ദാനാന്യതാനി വിപ്രേഭ്യോ ഭോജയിത്വാ യഥാവിധി। പ്രാപ്നോതി ശ്രദ്ദധാനസ്തു വാജപേയശതം ഫലമ് ।। ൧൮.
ഇവയെല്ലാം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക്, യഥാവിധി ഭക്ഷണം നൽകി ദാനം ചെയ്താൽ, വിശ്വാസത്തോടെ ചെയ്താൽ, നൂറ് വാജപേയയാഗഫലം ലഭിക്കും.
ബഹ്വയോ നാര്യ്യഃ സുരൂപാസ്തു പുത്രാ ഭൃത്യാശ്ച കിങ്കരാഃ। വശേ തിഷ്ഠന്തി ഭൂതാനി അസ്മിഁല്ലോകേ ത്വനാമയമ് ।। ൧൮.
അവനു അനേകം സുന്ദരിയായ സ്ത്രീകളും, പുത്രന്മാരും, ദാസന്മാരും, സേവകരും ഈ ലോകത്ത് അവന്റെ വശത്തിൽ ഇരിക്കും; അവൻ രോഗമില്ലാതെ ജീവിക്കും.
കൌശേയം ക്ഷൌമകാര്പാസം ദുകൂലസഹിതം തഥാ। ശ്രാദ്ധേഷ്വേതാനി യോ ദദ്യാത് കാമാനാപ്നോതി പുഷ്കലാന് ।। ൧൮.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ പട്ടു, കച്ച, കരിമ്പ്, അതുപോലെ അതിരുകരിയുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യുന്നവന്, ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ സൗഭാഗ്യങ്ങളും സമൃദ്ധിയായി ലഭിക്കും.
അലക്ഷ്മീം വിനുദത്യാശു തമഃ സൂര്യ്യോദയേ യഥാ। ഭ്രാജതേ സ വിമാനാഗ്രേ നക്ഷത്രേഷ്വിവ ചന്ദ്രമാഃ ।। ൧൮.
അവൻ ദുർഭാഗ്യം വേഗത്തിൽ അകറ്റും, സൂര്യോദയത്തിൽ ഇരുണ്ടത് പോലെ; അവൻ ദിവ്യവിമാനങ്ങളുടെ മുന്നിൽ, നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ചന്ദ്രൻ പോലെ പ്രകാശിക്കും.
വാസോ ഹി സര്വദൈവത്യം സര്വദേവൈസ്ത്വഭിഷ്ടുതമ്। വസ്ത്രാഭാവേ ക്രിയാ നാസ്തി യജ്ഞാ വേദാസ്തപാംസി ച ।। ൧൮.
വസ്ത്രം എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും പ്രതീകമാണ്, എല്ലാ ദേവന്മാരും വസ്ത്രത്തെ പുകഴ്ത്തുന്നു; വസ്ത്രം ഇല്ലെങ്കിൽ യാഗം, വേദപഠനം, തപസ്സു ഒന്നും നടക്കില്ല.
തസ്മാദ്വസ്ത്രാണി ദേയാനി ശ്രാദ്ധകാലേ വിശേഷതഃ। താനി സര്വാണ്യവാപ്നാപ്നോതി യജ്ഞവേദതപാംസി ച ।। ൧൮.
അതുകൊണ്ട്, ശ്രാദ്ധകാലത്ത് പ്രത്യേകിച്ച് വസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, എല്ലാ യാഗങ്ങളും വേദങ്ങളും തപസ്സും ലഭിക്കും.
നിത്യം ശ്രാദ്ധേഷു യോ ദദ്യാത് പ്രയതസ്തത്പരായണഃ । സര്വാന് കാമാനവാപ്നോതി സര്വം രാജ്യം തഥൈവ ച ।। ൧൮.
ആശ്രദ്ധയിൽ എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ പരിശ്രമിച്ച് ദാനം ചെയ്യുന്നവന്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും, രാജ്യംപോലും ലഭിക്കും.
സര്വകാമസമൃദ്ധസ്യ യജ്ഞസ്യ ഫലമശ്നുതേ। ഭക്ഷ്യാന് ധാനാഃ കരമ്ഭാംശ്ച പിഷ്ടകാന് ഘൃതശര്കരാഃ ।। ൧൮.
അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞ യാഗഫലം അനുഭവിക്കും; പാചകചോറ്, ധാന്യങ്ങൾ, അപ്പം, പിണ്ടി, നെയ്യും പഞ്ചസാരയും കലർത്തിയ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ—
കൃശരാന്മധു കര്കഞ്ച പയഃ പായസമേവ ച। സ്നിഗ്ധാംശ്ച പൂപാന് യോ ദദ്യാദഗ്നിഷ്ടോമസ്യ യത് ഫലമ് ।। ൧൮.
കഞ്ഞി, തേൻ, കരിമ്പ്, പാൽ, പായസം, ഇങ്ങനെ സ്നിഗ്ധമായ അപ്പം എന്നിവ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ദാനം ചെയ്യുന്നവന് അഗ്നിഷ്ടോമയാഗഫലം ലഭിക്കും.
ദധി ഗവ്യമസംസൃഷ്ടം ഭക്ഷ്യാ നാനാവിധാസ്തഥാ। തദന്നം ശോചതി ശ്രാദ്ധേ വര്ഷാസു ച മഘാസു ച ।। ൧൮.
തൈര്, ശുദ്ധമായ പശുപാൽ, വിവിധതരം വിഭവങ്ങൾ—ഇവ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ദാനം ചെയ്താൽ, മഴക്കാലത്തും മഘാനക്ഷത്രത്തിലും അതു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
ഘൃതേന ഭോജയേദ്വിപ്രാന് ഘൃതം ഭൂമൌ സമുത്സൃജേത്। ഗയായാം ഹസ്തിനശ്ചൈവ ദത്ത്വാ ശ്രാദ്ധേ ന ശോചതി ।। ൧൮.
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ നെയ്യോടെ ഭക്ഷിപ്പിക്കുകയും, നെയ്യെ നിലത്ത് ഒഴിക്കുകയും ചെയ്യണം. ഗയയിൽ ശ്രാദ്ധസമയത്ത് ആന നൽകുന്നവന് ദുഃഖം ഉണ്ടാകില്ല.
ഓദനം പായസം സര്പിര്മധുമൂലഫലാനി ച। ഭക്ഷ്യാംശ്ച വിവിധാന്ദത്ത്വാ പ്രേത്യ ചേഹ ച മോദതേ ।। ൧൮.
അന്നം, പായസം, നെയ്യ്, തേൻ, കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും, വിവിധ വിഭവങ്ങളും നൽകുന്നവന് ഈ ലോകത്തും മരണത്തിന് ശേഷവും സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ശര്കരാക്ഷീരസംയുക്തം പൃഥുകം നിത്യമക്ഷയമ്। യശ്ച സംവത്സരം പ്രീത്യാ കൃസരൈര്മസുരേണ ച ।। ൧൮.
പഞ്ചസാരയും നീരും ചേർത്ത പഞ്ചസാരപ്പൊരി, കൃസരവും മസൂരദളും, ഒരു വർഷം ഭക്തിയോടെ സ്ഥിരമായി നൽകുന്നവന് അതിന്റെ ഫലം അക്ഷയമാണ്.
സക്തുലാജാസ്തഥാ പൂപാഃ കുല്മാഷവ്യഞ്ജനൈസ്തഥാ। സാര്പേഃസ്നിഗ്ധാനി ഹൃദ്യാനി ദധ്നാ സക്തൂംസ്തു ഭോജയേത്। ശ്രാദ്ധേഷ്വേതാനി യോ ദദ്യാത് പഝാനി ലഭതേ നിധിമ് ।। ൧൮.
സക്തു, ലാജ, അപ്പം, കുള്മാശം, മറ്റു വിഭവങ്ങൾ, രുചികരവും നെയ്യോടെ ഉണക്കിയതുമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ, തൈരിൽ ചേർത്ത സക്തു എന്നിവ ശ്രാദ്ധസമയത്ത് നൽകുന്നവന് അക്ഷയമായ ധനം ലഭിക്കും.
നവസസ്യാനി യോ ദദ്യാച്ഛ്രാദ്ധേ സത്കൃത്യ യത്നതഃ। സര്വഭോഗാനവാപ്നോതി പൂജ്യതേ ച ദിവം ഗതഃ ।। ൧൮.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ ആദരവോടെയും ശ്രദ്ധയോടെയും പുതുതായി വിളഞ്ഞ ധാന്യങ്ങൾ നൽകുന്നവന് എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും ലഭിക്കും, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ അവൻ ആദരിക്കപ്പെടും.
