അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി വര്ജ്യാന് ദേശാന് പ്രയത്നതഃ। ന ദ്രഷ്ടവ്യം ച യൈഃ ശ്രാദ്ധം ശൌചാശൌചം ച കൃത്സ്നശഃ ।। ൧൬.
ഇനി, ഞാൻ ശ്രദ്ധയോടെ ഒഴിവാക്കേണ്ട ദേശങ്ങൾ പറയുന്നു; അവിടയിൽ ശ്രാദ്ധം കാണുകയോ ചെയ്യുകയോ, ശുദ്ധി-അശുദ്ധി സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുകയോ ചെയ്യരുത്.
വന്യമൂലഫലാഹാരൈഃ ശ്രാദ്ധം കുര്യ്യാത്തു ശ്രദ്ധയാ। രാഷ്ട്രമിഷ്ടമവാപ്നോതി സ്വര്ഗം മോക്ഷം യശസ്കരമ് ।। ൧൬.
കാടിലെ വേരുകളും ഫലങ്ങളും കൊണ്ട്, ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ഇഷ്ടമായ ദേശം, സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, യശസ്സും ലഭിക്കും.
അനിഷ്ട ശബ്ദസങ്കീര്ണം ജന്തുവ്യാപ്തമഥാപി വാ। പൂതിഗന്ധാം തഥാ ഭൂമിം ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി വര്ജയേത് ।। ൧൬.
ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നതിനായി, അസുഖകരമായതോ, ശബ്ദം നിറഞ്ഞതോ, ജീവികൾ നിറഞ്ഞതോ, ദുർഗന്ധമുള്ളതോ ആയ ഭൂമി ഒഴിവാക്കണം.
നദ്യഃ സാഗരപര്യ്യന്താ ദ്വാരം ദക്ഷിണപൂര്വ്വതഃ । ത്രിശങ്കും വര്ജയേദ് ദേശം സര്വ്വം ദ്വാദശയോജനമ് ।। ൧൬.
നദിയിൽ നിന്ന് സമുദ്രം വരെ, ദ്വാരം തെക്കുകിഴക്കോട്ട് നോക്കിയുള്ള പ്രദേശം, ത്രിശങ്കു എന്ന പ്രദേശം പന്ത്രണ്ട് യോജന ദൂരത്തിൽ മുഴുവൻ ഒഴിവാക്കണം.
ഉത്തരേണ മഹാനദ്യാ ദക്ഷിണേന ച കൈകടാത്। ദേശസ്ത്രൈശങ്കവോ നാമ വര്ജിതഃ ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി ।। ൧൬.
മഹാനദിയുടെ വടക്കുഭാഗത്തും കൈകടയുടെ തെക്കുഭാഗത്തുമുള്ള ത്രൈശങ്കവ പ്രദേശം ശ്രാദ്ധത്തിന് ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.
കാരങ്കരാഃ കലിങ്ഗാശ്ച സിന്ധോരുത്തരമേവ ച। പ്രനഷ്ടാശ്രമധര്മ്മാശ്ച വര്ജ്യാ ദേശാഃ പ്രയത്നതഃ ।। ൧൬.
കാരങ്കര, കലിംഗം, സിന്ധുവിന്റെ വടക്കുഭാഗം, ആശ്രമധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവ ശ്രദ്ധയോടെ ഒഴിവാക്കണം.
നഗ്നാദയോ ന പശ്യേയുഃ ശ്രാദ്ധമേവ വ്യയസ്ഥിതമ്। ഗച്ഛന്തി തൈസ്തൈര്ദൃഷ്ടാനി ന പിതൄന്ന പിതാമഹാന് ।। ൧൬.
നഗ്നന്മാരും അതുപോലുള്ളവരും ശ്രാദ്ധം നടക്കുന്നത് കാണരുത്; അങ്ങനെയവരാൽ കണ്ടാൽ പിതാക്കന്മാരും പിതാമഹന്മാരും അതിൽ പങ്കുചേരുന്നില്ല.
നഗ്നാദീന് ഭഗവന് സമ്യങ്മമാദ്യ പരിപൃച്ഛതഃ। കഥയ ദ്വിജമുഖ്യാഗ്ര വിസ്തരേണ യഥാതഥമ് ।। ൧൬.
