ക്ഷീണേഷു സര്വ്വപാപേഷു ക്ഷീണേഷ്വേവേന്ദ്രിയേഷു ച। പരിനിര്വാതി ശുദ്ധാത്മാ യഥാ വഹ്നിര്നിരിന്ധനഃ ।। ൧൫.
എല്ലാ പാപങ്ങളും ക്ഷയിച്ചാൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശാന്തമായാൽ, ശുദ്ധാത്മാവ് പൂർണ്ണമായും ശാന്തനാകും, ഇന്ധനം ഇല്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ.
കാരണേഭ്യോ ഗുണേഭ്യോഽഥ വ്യക്താവ്യക്തസ്യ കൃത്സ്നശഃ। വിയോജയതി ക്ഷേത്രജ്ഞം തേഭ്യോ യോഗേന യോഗവിത് ।। ൧൫.
കാരണങ്ങളിൽ നിന്നും ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നും, പ്രകടവും അപ്രകടവുമായതിൽ നിന്നും, യോഗജ്ഞാനി യോഗത്തിലൂടെ ക്ഷേത്രജ്ഞനെ അവയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കുന്നു.
തസ്യ നാസ്തി ഗതിസ്ഥാനം വ്യക്താവ്യക്തം ന സംശയഃ। ആസന്നഃ സദസന്നൈവ നൈവ കിഞ്ചിത് സ്ഥിത ഇതി ।। ൧൫.
അവനു ഗതിയും നിലയും ഇല്ല; പ്രകടവും അപ്രകടവും സംശയമില്ല; അവൻ അടുത്തവനും സതും അസതും ഒന്നുമില്ലാത്തവനും ആകുന്നു.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി ദാനാനി ച ഫലാനി ച। ശ്രാദ്ധകര്മ്മാണി മേധ്യാനി വര്ജനീയാനി യാനി ച ।। ൧൬.
ഇനി ഞാൻ ദാനങ്ങളും അവയുടെ ഫലങ്ങളും, ശുദ്ധമായ ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങളും ഒഴിവാക്കേണ്ടവയുമാണ് വിശദീകരിക്കുന്നത്.
ഹിമപ്രപതനേ കുര്യ്യാദാഹരേദ്വാ ഹിമന്തതഃ। അഗ്നിഹോത്രമതഃ പുണ്യം പരമം ഹി തതഃ സ്മൃതമ് ।। ൧൬.
ഹിമം പെയ്യുന്ന സമയത്തോ, ശീതകാലം തുടങ്ങുമ്പോഴോ, അഗ്നിഹോത്രം നടത്തണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ കിട്ടുന്ന ഫലം ഏറ്റവും ഉത്തമമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
നക്തന്തു വര്ജയേച്ഛ്രാദ്ധം രാഹോരന്യത്ര ദര്ശനാത്। സര്വ്വസ്വേനാപി കര്ത്തവ്യം ക്ഷിപ്രം വൈ രാഹുദര്ശനേ ।। ൧൬.
രാത്രിയിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നത് ഒഴിവാക്കണം; രാഹു ദർശനം ഉണ്ടായാൽ മാത്രമേ അതു ചെയ്യാവൂ. അപ്പോൾ, എല്ലാം ചെലവാക്കിയാലും, അത്രയും വേഗത്തിൽ ചെയ്യണം.
ഉപരാഗേ ന കുര്യ്യാദ്യഃ പങ്കേ ഗൌരിവ സീദതി। കുര്വാണസ്തൂദ്ധരേത്പാപാന്മഗ്നാന്നൌരിവ സാഗരേ ।। ൧൬.
ഗ്രഹണ സമയത്ത് ചടങ്ങുകൾ നടത്തരുത്; അപ്പോൾ, പശു ചതിയിൽ മുങ്ങുന്നതുപോലെ, ഒരാൾ ദോഷത്തിൽ മുങ്ങും. എന്നാൽ, ആ സമയത്ത് ചടങ്ങുകൾ ചെയ്താൽ, കടലിൽ കപ്പൽ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, പാപത്തിൽ മുങ്ങിയവരെ രക്ഷിക്കും.
വിശ്വദേവഞ്ച സൌമ്യഞ്ച ബഹുമാംസപരം ഹവിഃ । വിഷാണം വര്ജയേത്ഖാഡ്ഗമസൂയാനാശനായ വൈ ।। ൧൬.
വിശ്വദേവനും സോമദേവനും വേണ്ടി നടത്തുന്ന ഹോമങ്ങളിൽ കൂടുതൽ മാംസം ഉപയോഗിക്കണം. പക്ഷേ, കൊമ്പുള്ള ജീവികളും വാളും കൈവശം വയ്ക്കുന്നവരും, അസൂയയും നാശവും ഉള്ളവർക്കാണ്; അവ ഒഴിവാക്കണം.