ഭക്ഷ്യഭോജ്യാനി ചോഷ്യാണി പേയലേഹ്യവരാണി ച। സര്വശ്രേഷ്ഠാനി യോ ദദ്യാത് സര്വ്വശ്രേഷ്ഠോ ഭവേന്നരഃ ।। ൧൮.
ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, ഉപ്പേരി, ഉണക്കുവാൻ, കുടിക്കാൻ, ചപ്പാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാ ഉത്തമവിഭവങ്ങളും നൽകുന്നവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനാകും.
വൈശ്വദേവം ച സൌമ്യം ച ഖാഡ്ഗമാംസം പരം ഹവിഃ। വിഷാണം വര്ജ്ജയേത് ഖാഡ്ഗമസൂയാം നാശയാമഹേ ।। ൧൮.
വൈശ്വദേവവും സൌമ്യവും, ഖാട്ഗമാംസം എന്നിവ ഉത്തമഹവിസാണ്; പക്ഷേ കൊമ്പ് ഒഴിവാക്കണം. അസൂയയോടെ ഖാട്ഗം നൽകുന്നത് അംഗീകരിക്കരുത്.
ഭോജനേഽഗ്രാസനം ദദ്യാദതിഥിഭ്യഃ കൃതാഞ്ജലിഃ । സര്വയജ്ഞക്രിയാണാം സ ഫലം പ്രാപ്നോത്യനുത്തമമ് ।। ൧൮.
കൈകൂപ്പി, ആദ്യം ഭക്ഷണം അതിഥികൾക്ക് നൽകണം; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവന് എല്ലാ യജ്ഞഫലങ്ങളും ലഭിക്കും.
ക്ഷിപ്രമത്യുഷ്ണ മക്ലിഷ്ടം ദദ്യാച്ചാന്നം ബുഭുക്ഷതേ। വയഞ്ജനം ച തഥാ സ്നിഗ്ധം ഭക്ത്യാ സത്കൃത്യ യത്നതഃ ।। ൧൮.
പൊതിഞ്ഞതോ ചൂടായതോ നല്ലതോ ആയ അന്നം വിശപ്പുള്ളവർക്കു വേഗത്തിൽ നൽകണം; അതുപോലെ സ്നിഗ്ധമായ വിഭവങ്ങളും ഭക്തിയോടെ, ആദരവോടെ, ശ്രദ്ധയോടെ നൽകണം.
തരുണാദിത്യസങ്കാശം വിമാനം ഹംസവാഹനമ്। അന്നദോ ലഭതേ തിസ്രഃ കല്പകോടീസ്തഥൈവ ച ।। ൧൮.
അന്നം നൽകുന്നവന് പുതുവെളിച്ചമുള്ള സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള, ഹംസങ്ങൾ വഹിക്കുന്ന ദിവ്യവിമാനം ലഭിക്കും; അവൻ മൂന്നു കോടി കൽപ്പങ്ങൾ ആനന്ദിക്കും.
അന്നദാനാത്പരം ദാനം വിദ്യതേ നേഹ കിഞ്ചന। അന്നാദ്ഭൂതാനി ജായന്തേ ജീവന്തി ച ന സംശയഃ ।। ൧൮.
അന്നദാനത്തേക്കാൾ വലിയ ദാനം ഇല്ല. അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് സകല ജീവികളും ജനിക്കുകയും ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്—ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
ജീവദാനാത് പരം ദാനം ന കിഞ്ചിദിഹ വിദ്യതേ। അന്നൈര്ജീവതി ത്രൈലോക്യമന്നസ്യൈവ ഹി തത്ഫലമ് ।। ൧൮.
ജീവദാനത്തേക്കാൾ വലിയ ദാനം ഇല്ല. മൂന്നു ലോകവും അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവിക്കുന്നത്; അതാണ് അന്നത്തിന്റെ ഫലം.
അന്നേ ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠന്തി ലോകദാനസ്യ തത്ഫലമ് । അന്നം പ്രജാപതിഃ സാക്ഷാത്തേന സര്വ്വമിദം തതമ്। തസ്മാദന്നസമം ദാനം ന ഭൂതം ന ഭവിഷ്യതി ।। ൧൮.
