മൃദഃ പഞ്ചദശാമേധ്യേ ഹസ്താദീനാം വിഭാഗശഃ। അനിര്ണിക്തേ മൃദം ദദ്യാന്മൃദന്തേ ത്വദ്ഭിരേവ തു ।। ൧൭.
മലിനമായാൽ കൈകൾക്കും മറ്റും പതിനഞ്ചു തവണ മണ്ണ് ഉപയോഗിക്കണം; സ്ഥലം നിർണ്ണയിക്കാനാവില്ലെങ്കിൽ മണ്ണ് ഉപയോഗിച്ച് അവസാനം വെള്ളം ഉപയോഗിക്കണം.
കണ്ഠം ശിരോ വാ പ്രാവൃത്യ രഥ്യാ പാദഗതസ്തു വാ। അകൃത്വാ പാദയോഃ ശൌചമാചാന്തോഽപ്യശുചിര്ഭവേത് ।। ൧൭.
കഴുത്തോ തലയോ മൂടി, അല്ലെങ്കിൽ വഴിയിൽ മലിനമായ കാലുകളോടെ നടക്കുമ്പോഴും, കാലുകൾ കഴുകാതിരിക്കുകവൻ, വായ് കഴുകിയാലും അശുദ്ധിയാണ്.
പ്രക്ഷാല്യ പാത്രം നിഃക്ഷിപ്യ ആചമ്യാഭ്യുക്ഷണം പുനഃ। ദ്രവ്യസ്യാന്യസ്യ തു തഥാ കുര്യാദഭ്യുക്ഷണം പുനഃ ।। ൧൭.
പാത്രം കഴുകി വച്ചശേഷം, വെള്ളം കുടിച്ച് വീണ്ടും ചൊരിയണം. മറ്റേതെങ്കിലും വസ്തുവിനും അങ്ങനെ തന്നെ വീണ്ടും ചൊരിയണം.
പുഷ്പാദീനാം തൃണാനാഞ്ച പ്രോക്ഷണം ഹവിഷാന്തഥാ। പരാഹൃതാനാം ദ്രവ്യാണാം നിധായാഭ്യുക്ഷണം തഥാ ।। ൧൭.
പൂക്കൾക്കും പുല്ലുകൾക്കും, ഹവിസ്സിനും ചൊരിയണം. പുറത്തുനിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന വസ്തുക്കൾ വച്ചശേഷം അവയ്ക്കും അങ്ങനെ തന്നെ ചൊരിയണം.
പ്രോക്ഷിതന്തു ഹരേത് കിഞ്ചി ച്ഛ്രാദ്ധേ ദൈവ തഥാ പുനഃ। ഉത്തരേണ ഹരേദ്വേദ്യാം ദക്ഷിണേന വിസര്ജയേത് ।। ൧൭.
ചൊരിഞ്ഞത് ശ്രാദ്ധത്തിനോ ദേവർക്കോ വേണ്ടിയാണെങ്കിൽ എടുത്തു വേണം. വേദിയിൽ വച്ചാൽ വടക്കുവശത്ത് നിന്ന് എടുത്ത് തെക്കുവശത്ത് വലിച്ചെറിയണം.
വിച്ഛിന്നം സ്യാദ്വിപര്യാസേ ദൈവേ പിത്ര്യേ തഥൈവ ച। ദക്ഷിണേന തു ഹസ്തേന ദക്ഷിണാം വേദിമാലിഖേത് ।। ൧൭.
ദേവർക്കോ പിതാക്കൾക്കോ വേണ്ടിയുള്ള ക്രമത്തിൽ തടസ്സമോ മറിച്ചായാലോ, വലതുകൈ കൊണ്ട് തെക്കുവശത്തെ വേദി വരയ്ക്കണം.
കരാഭ്യാമേവ ദേവാനാം പിതൄണാം വികരം ശുഭമ്। ക്ഷുഭിതസ്വപ്നയോശ്ചൈവ തഥാ മൂത്രപുരീഷയോഃ ।। ൧൭.
ദേവർക്കും പിതാക്കൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള ശുഭപ്രവൃത്തികൾ, ഉറക്കം ഭംഗപ്പെട്ടപ്പോൾ, മൂത്രം കക്കയൊക്കെയായശേഷം, ഇരുകൈ കൊണ്ടാണ് ചെയ്യേണ്ടത്.
നിഷ്ഠീവിതേ യഥാ വ്യക്തേ ഭുക്ത്വാ വിപരിധായ ച। ഉച്ഛിഷ്ടസ്യ ച സംസ്പര്ശേ തഥാ പാദാവസേചനേ ।। ൧൭.
