ആത്മാര്ഥം യഃ പചേദന്നം ന ദേവാതിഥികാരകഃ। നാര്ഹതസ്താവപി ശ്രാദ്ധം പതിതൌ ബ്രഹ്മരാക്ഷസൌ ।। ൧൭.
ദേവതകൾക്കും അതിഥികൾക്കും വേണ്ടി അല്ലാതെ, സ്വയം മാത്രം ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്നവൻ, വീണവനും ബ്രഹ്മരാക്ഷസനും, ഇവർക്ക് ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഇടം നൽകരുത്.
സ്ത്രിയോ നക്തംപരാ യേഷാം പരദാരരതാശ്ച യേ। അര്ഥകാമ രതാശ്ചൈവ ന താന് ശ്രാദ്ധേഷു ഭോജയേത് ।। ൧൭.
വൈദ്യങ്ങൾ രാത്രിയിൽ പുറത്തുപോകുന്നവരും, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരും, ധനം, കാമം എന്നിവയിൽ മാത്രം ആസക്തിയുള്ളവരും, ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭക്ഷണം നൽകരുത്.
വര്ണാശ്രമാണാം ധര്മ്മേഷു വിരുദ്ധാഃ ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി। സ്തേനശ്ച സര്വയാജീ ച സര്വേ തേ പങ്ക്തിദൂഷകാഃ ।। ൧൭.
വർണ്ണാശ്രമധർമ്മങ്ങൾക്കു വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ, കള്ളൻ, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും പങ്കാളിയായവൻ, ഇവർ ശ്രാദ്ധത്തിൽ അശുദ്ധരാണ്.
യശ്ച സൂകരവദ്ഭുങ്ക്തേ യശ്ച പാണിതലേ ദ്വിജഃ। ന തദശ്നന്തി പിതരോ യശ്ച വാമം സമശ്നുതേ ।। ൧൭.
പന്നിയെ പോലെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവൻ, കൈയിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന ദ്വിജൻ, ഇടതുകൈ ഉപയോഗിച്ച് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവൻ, ഇവരുടെ ഭക്ഷണം പിതാക്കൾ സ്വീകരിക്കില്ല.
സ്ത്രീശൂദ്രായാനുപേതായ ശ്രാദ്ധോച്ഛിഷ്ടം ന ദാപയേത്। യോ ദദ്യാ ദ്രാഗമോഹാത്തു ന തദ്ഗച്ഛേത്പിതൄന്സദാ ।। ൧൭.
സ്ത്രീകൾക്കും, ശൂദ്രനും, ദീക്ഷയില്ലാത്തവനും ശ്രാദ്ധത്തിലെ ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം നൽകരുത്; അതി വേഗത്തോ മോഹത്തോ നൽകി എങ്കിൽ, അത് പിതാക്കൾക്ക് ഒരിക്കലും എത്തില്ല.
തസ്മാന്ന ദേയമുച്ഛിഷ്ടമന്നാദ്യം ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി। അന്യത്ര ദധിസര്പിര്ഭ്യാം ശിഷ്യേ പുത്രായ നാന്യഥാ ।। ൧൭.
അതിനാൽ, ശ്രാദ്ധത്തിൽ ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം നൽകരുത്; തൈരും നെയ്യും മാത്രം, ശിഷ്യനോ പുത്രനോക്ക് നൽകാം, മറ്റൊരാള്ക്ക് നൽകരുത്.
അനുച്ഛിഷ്ടന്തു ദാതവ്യമന്നാദ്യം വൈ വിശേഷതഃ। പുഷ്പമൂലഫലൈര്വാപി തുഷ്ടിം ഗച്ഛന്തി ചാന്നതഃ ।। ൧൭.
അന്യായമായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഭക്ഷണവും വിഭവങ്ങളും പ്രത്യേകിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം. പൂക്കൾ, കിഴങ്ങുകൾ, പഴങ്ങൾ എന്നിവയും സന്തോഷം നൽകും, പക്ഷേ ഭക്ഷണം തന്നെയാണ് പ്രധാനമായത്.
യാവന്ത്യന്നാനി പൂതാനി യാവദുഷ്ണം ന മുഞ്ചതി। താവദശ്നന്തി പിതരോ യാവദശ്നന്തി വാഗ്യതാഃ ।। ൧൭.