ഭഗവനെ, ഞാൻ ഈ നഗ്നന്മാരെക്കുറിച്ച് ശരിയായി ചോദിക്കുമ്പോൾ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരെക്കുറിച്ച് യഥാർത്ഥത്തിൽ വിശദമായി പറയൂ.
ഏവമുക്തോ മഹാതേജാ ബൃഹസ്പതിരുവാച തമ്। സര്വേഷാമേവ ഭൂതാനാം ത്രയീസംവരണം സ്മൃതമ് ।। ൧൬.
അങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: എല്ലാ ജീവികളുടെയും മൂന്നു വിധ വേദനിയമം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
പരിത്യജതി യോ മോഹാത്തേ വൈ നഗ്നാ ദ്വിജോത്തമാഃ। പ്രലീയതേ നരോ യഃ സ്യാന്നിരാലമ്ബശ്ച യോ വൃഷഃ ।। ൧൬.
ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ നിയമം മോഹത്താൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവരാണ് നഗ്നന്മാർ; വഴിതെറ്റിയ മനുഷ്യനും ആശ്രയമില്ലാത്ത കാളയും ഇല്ലാതാവുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്.
വൃഷം യശ്ച പരിത്യജ്യ മോക്ഷമന്യത്ര മാര്ഗതി । വൃഷോ വേദസമസ്തസ്മിന് യോ വൈ സമ്യങ്ന പശ്യതി ।। ൧൬.
കാളയെ ഉപേക്ഷിച്ച് മോക്ഷം വേറെ എവിടെയോ അന്വേഷിക്കുന്നവനും, വേദങ്ങൾ മുഴുവനായി കാളയിൽ കാണാതിരിക്കുന്നവനും അങ്ങനെ തന്നെ.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ വൃഷലാശ്ചൈവ സര്വ്വശഃ। പുരാ ദേവാസുരേ യുദ്ധേ നിര്ജിതൈരസുരൈസ്തദാ ।। ൧൬.
ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, വൃഷലന്മാർ—പഴയകാലത്ത് ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ, അപ്പോൾ അസുരന്മാർ തോറ്റു.
പാഷണ്ഡവൈകൃതസ്ഥാനേ നൈഷാ സൃഷ്ടിഃ സ്വയമ്ഭുവാ। ദ്വിശ്രാദ്ധകശ്ച നിര്ഗ്രന്ഥാഃ ശാക്യാ പുഷ്ടികലംശകാഃ ।। ൧൬.
പാഷണ്ഡികൾ കെടുതിയാക്കിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഈ സൃഷ്ടി സ്വയംഭുവായ ദൈവം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടില്ല; ഇരട്ടശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ, നിര്ഗ്രന്തന്മാർ, ശാക്യർ, പുഷ്ടികലംസകർ എന്നിവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
യേ ധര്മ്മം നാനുവര്ത്തന്തേ തേ വൈ നഗ്നാദയോ ജനാഃ। വൃഥാജടീ വൃഥാമുദ്രീ വൃഥാനഗ്നശ്ച യോ ദ്വിജഃ ।। ൧൬.
ധർമ്മം അനുസരിക്കാത്തവരാണ് നഗ്നന്മാരും അതുപോലുള്ളവരും; വെറുതെ ജടയുള്ളവൻ, വെറുതെ മുദ്രയുള്ളവൻ, വെറുതെ നഗ്നനായ ദ്വിജൻ—all ഇവരാണ്.
വൃഥാവ്രതീ വൃഥാ ജാപീ തേ വൈ നഗ്നാദയോ ജനാഃ। കുലന്ധമാ നിഷാദാശ്ച തഥാ പുഷ്ടിവിനാശകാഃ ।। ൧൬.
വെറുതെ വ്രതം പാലിക്കുന്നവനും, വെറുതെ ജപം ചെയ്യുന്നവനും—ഇവരാണ് നഗ്നന്മാരും അതുപോലുള്ളവരും; കുലന്ധമന്മാർ, നിഷാദന്മാർ, പുഷ്ടി നശിപ്പിക്കുന്നവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
കൃതകര്മ്മാക്ഷിതാസ്ത്വേതേ കുപഥാഃ പരികീര്ത്തിതാഃ। ഏഭിര്നിര്വൃത്തം ദൃഷ്ടം വാ ശ്രാദ്ധം ഗച്ഛന്തി മാനവാഃ ।। ൧൬.
