ച ഗോത്രേ വാസിഷ്ഠ ഏവ ച । ചൈത്രസ്തഥാപി പൌലസ്ത്യ ഋഷയസ്താമസേഽന്തരേ
പൗലഹൻ, വനപീഠൻ, ഗോത്ര വാസിഷ്ഠൻ, ചൈത്രൻ, പൗലസ്ത്യൻ—ഇവരാണ് താമസ മനുവിന്റെ ഇടവേളയിലെ മുനികൾ.
ജനുവണ്ഡസ്തഥാ ശാന്തിര്നരഃ ഖ്യാതിര്ഭയസ്തഥാ । പ്രിയഭൃത്യോ ഹ്യവക്ഷിശ്ച പൃഷ്ടലോഢോ ദൃഢോദ്യതഃ । ഋതശ്ച ഋതബന്ധുശ്ച താമസസ്യ മനോഃ സുതാഃ
ജനുവണ്ടൻ, ശാന്തി, നരൻ, ഖ്യാതി, ഭയൻ, പ്രിയഭൃത്യൻ, അവക്ഷി, പൃഷ്ടലോഢൻ, ദൃഢോദ്യതൻ, ഋതൻ, ഋതബന്ധു—ഇവരാണ് താമസ മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ.
പഞ്ചമേത്വഥ പര്യായേ മനോശ്ചാരിഷ്ണവേഽന്തരേ । ഗണാസ്തു സുസമാഖ്യാതാ ദേവതാനാം നിബോധത
ഇപ്പൊഴ് അഞ്ചാമത്തെ കാലചക്രത്തിൽ, ചാരിഷ്ണു മനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ, ദേവതകളുടെ വിഭാഗങ്ങൾ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവ കേൾക്കൂ.
അമൃതാ ഭാഭൂതരജോവികുണ്ഠാഃ സസുമേധസഃ । ചരിഷ്ണോസ്തു ശുഭാഃ പുത്രാ വസിഷ്ഠസ്യ പ്രജാപതേഃ । ചതുര്ദശ ച ചത്വാരോ ഗണാസ്തേഷാന്തു ഭാസ്വരാഃ
അമൃതങ്ങൾ, ഭാഭൂതരാജസ്, വികുണ്ഠങ്ങൾ, സസുമേധസുകൾ—ഇവയാണ് വാസിഷ്ഠന്റെ പുത്രനായ ചാരിഷ്ണുവിന്റെ ശുഭമായ പുത്രന്മാർ; അവയിൽ പതിനാലും നാലും പ്രകാശമുള്ള വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്.
സ്വത്രവിപ്രേഗ്നിഭാസസ്വ പ്രത്യേതിഷ്ഠാമൃതസ്തഥാ । സുമതിര്വാവിരാവശ്ച വാചിനോദഃ സ്രവസ്തഥാ
സ്വത്രൻ, വിപ്രേഗ്നി, ഭാസ, സ്വ, പ്രത്യേതി, സ്ഥാമൃതൻ, സുമതി, വാവിരാവൻ, വാചിനോദൻ, സ്രവസ്—ഇവയാണ് പേരുകൾ.
പ്രവിരാശീ ച വാദശ്ച പ്രാശശ്ചേതി ചതുര്ദശ । അമൃതാഭാഃ സ്മൃതാ ഹ്യേതേ ദേവാശ്ചാരിഷ്ണവേഽന്തരേ
പ്രവിരാശി, വാദ, പ്രാശ—ഇവ ചേർന്ന് പതിനാലാണ്; അമൃതാഭസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ദേവന്മാർ ചാരിഷ്ണു മനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
മതിശ്ച സുമതിശ്ചൈവ ഋതസത്യൌ തഥൈവ ച । ആവൃതിര്വിവൃതിശ്ചൈവ മദോ വിനയ ഏവ ച
മതി, സുമതി, ഋതം, സത്യം, ആവൃതി, വിവൃതി, മദം, വിനയം—ഇവയും പേരുകളാണ്.
ജേതാ ജിഷ്ണുഃ സഹശ്ചൈവ ദ്യുതിമാന് സ്രവസസ്തഥാ । ഇത്യേതാനീഹ നാമാനി ആഭൂതരജസാം വിദുഃ
ജേതാവ്, ജിഷ്ണു, സഹൻ, ദ്യുതിമാൻ, സ്രവസ്—ഭാഭൂതരാജസിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പേരുകൾ ഇവയാണ്.
വൃഷഭേത്താ ജയോ ഭീമഃ ശുചിര്ദാന്തോ യശോ ദമഃ । നാഥോ വിദ്വാനജേയശ്ച കൃശോ ഗൌരോ ധ്രുവസ്തഥാ । കീര്തിതാസ്തു വികുണ്ഠാ വൈ സുമേധാസ്തു നിബോധത ॥൨.൧.
വൃഷഭെട്ടാവ്, ജയൻ, ഭീമൻ, ശുചി, ദാന്തൻ, യശോ, ദമൻ, നാഥൻ, വിദ്യാൻ, അജേയൻ, കൃഷൻ, ഗൗരൻ, ധ്രുവൻ—ഇവയാണ് വികുണ്ഠങ്ങൾ; ഇനി സുമേധസുകളെ കേൾക്കൂ.