ഭക്ഷണം ശുദ്ധവും ചൂടും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ആഹാരം കഴിക്കുന്നവർ വ്രതശുദ്ധരായിരിക്കുമ്പോൾ വരെ പിതാക്കന്മാർ അതിൽ പങ്കുചേരുന്നു.
ദാനം പ്രതിഗ്രഹോ ഹോമോ ഭോജനം ബലിരേവ ച। സാങ്ഗുഷ്ഠേന തഥാ കാര്യ്യം നാസുരേഭ്യോ യഥാ ഭവേത് ।। ൧൭.
ദാനം, സ്വീകരിക്കൽ, ഹോമം, ഭക്ഷണം, ബലി എന്നിവ എല്ലാം അങ്ങൂഠം ഉപയോഗിച്ചാണ് ചെയ്യേണ്ടത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അസുരന്മാരുടെ രീതിപോലെയാകില്ല.
ഏതാന്യേവ ച സര്വ്വാണി ദാനാദീനി വിശേഷതഃ। അന്തര്ജാന്വവിശേഷേണ തദ്വദാചമനം ഭവേത് ।। ൧൭.
ഈ എല്ലാ ദാനാദികൾ പ്രത്യേകിച്ച് വിരൽചേർത്ത് ചെയ്യണം; അങ്ങനെ തന്നെ ആചമനം ചെയ്യുകയും വേണം.
മുണ്ഡാഞ്ജടിലകാഷായാന് ശ്രാദ്ധകാലേഽപി വര്ജ്ജയേത്। ശിഖിഭ്യോ വാ ത്രിദണിഡഭ്യഃ ശ്രാദ്ധം യത്നാത് പ്രദാപയേത് ।। ൧൭.
തലമുടി മുറിച്ചവരെയും ജടയുള്ളവരെയും കാഷായവസ്ത്രം ധരിച്ചവരെയും ശ്രാദ്ധകാലത്തും ഒഴിവാക്കണം; ശിഖയുള്ളവരെയും ത്രിദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവരെയും ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രാദ്ധത്തിന് തിരഞ്ഞെടുക്കണം.
യേ തു വ്രതേ സ്ഥിതാ നിത്യം ജ്ഞാനിനോ ധ്യാനിനസ്തഥാ। ദേവഭക്താ മഹാത്മാനഃ പുനീയുര്ദര്ശനാദപി ।। ൧൭.
നിത്യവ്രതശീലികളും ജ്ഞാനികളും ധ്യാനശീലികളും ദേവഭക്തരും മഹാത്മാക്കളുമാണ്; ഇവരെ കാണുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ ശുദ്ധി ലഭിക്കും.
സര്വ്വം യോഗേശ്വരൈര്വ്യാപ്തം ത്രൈലോക്യം വൈ നിരന്തരമ് । തസ്മാത് പശ്യന്തി തേ സര്വേ യത്കിഞ്ചിജ്ജഗതീഗതമ് ।। ൧൭.
മൂന്നു ലോകവും യോഗേശ്വർമാർ എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അവർ ലോകത്തിൽ ഉള്ളതെല്ലാം കാണാൻ കഴിയുന്നത്.
വ്യക്താവ്യക്തം വശീകൃത്യ സര്വ്വസ്യാപി ച യത്പരമ്। സദസച്ചേതി യൈര്ദൃഷ്ടം സദസച്ച മഹാത്മനാമ് ।। ൧൭.
പ്രപഞ്ചത്തിലെ പ്രകടവും അപ്രകടവും, അതിലേറെ ഉന്നതമായതും, സതും അസതും എല്ലാം കണ്ടറിയുന്നവരാണ് മഹാത്മാക്കൾ.
സര്വ്വജ്ഞാനാനി ദൃഷ്ടാനി മോക്ഷാദീനി മഹാത്മനാമ്। തസ്മാത്തേഷു സദാസക്തഃ പ്രാപ്നോത്യനുത്തമം ശുഭമ് ।। ൧൭.
മഹാത്മാക്കൾക്ക് എല്ലാ ജ്ഞാനങ്ങളും മോക്ഷാദികളും കാണാൻ കഴിയും; അതുകൊണ്ട് അവരോടു എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ ചേർന്നിരിക്കുന്നവർക്ക് ഉത്തമമായ ശുഭഫലം ലഭിക്കും.