തെറ്റായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും, ചൂതാട്ടക്കാർയും തെറ്റായ വഴിയിൽ പോകുന്നവരായി പറയുന്നു; ഇവർ ശ്രാദ്ധം കാണുകയോ അതിൽ പങ്കാളിയാകുകയോ ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം അവർക്കാണ് പോകുന്നത്.
ബ്രഹ്മഘ്നശ്ച കൃതഘ്നശ്ച നാസ്തികാ ഗുരുതല്പഗാഃ। ദസ്യവശ്ച നൃശംസാശ്ച ദര്ശനേനൈവ വര്ജിതാഃ ।। ൧൬.
ബ്രാഹ്മണഹന്താവ്, ഉപകാരം മറക്കുന്നവൻ, ദൈവത്തിനെ വിശ്വസിക്കാത്തവൻ, ഗുരുവിന്റെ പടുകയിലേറുന്നവൻ, കള്ളന്മാർ, ക്രൂരന്മാർ—ഇവരെ കാഴ്ച്ചകൊണ്ടുതന്നെ ഒഴിവാക്കണം.
യേ ചാന്യേ പാപ കര്മ്മാണഃ സര്വ്വാംസ്താന് പരിവര്ജയേത്। ദേവദേവര്ഷിനിന്ദായാം രതാംശ്ചൈവ വിശേഷതഃ ।। ൧൬.
മറ്റു പാപകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരെയും, ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും നിന്ദിക്കാൻ ആസ്വദിക്കുന്നവരെയും പ്രത്യേകിച്ച് ഒഴിവാക്കണം.
അസുരാന് യാതുധാനാംശ്ച ദൃഷ്ടമേഭിര്വ്രജന്ത്യുത। ബ്രാഹ്മം കൃതയുഗം പ്രോക്തം ത്രേതാ തു ക്ഷത്രിയം സ്മൃതമ് ।। ൧൬.
ഇവരെ കണ്ടാൽ ശ്രാദ്ധഫലം അസുരന്മാർക്കും യാതുധാനന്മാർക്കും പോകുന്നു; ബ്രാഹ്മണയുഗം കൃതയുഗം എന്നാണ് പറയുന്നത്, ക്ഷത്രിയയുഗം ത്രേതായുഗം എന്നാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
വൈശ്യം ദ്വാപരമിത്യാഹുഃ ശൂദ്രം കലിയുഗം സ്മൃതമ് പിതര ഊചുഃ ൧൬.
വൈശ്യയുഗം ദ്വാപരയുഗം എന്നാണ് പറയുന്നത്, ശൂദ്രയുഗം കലിയുഗം എന്നാണ് പിതാക്കന്മാർ ഓർത്തത്.
യുദ്ധാനി ദ്വാപരേ നിത്യം പാഷണ്ഡാശ്ച കലൌ യുഗേ। അപമാനാപവിത്രശ്ച കുക്കുടോ ഗ്രാമസൂകരഃ ।। ൧൬.
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ യുദ്ധങ്ങൾ നിരന്തരം നടക്കുന്നു; കാലിയുഗത്തിൽ മതഭ്രഷ്ടന്മാർ അധികം കാണപ്പെടുന്നു. ഗ്രാമത്തിലെ കോഴിയും പന്നിയും അശുദ്ധവും അപമാനകരവുമാണ്.
ശ്വാ ചൈവ ദര്ശനാദേവ ഹന്തി ശ്രാദ്ധം ന സംശയഃ। ശാവസൂതകസംസ്പൃഷ്ടോ ദീര്ഘരോഗിഭിരേവ ച ।। ൧൬.
നായയെ കണ്ടു മാത്രം ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഫലം നശിക്കുന്നു എന്നതിൽ സംശയമില്ല; നായയോ, പ്രസവിക്കുകയായിരിക്കുന്ന സ്ത്രീയോ, ദീർഘരോഗികൾ ആരെങ്കിലും തൊട്ടാൽ അതുപോലെയാണ്.
മലിനൈഃ പതിതൈശ്ചൈവ ന ദ്രഷ്ടവ്യം കഥഞ്ചന। അന്നം പശ്യേയുരേതേ വൈ നൈതത്സ്യാദ്ധവ്യകവ്യയോഃ ।। ൧൬.
അശുദ്ധരായവരും പാപികളായവരും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളെ കാണാൻ അനുവദിക്കരുത്; അങ്ങനെ കണ്ടാൽ ആ ഭക്ഷണം ദേവന്മാർക്കും പിതാക്കൾക്കും അർപ്പിക്കാൻ യോഗ്യമല്ല.