ത്വഷ്ടാ വൈ വാര്യ്യമാണസ്തു ദേവേശേന മഹാത്മനാ। പിബഞ്ഛചീപതേഃ സോമം പൃഥിവ്യാമപതത്പുരാ ।। ൧൬.
ദേവന്മാരുടെ മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രൻ തടഞ്ഞിട്ടും, ത്വഷ്ട്രു ശചിയുടെ ഭർത്താവിന്റെ സോമം കുടിച്ചു, ഭൂമിയിൽ വീണു.
ശ്യാമാകാസ്തു തഥോത്പന്നാഃ പിത്രര്ഥമപി പൂജിതാഃ। വിപ്രുഷസ്തസ്യ നാസാഭ്യാമസക്താഭ്യാം തഥൈവ ച ।। ൧൬.
അദ്രവ്യമായ ധാന്യങ്ങൾ അന്നവുമാണ്; പിതൃകാർക്കായി ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. ത്വഷ്ട്രുവിന്റെ മൂക്കിൽ നിന്നു വീണ തുള്ളികൾ അങ്ങനെ തന്നെ ചേർന്നു.
ശ്ലേഷ്മാണഃ ശീതലാ ഹൃദ്യാ മധുരാശ്ച തഥേക്ഷവഃ। ശ്യാമാകൈരിക്ഷുഭിശ്ചൈവ പിതൄണാം സാര്വ്വകാമികമ്। കുര്യ്യാദാഗ്രയണം യസ്തു സ ശീഘ്രം സിദ്ധിമാപ്നുയാത് ।। ൧൬.
ശ്ലേഷ്മാണം, ശീതല, ഹൃദ്യ, മധുരമായ ഇക്ക്സു എന്നിവയും പിതൃകാർക്ക് ഇഷ്ടമാണ്. ശ്യാമാകവും ഇക്ക്സുവും ഉപയോഗിച്ച് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റാം. ഇവ കൊണ്ട് ആഗ്രയണം ചെയ്യുന്നവർ വേഗത്തിൽ വിജയിക്കും.
ശ്യാമാകാ ഹസ്തിനാമാ ച പടോലം ബൃഹതീഫലമ്। അഗസ്ത്യസ്യ ശിഖാ തീവ്രാ കഷായാഃ സര്വ്വ ഏവ ച ।। ൧൬.
ശ്യാമാകം, ഹസ്തിനാമം, പടോല, ബൃഹതീഫലം, അഗസ്ത്യന്റെ കേശം — ഇവ എല്ലാം കഠിനമായ കഷായം ഉണ്ട്.
ഏവമാതീനി ചാന്യാനി സ്വാദൂനി മധുരാണി ച । നാഗരം ചാത്ര വൈ ദേയം ദീര്ഘമൂലകമേവ ച ।। ൧൬.
ഇതുപോലെ തന്നെ, മറ്റു മധുരവും രുചികരവുമായ വസ്തുക്കളും ഉണ്ട്. പക്ഷേ, ഇങ്ങോട്ട് ഇഞ്ചിയും ദീർഘമായ വേരും നൽകരുത്.
വംശീകരീരാഃ സുരസാഃ സര്ജ്ജകം ഭൂസ്തൃണാനി ച। വര്ജനീയാനി വക്ഷ്യാമി ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി നിത്യശഃ ।। ൧൬.
വംശികരീ, സുരസ, സര്ജ്ജകം, ഭൂമിയിലെ പുല്ലുകൾ — ഇവ ശ്രാദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്; ഞാൻ ഇതു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
ലശുനം ഗൃഞ്ജനഞ്ചൈവ പലാണ്ഡുഃ പിണ്ഡമൂലകമ്। കരമ്ഭാദ്യാനി ചാന്യാനി ഹീനാനി രസഗന്ധതഃ ।। ൧൬.
വെളുത്തുള്ളി, മല്ലിയില, ഉള്ളി, മുളക്, കരമ്പം പോലുള്ള മറ്റു വസ്തുക്കൾ — രുചിയും ഗന്ധവും കുറഞ്ഞവയാണ്.
ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി വര്ജ്യാനി കാരണഞ്ചാത്ര വക്ഷ്യതേ। പുരാ ദേവാസുരേ യുദ്ധേ നിര്ജിതസ്യ ബലേഃ സുരൈഃ ।। ൧൬.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഇവ ഒഴിവാക്കണം; കാരണം ഇവിടെ പറയുന്നു: ദേവാസുര യുദ്ധത്തിൽ, ബലി ദേവന്മാർക്ക് കീഴടങ്ങിയപ്പോൾ.