ഋചോ ഹി യോ വേദ സ വേദ വേദാന് യജൂംഷി യോ വേദ സ വേദ യജ്ഞമ്। സാമാനി യോ വേദ സ വേദ ബ്രഹ്മ യോ മാനസം വേദ സ വേദ സര്വ്വമ് ।। ൧൭.
ഋഗ്വേദം അറിയുന്നവൻ വേദങ്ങൾ അറിയുന്നു; യജുര്വേദം അറിയുന്നവൻ യജ്ഞം അറിയുന്നു; സാമവേദം അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മം അറിയുന്നു; മനസ്സിനെ അറിയുന്നവൻ എല്ലാം അറിയുന്നു.
ബൃഹസ്പതിരുവാച।। അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി ദാനാനി ച ഫലാനി ച। താരണം സര്വ്വഭൂതാനാം സ്വര്ഗമാര്ഗം സുഖാവഹമ് ।। ൧൮.
ബ്രഹസ്പതി പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ ദാനങ്ങളും അതിന്റെ ഫലങ്ങളും വിശദീകരിക്കാം. എല്ലാ ജീവികൾക്കും മോക്ഷം നൽകുന്ന, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള സുഖപഥമാണിത്.
ലോകേ ശ്രേഷ്ഠതമം സ്വര്ഗ്യമാത്മന് ശ്ചാപി യത് പ്രിയമ്। സര്വ്വം പിതൄണാം ദാതവ്യം തേഷാമേവാക്ഷയാര്ഥിനാ ।। ൧൮.
ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമവും സ്വർഗ്ഗീയവുമായതും, തന്നെ ഏറ്റവും പ്രിയമായതും, എല്ലാം പിതൃകൾക്ക് ദാനം ചെയ്യണം; കാരണം അവർക്ക് അക്ഷയമായതേയാണ് ആവശ്യം.
ജാമ്ബൂനദമയം ദിവ്യം വിമാനം സൂര്യ്യസന്നിഭമ്। ദിവ്യാപ്സരോഭിഃ സങ്കീര്ണമന്നദോ ലഭതേ ഫലമ് ।। ൧൮.
ഭക്ഷണം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിതമായ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന, ദിവ്യസുന്ദരിമാരാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു ദിവ്യവിമാനം ലഭിക്കും.
ആച്ഛാദനന്തു യോ ദദ്യാദാഹതം ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി। ആയുഃ പ്രകാമമൈശ്വര്യ്യം രൂപഞ്ച ലഭതേ സുതമ് ।। ൧൮.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഉപയോഗിച്ച വസ്ത്രം പോലും ദാനം ചെയ്യുന്നവന് ദീർഘായുസ്, സമൃദ്ധമായ ഐശ്വര്യം, സൗന്ദര്യം, പുത്രൻ എന്നിവ ലഭിക്കും.
ഉപവീതന്തു യോ ദദ്യാച്ഛ്രാദ്ധകാലേഷു ധര്മവിത് । പാനഞ്ച സര്വവിപ്രാണാം ബ്രഹ്മദാനസ്യ യത് ഫലമ് ।। ൧൮.
ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ ശ്രാദ്ധസമയത്ത് യജ്ഞോപവീതം ദാനം ചെയ്താൽ, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണർക്കും പാനീയം നൽകിയാൽ, ബ്രഹ്മദാനത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
കൃതം വിപ്രേഷു യോ ദദ്യാഛ്രാദ്ധകാലേ കമണ്ഡലുമ്। മധുക്ഷീരസ്രവാ ധേനുര്ദാതാരമുപതിഷ്ഠതി ।। ൧൮.
ശ്രാദ്ധസമയത്ത് ബ്രാഹ്മണർക്കു ലോഹത്തിൽ നിർമ്മിതമായ കമണ്ഡലു് ദാനം ചെയ്യുന്നവനെ തേൻപോലും പാലും ഒഴുകുന്ന ഒരു പശു അനുഗമിക്കും.