തത്സംസ്പൃഷ്ടം പ്രധാനാര്ഥം സംസ്കാരശ്വാപദോ ഭവേത്। ഹവിഷാം സംഹതാനാം തു പൂര്വ്വമേവ വിവര്ജിതമ്। മൃത്സംയുക്താഭിരദ്ഭിശ്ച പ്രോക്ഷണം ച വിധീയതേ ।। ൧൬.
അത്തരം ആളുകൾ പ്രധാന ഭക്ഷ്യവസ്തുവിനെ തൊട്ടാൽ അത് ശവം പോലെ അശുദ്ധമാകും; ഹോമത്തിനായി കൂട്ടിയിട്ട ഭക്ഷണം മുമ്പേ തന്നെ ഒഴിവാക്കണം; മണ്ണ് കലർന്ന വെള്ളത്തിൽ കഴുകി ശുദ്ധീകരിക്കണം.
സിദ്ധാര്ഥകൈഃ കൃഷ്ണതിലൈഃ കാര്യ്യം വാപ്യവകീരണമ്। ഗുരുസൂര്യ്യാഗ്നിവസ്തൂനാം ദര്ശനം വാപി യത്നതഃ ।। ൧൬.
സിദ്ധാർത്ഥക വിത്തുകളോ കറുത്ത എള്ളോ വെള്ളത്തിൽ വിതറി ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം; ഗുരുവിനെയും സൂര്യനെയും അഗ്നിയെയും വിശുദ്ധ വസ്തുക്കളെയും ശ്രദ്ധയോടെ കാണണം.
ആസനാരൂഢമാനേഷു പാദോപഹതമേവ ച। അമേധ്യൈര്ജങ്ഗമൈര്ദൃഷ്ടം ശുഷ്കം പര്യുഷിതം ച യത് ।। ൧൬.
ആസനത്തിൽ ഇരുന്നവരും കാലുകൊണ്ട് തൊട്ടതും അശുദ്ധ ജീവികൾ കണ്ടതും ഉണങ്ങിയതും പഴയതുമായ ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിക്കണം.
അസിതം പരിദുഷ്ടം ച തഥൈവാഗ്രാവലേഹിതമ്। ശര്കരാകേശപാഷാണൈഃ കീടൈര്യച്ചാപ്യുപദ്രുതമ് ।। ൧൬.
കറുത്തതും പുഴുക്കളായതും അറ്റം നക്കിയതും, കല്ല്, മുടി, കല്ല്, കീടങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്നതും ഭക്ഷ്യമായി സ്വീകരിക്കരുത്.
പിണ്യാകമഥിതം ചൈവ തഥാ തിലയവാദിഷു। സിദ്ധാക്ഷതാശ്ച യേ ഭക്ഷ്യാഃ പ്രത്യക്ഷലവണീകൃതാഃ ।। ൧൬.
എണ്ണയെടുക്കുന്ന പിണ്ണാക്കും, എള്ളും യവവും ഉപയോഗിച്ച് ഉണ്ടാക്കിയതും, നേരിട്ട് ഉപ്പ് ചേർത്ത പച്ചരിയും ഭക്ഷ്യമായി സ്വീകരിക്കരുത്.
വാസസാ ചാവധൂതാനി വര്ജ്യാനി ശ്രാദ്ധകര്മണി। സന്തി വേദവിരോധേന കേചിദ്വിജ്ഞാനമാനിനഃ ।। ൧൬.
വസ്ത്രം കൊണ്ട് തൊട്ട ഭക്ഷണം ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു; വേദത്തിന് വിരുദ്ധമായി ചിലർ ജ്ഞാനമുണ്ടെന്നു അവകാശപ്പെടുന്നു.
അജജ്ഞപതയോ നാമ തേ ശ്രാദ്ധസ്യ യഥാ രജഃ। ദധി ശാകം തഥാഽഭക്ഷ്യാഃ ശുക്തം ചൈവ വിവര്ജിതമ് ।। ൧൬.
ആടിന്റെ സന്തതിയെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ ശ്രാദ്ധത്തിന് പൊടിപോലാണ്; തൈര്, പച്ചക്കറികൾ, പുളിച്ച ഭക്ഷ്യങ്ങൾ എന്നിവയും ഒഴിവാക്കണം.