വെളിപ്പെട്ട് തുപ്പിയശേഷം, ഭക്ഷണം കഴിച്ച് മേൽവസ്ത്രം ധരിച്ചശേഷം, ഉണക്കഭക്ഷണം തൊട്ടാൽ, കാലുകൾ കഴുകിയാൽ, അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യണം.
ഉത്സൃഷ്ടസ്യ സുമമ്ഭാഷേ ഹ്യശുചിം പ്രയതസ്യ ച। സന്ദേഹേഷു ച സര്വേഷു ശിഖാം മുക്ത്വാ തഥൈവ ച ।। ൧൭.
വെള്ളം ഒഴിച്ചശേഷം, കഠിനമായി സംസാരിച്ചശേഷം, അശുദ്ധനാകുമ്പോൾ, സംശയമുള്ളപ്പോൾ, ശിഖ അഴിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അപ്പോൾ അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യണം.
വിനാ യജ്ഞോപവീതേന മോഹാത്തു യദ്യുപസ്പൃഷേത്। ഔഷ്ഠസ്യ ദന്തസംസ്പര്ശേ ദര്ശനേ ചാന്ത്യവാസിനാമ് ।। ൧൭.
യജ്ഞോപവീതം ഇല്ലാതെ തെറ്റിദ്ധരിച്ച് വെള്ളം കുടിച്ചാൽ, ചുണ്ടോ പല്ലോ തൊട്ടാൽ, ഗ്രാമത്തിന്റെ അറ്റവാസികളെ കണ്ടാൽ, അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യണം.
ജിങ്വയാ ചൈവ സംസ്പൃശ്യ ദന്താസക്തം തഥൈവ ച। സശബ്ദമങ്ഗുലീഭിശ്ച പ്രണതശ്ചാവലോ കയന് ।। ൧൭.
നാവുകൊണ്ട് പല്ല് തൊട്ടാൽ, പല്ലിൽ എന്തെങ്കിലും ഒട്ടിയാൽ, വിരലുകൾ കൊണ്ട് ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കിയാൽ, താഴോട്ട് നമസ്കരിച്ച് മേലോട്ടു നോക്കിയാൽ, അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യണം.
യശ്ചാധര്മേ സ്ഥിതോ മോഹാദായാന്തോഽപ്യശുചിര്ഭവേത്। ഉപവിശ്യ ശുചൌ ദേശേ പ്രണതഃ പ്രാഗുദങ്മുഖഃ ।। ൧൭.
തെറ്റിദ്ധരിച്ച് അശുദ്ധനായി ഇരിക്കുന്നവൻ ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് കിഴക്കോ വടക്കോ നോക്കി ഇരിക്കണം, നമസ്കരിച്ച്.
പാദൌ പ്രക്ഷാല്യ ഹസ്തൌ തു അന്തര്ജാനുരുപ സ്പൃശേത്। പ്രസന്നാസ്ത്രിഃ പിബേച്ചാപഃ പ്രയതഃ സുസമാഹിതഃ ।। ൧൭.
കാലുകളും കൈകളും കഴുകി, കൈകൾ മുട്ടിൽ വച്ച്, മനസ്സ് ശാന്തമാക്കി, ശ്രദ്ധയോടെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം വെള്ളം കുടിക്കണം.
ദ്വിരേവ മാര്ജനം കുര്യാത്സകൃദഭ്യുക്ഷണം തതഃ। ഖാനി മൂര്ദ്ധാനമാത്മാനം ഹസ്തൌ പാദൌ തഥൈവ ച ।। ൧൭.
രണ്ടു പ്രാവശ്യം കഴുകി, ഒറ്റപ്രാവശ്യം ചൊരിയണം. ശേഷം വായ്, തല, ശരീരം, കൈ, കാൽ എന്നിവയും അങ്ങനെ തന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണം.
അഭ്യുക്ഷണം തഥാ തസ്യ യദ്യമീമാംസിതം ഭവേത്। ഏവമാചമനം തസ്യ വേദാ യജ്ഞാസ്തപാംസി ച ।। ൧൭.
ചൊരിയലിൽ സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ വീണ്ടും ചെയ്യണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ആചമനം, വേദപഠനം, യജ്ഞം, തപസ്സു എന്നിവ ഫലപ്രദമാകും.