ചക്രാവിദ്ധം തു യോ ദദ്യാച്ഛ്രാദ്ധകാലേ കമണ്ഡലുമ്। ധേനും സ ലഭതേ ദിവ്യാം പയോദാം കാമ്യദോഹിനീമ് ।। ൧൮.
ചക്രം കുത്തിയ കമണ്ഡലു് ശ്രാദ്ധത്തിൽ ദാനം ചെയ്യുന്നവന് ദിവ്യമായ, ക്ഷീരവും ഇഷ്ടഫലവും നൽകുന്ന പശു ലഭിക്കും.
പൂര്ണസയ്യാം തു യോ ദദ്യാത് പുഷ്പമാലാവിഭൂഷിതാമ്। പ്രാസാദോ ഹ്യുത്തമോ ഭൂത്വാ ഗച്ഛന്തമനുഗച്ഛതി ।। ൧൮.
പൂമാലയാൽ അലങ്കരിച്ച പൂർണ്ണമായ ഒരു കിടക്ക ശ്രാദ്ധത്തിൽ ദാനം ചെയ്യുന്നവനെ, അവൻ യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ ഉത്തമമായ ഒരു പ്രാസാദം അനുഗമിക്കും.
ഭവനം രത്നസമ്പൂര്ണം സശയ്യാസനഭോജനമ്। ശ്രാദ്ധേ ദത്ത്വാ യതിഭ്യസ്തു നാകപൃഷ്ഠേ സ മോദതേ ।। ൧൮.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ യതികൾക്ക് രത്നങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും ഭക്ഷണവും ഉള്ള ഭവനം നൽകുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഉയർന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു.
മുക്താ വൈഢൂര്യ്യവാസാംസി രത്നാനി വിവിധാനി ച। വാഹനാനി ച ദിവ്യാനി അയുതാന്യര്ബ്ബുദാനി ച ।। ൧൮.
മുത്തുകൾ, വൈഡൂര്യ വസ്ത്രങ്ങൾ, വിവിധ രത്നങ്ങൾ, ദൈവികമായ വാഹനങ്ങൾ — ആയിരങ്ങൾ, കോടികൾ എന്നിങ്ങനെ — അവൻ നേടുന്നു.
സുമഹജ്ജ്വലനപ്രഖ്യം രത്നകാമസമന്വിതമ് । സൂര്യ്യചന്ദ്ര പ്രഭം ദിവ്യം വിമാനം ലഭതേഽക്ഷയമ് ।। ൧൮.
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പോലെ പ്രകാശമുള്ള, വലിയതും രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതും ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന ദൈവികമായ, നശിക്കാത്ത ഒരു വിമാനം അവൻ ലഭിക്കുന്നു.
അപ്സരോഭിഃ പരിവൃതം കാമഗം തു മനോജവമ്। വസതേ സ വിമാനാഗ്രേ സ്തൂയമാനഃ സമന്തതഃ ।। ൧൮.
അപ്സരസുകൾ ചുറ്റി, മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന വിമാനം മുന്നിൽ അവൻ വസിക്കുന്നു; എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രശംസകൾക്കിടയിൽ.
ദിവ്യൈര്ഗന്ധൈഃ പ്രസിഞ്ചന്തി പുഷ്പവൃഷ്ടിഭിരേവ ച। ഗന്ധര്വാപ്സരസസ്തത്ര ഗായന്തേ വാദയന്തി ച ।। ൧൮.
അവിടെ ഗന്ധർവരും അപ്സരസുകളും ദൈവിക സുഗന്ധങ്ങൾ, പൂക്കളുടെ മഴ എന്നിവ കൊണ്ട് അവനെ ചൊരിയുന്നു; അവർ പാടുകയും സംഗീതം വായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കന്യാ യുവതയോ മുഖ്യാഃ സഹിതാശ്ചാപ്സരോഗണൈഃ। സുസ്വരൈസ്തം വിബുധ്യന്തേ സതതം ഹി മനോരമൈഃ ।। ൧൮.
പ്രധാന കന്യകകളും യുവതികളും അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളുമായി ചേർന്ന്, മനോഹരമായ ശബ്ദങ്ങളാൽ സദാ അവനെ ഉണർത്തുന്നു; എല്ലായ്പ്പോഴും ആകർഷകമായിരിക്കുന്നു.