ലോകങ്ങൾ അന്നത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതാണ് ലോകദാനത്തിന്റെ ഫലം. അന്നം തന്നെയാണ് പ്രജാപതി, അതിനാൽ എല്ലാം അതിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അന്നത്തിന് തുല്യമായ ദാനം ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
യാനി രത്നാനി മേദിന്യാം വാഹനാനി സ്ത്രിയസ്തഥാ। ക്ഷിപ്രം പ്രാപ്നോതി തത് സര്വം പിതൃഭക്തോ ഹി മാനവഃ ।। ൧൮.
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള രത്നങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ—പിതൃഭക്തിയുള്ളവന് ഇതെല്ലാം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും.
പ്രതിശ്രയം സദാ ദദ്യാദതിഥിഭ്യഃ കൃതാഞ്ജലിഃ। ദേവാസ്തേ സംപ്രതീക്ഷന്തേ ദിവ്യാതിഥ്യൈഃ സഹസ്രശഃ ।। ൧൮.
കൈകൂപ്പി, അതിഥികൾക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ആശ്രയം നൽകണം; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവനെ ദേവതകൾ ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യാതിഥികളോടൊപ്പം കാത്തിരിക്കും.
സര്വാണ്യേതാനി യോ ദദ്യാത് പൃഥിവ്യാമേകരാഡ് ഭവേത്। ത്രിഭിര്ദ്വാഭ്യാമഥൈകേന ദാനേന തു സുഖീ ഭവേത് ।। ൧൮.
ഇവയെല്ലാം നൽകുന്നവൻ ഭൂമിയിൽ ഏകാധിപത്യം നേടും; മൂന്നോ രണ്ടോ ഒന്നോ ദാനം ചെയ്താലും അവൻ സന്തോഷം അനുഭവിക്കും.
ദാനാനി പരമോ ധര്മ്മഃ സദ്ഭിഃ സത്കൃത്യ പൂജിതഃ। ത്രൈലോക്യസ്യാധിപത്യം ഹി ദാനാദേവ വ്യവസ്ഥിതമ് ।। ൧൮.
ദാനം ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ധർമ്മമാണ്; സന്മാർഗ്ഗികൾ അതിനെ ആദരിക്കുകയും പൂജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ആധിപത്യം ദാനത്തിലൂടെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
രാജാ തു ലഭതേ രാജ്യമധനശ്ചോത്തമം ധനമ്। ക്ഷീണായുര്ലഭതേ ചായുഃ പിതൃഭക്തഃ സദാ നരഃ। യാന് കാമാന് മനസാഽര്ഥേത താംസ്തസ്യ പിതരോ വിദുഃ ।। ൧൮.
രാജാവിന് രാജ്യം ലഭിക്കും, ദരിദ്രന് ഏറ്റവും നല്ല സമ്പത്ത് ലഭിക്കും, പിതൃഭക്തിയുള്ളവന് എന്നും ദീർഘായുസ്സ് ലഭിക്കും; മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം പിതാക്കന്മാർ അറിയുന്നു.
ബൃഹസ്പതിരുവാച।। അത ഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി പൂജിതമ്। കാമ്യനൈമിത്തികാജസ്രം ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി നിത്യശഃ ।। ൧൯.
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ ശ്രാദ്ധകർമങ്ങളുടെ മഹത്വം വിശദീകരിക്കാം. ശ്രാദ്ധം എന്നത്, ആഗ്രഹങ്ങൾക്കായോ നിർബന്ധമായോ, എല്ലായ്പ്പോഴും നടത്തേണ്ട ഒരു കര്മ്മമാണ്.
പുത്ര ദാരധനമൂലാ അഷ്ടകാസ്തിസ്ര ഏവ ച। പൂര്വപക്ഷോ വരിഷ്ഠോ ഹി പൂര്വാ ചിത്രീ ഉദാഹൃതാ ।। ൧൯.
മകനേ, മൂന്നു അഷ്ടകകൾ പുത്രൻ, ഭാര്യ, സമ്പത്ത് എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളവയാണ്. ചന്ദ്രമാസത്തിലെ ആദ്യപകുതി ഏറ്റവും ഉത്തമം; ആദ്യത്തെ അഷ്ടകയെ 'ചിത്രി' എന്നു വിളിക്കുന്നു.