ദാനാനി ബ്രഹ്മചര്യഞ്ച ഭവന്തി സഫലാസ്തഥാ। ക്രിയാം യഃ കുരുതേ മോഹാദനാചമ്യൈവ നാസ്തികഃ ।। ൧൭.
ദാനം, ബ്രഹ്മചര്യവും അങ്ങനെ ഫലപ്രദമാകും. എന്നാൽ ആരെങ്കിലും തെറ്റിദ്ധരിച്ച് അല്ലെങ്കിൽ വിശ്വാസമില്ലാതെ ആചമനം ചെയ്യാതെ കര്മ്മം ചെയ്താൽ അതിന് ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
ഭവന്തി ച വൃഥാ തസ്യ ക്രിയാ ഹ്യേതാ ന സംശയഃ। വാഗ്ഭാവശുദ്ധനിര്ണിക്തമദുഷ്ടം വാപ്യനിന്ദിതമ് ।। ൧൭.
അവന്റെ കര്മ്മങ്ങൾ ഫലമില്ലാതാകും — ഇതിൽ സംശയമില്ല. വാക്കിലും മനസിലും ശുദ്ധിയോടെ, ദോഷമോ അപവാദമോ ഇല്ലാതെ ചെയ്തവ മാത്രം ഫലപ്രദമാകും.
മേധ്യാന്യേതാനി ജ്ഞേയാനി ദുഷ്ടമേഭ്യോ വിപര്യയഃ। ന വക്തവ്യഃ സദാ വിപ്രഃ ക്ഷുധിതോ നാസ്തി കിഞ്ചന ।। ൧൭.
ഇവ ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തികളാണ് അറിയേണ്ടത്; ഇതിന് വിപരീതം അശുദ്ധമാണ്. ബ്രാഹ്മണൻ ഒരിക്കലും 'എനിക്ക് വിശപ്പാണ്, എനിക്ക് ഒന്നുമില്ല' എന്നു പറയരുത്.
തസ്മൈ സത്കൃത്യ യോ ദദ്യാദയൂപോ യജ്ഞ ഉച്യതേ। അപ്ലുഷ്ടാന്നം ശ്രൃതാന്നന്തു കൃശവൃത്തിമയാചകമ് ।। ൧൭.
അവനു ആദരത്തോടെ കൊടുക്കുന്നതാണ് യജ്ഞം എന്നു പറയുന്നത്. വെള്ളം ചൊരിയാത്ത അന്നം, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവൻ ഭിക്ഷയെടുത്ത അന്നം, അങ്ങനെ അല്ല.
ഏകാന്തശീലം ഹ്രീമന്തം സദാ ശ്രാദ്ധേഷു ഭോജയേത് । യോ ദദാത്യാന്തിമഭ്യേശ്ച സ ബ്രഹ്മഘ്നോ ദുരാത്മവാന് ।। ൧൭.
ഏകാഗ്രതയും ലജ്ജയും ഉള്ളവനെയാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭക്ഷിപ്പിക്കേണ്ടത്. യോഗ്യനല്ലാത്തവന് അവസാനം കൊടുക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മഹത്യയും ദുഷ്ടതയും ചെയ്യുന്നതാണ്.
അപി ജാതിശതം ഗത്വാ ന സ മുച്യേത കില്ബിഷാത്। വിഷമം ഭോജയേദ്വിപ്രാനേകപംക്ത്യാ ച യോ നരഃ ।। ൧൭.
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തെറ്റായ രീതിയിൽ അല്ലെങ്കിൽ കലർന്ന കൂട്ടത്തിൽ ഭക്ഷണം നൽകുന്നവൻ, നൂറ് ജന്മങ്ങൾ കടന്നുപോയാലും പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകില്ല.
നിയുക്തോ വാഽനിയുക്തോ വാ പംക്ത്യാ ഹരതി ദുഷ്കൃതമ്। പാപേന ഗൃഹ്യതേ ക്ഷിപ്രമിഷ്ടാപൂര്ത്തം ച നശ്യതി ।। ൧൭.
ഭക്ഷണത്തിനായി പംക്തി ഒരുക്കുന്നവൻ, നിർദ്ദേശിച്ചാലോ ഇല്ലയോ എന്നതല്ലാതെ, പാപം ഏറ്റെടുക്കുന്നു; അവൻ പാപം കൊണ്ടു വേഗത്തിൽ പിടിക്കപ്പെടുന്നു, യാഗവും ദാനവും വഴി സമ്പാദിച്ച പുണ്യവും നശിക്കുന്നു.
യതിസ്തു സര്വ്വവിപ്രാണാം സര്വ്വേഷാമഗ്ര്യ ഉത്സവേ। ഇതിഹാസപഞ്ചമാന് വേദാന് യഃ പഠേത്തു ദ്വിജോത്തമഃ ।। ൧൭.
എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരിലും ഉത്സവത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടവൻ, ഇതിഹാസങ്ങളും അഞ്ചാമത്തെ വേദവും ചേർത്ത് വേദങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നവനാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
അനന്തരം യഥായോഗ്യം നിയോക്തവ്യോ വിജാനതാ। ത്രിവേദോഽനന്തരസ്തസ്യ ദ്വിവേദസ്തദനന്തരഃ ।। ൧൭.
അവന്റെ പിന്നാലെ, യോഗ്യത അനുസരിച്ച്, മൂന്നു വേദങ്ങൾ അറിയുന്നവനെയാണ് അറിവുള്ളവർ നിയമിക്കേണ്ടത്; പിന്നെ രണ്ടു വേദങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ വരണം.
ഏകവേദസ്തഥാ പശ്ചാന്ന്യായാധ്യായീ തതഃ പരമ്। പാവനായൈവ പംക്ത്യാ വൈ താന് പ്രവക്ഷ്യേ നിബോധത ।। ൧൭.
അതിനുശേഷം ഒരു വേദം മാത്രം അറിയുന്നവൻ, പിന്നെ തർക്കശാസ്ത്രം പഠിക്കുന്നവൻ, പിന്നെ മറ്റുള്ളവർ ക്രമത്തിൽ; പംക്തിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവരെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം.
യ ഏതേ പൂര്വ്വനിര്ദ്ദിഷ്ടാഃ സര്വ്വേ തേ ഹ്യനുപൂര്വ്വശഃ। ഷഡങ്ഗീ വിനയീ യോഗീ സര്വ്വതന്ത്രസ്തഥൈവ ച ।। ൧൭.
മുന്പ് പറഞ്ഞവരെല്ലാവരും ക്രമത്തിൽ—ആറ് അംഗങ്ങൾ പഠിച്ചവൻ, വിനയമുള്ളവൻ, യോഗി, എല്ലാ ആചാരങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ—
യായാവരശ്ച പഞ്ചൈതേ വിജ്ഞേയാഃ പങ്ക്തിപാവനാഃ । അഷ്ടാദശാനാം വിദ്യാനാമേകസ്മിന് പാരഗോഽപി യഃ ।। ൧൭.
യാത്ര ചെയ്യുന്ന സന്ന്യാസിയും—ഇവൈവരും പംക്തിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവരായി അറിയപ്പെടണം; പതിനെട്ട് വിദ്യകളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിൽ പൂർണ്ണമായും പ്രാവീണ്യം നേടിയവനും ഇതിലേർപ്പെടുന്നു.
യഥാവദ്വര്ത്തമാനശ്ച സര്വേ തേ പങ്ക്തിപാവനാഃ। ത്രിണാചികേതാസ്ത്രൈവിദ്യോ യശ്ച ധര്മ്മാന് പഠേദ്ദ്വിജഃ ।। ൧൭.
ശരിയായ രീതിയിൽ പെരുമാറുന്നവരൊക്കെയും പംക്തിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവരാണ്; മൂന്ന് നചികേതാഗ്നികൾ അറിയുന്നവൻ, മൂന്ന് വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവൻ, ധർമ്മങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്ന ദ്വിജൻ—ഇവരും അതുപോലെയാണ്.
ബാര്ഹസ്പത്യേ തഥാ ശാസ്ത്രേ പാരം യശ്ച ദ്വിജോ ഗതഃ। സര്വ തേ പാവനാ വിപ്രാഃ പങ്ക്തീനാം സമുദാഹൃതാഃ ।। ൧൭.
ബാർഹസ്പത്യ ശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ ബ്രാഹ്മണനും—ഇവരൊക്കെയും പംക്തിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവരായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ആമന്ത്രിതസ്തു യഃ ശ്രാദ്ധേ യോഷിതം സേവതേ ദ്വിജഃ। പിതരസ്തസ്യ തം മാസം തസ്യ രേതസി ശേരതേ ।। ൧൭.
ശ്രാദ്ധത്തിന് ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ദ്വിജൻ ഒരു സ്ത്രീയുമായി ശാരീരിക ബന്ധം പുലർത്തുകയാണെങ്കിൽ, ആ മാസം അവന്റെ പിതാക്കന്മാർ അവന്റെ വീര്യത്തിൽ വസിക്കുന്നു.