വ്രണേഭ്യോ വിസ്ഫുരന്തോ വൈ പതിതാ രക്തബിന്ദവഃ। തത ഏതാനി വര്ജ്യാനി ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി നിത്യശഃ ।। ൧൬.
ബലിയുടെ മുറിവുകളിൽ നിന്ന് രക്തം തുള്ളിയപ്പോൾ, അതിന്റെ ഫലമായി ഈ വസ്തുക്കൾ എപ്പോഴും ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.
അഥ വേദോക്തനിര്യാസാന് ലവണാന്യൂഷരണാനി ച। ശ്രാദ്ധ കര്മ്മണി വര്ജ്യാനി യാശ്ച നാര്യോ രജസ്വലാഃ ।। ൧൬.
വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന നിറയാസങ്ങൾ, ഉപ്പുകൾ, ഉഷര വസ്തുക്കൾ, രക്തസ്രാവമുള്ള സ്ത്രീകൾ — ഇവ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഒഴിവാക്കണം.
ദുര്ഗന്ധം ഫേനിലം ചൈവ തഥാ വൈ പല്വലോദകമ്। ന ലഭേദ്യത്ര ഗൌസ്തൃപ്തിം നക്തം യച്ചൈവ ഗൃഹ്യതേ ।। ൧൬.
ദുർഗന്ധമുള്ളതോ, അഫലമുള്ളതോ, പായൽ വെള്ളം പോലുള്ളതോ, പശു തൃപ്തി കാണാത്തതോ, രാത്രിയിൽ എടുത്ത വെള്ളം പോലുള്ളതോ — ഇവ ഉപയോഗിക്കരുത്.
ആവികം മാര്ഗമൌഷ്ട്രം ച സര്വ്വമേകശഫം ച യത്। മാഹിഷഞ്ചാമരഞ്ചൈവ പയോ വര്ജ്യം വിജാനതാ ।। ൧൬.
ആട്ടിൻ, കാട്ടുപശു, ഒട്ടക, ഒറ്റ കാൽ ഉള്ള എല്ലാ ജീവികൾ, മഹിഷി, യാക്ക് — ഇവയുടെ പാൽ ജ്ഞാനികൾ ഒഴിവാക്കണം.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി വര്ജ്യാന് ദേശാന് പ്രയത്നതഃ। ന ദ്രഷ്ടവ്യം ച യൈഃ ശ്രാദ്ധം ശൌചാശൌചം ച കൃത്സ്നശഃ ।। ൧൬.
ഇനി, ഞാൻ ശ്രദ്ധയോടെ ഒഴിവാക്കേണ്ട ദേശങ്ങൾ പറയുന്നു; അവിടയിൽ ശ്രാദ്ധം കാണുകയോ ചെയ്യുകയോ, ശുദ്ധി-അശുദ്ധി സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുകയോ ചെയ്യരുത്.
വന്യമൂലഫലാഹാരൈഃ ശ്രാദ്ധം കുര്യ്യാത്തു ശ്രദ്ധയാ। രാഷ്ട്രമിഷ്ടമവാപ്നോതി സ്വര്ഗം മോക്ഷം യശസ്കരമ് ।। ൧൬.
കാടിലെ വേരുകളും ഫലങ്ങളും കൊണ്ട്, ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ഇഷ്ടമായ ദേശം, സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, യശസ്സും ലഭിക്കും.
അനിഷ്ട ശബ്ദസങ്കീര്ണം ജന്തുവ്യാപ്തമഥാപി വാ। പൂതിഗന്ധാം തഥാ ഭൂമിം ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി വര്ജയേത് ।। ൧൬.
ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നതിനായി, അസുഖകരമായതോ, ശബ്ദം നിറഞ്ഞതോ, ജീവികൾ നിറഞ്ഞതോ, ദുർഗന്ധമുള്ളതോ ആയ ഭൂമി ഒഴിവാക്കണം.
നദ്യഃ സാഗരപര്യ്യന്താ ദ്വാരം ദക്ഷിണപൂര്വ്വതഃ । ത്രിശങ്കും വര്ജയേദ് ദേശം സര്വ്വം ദ്വാദശയോജനമ് ।। ൧൬.
നദിയിൽ നിന്ന് സമുദ്രം വരെ, ദ്വാരം തെക്കുകിഴക്കോട്ട് നോക്കിയുള്ള പ്രദേശം, ത്രിശങ്കു എന്ന പ്രദേശം പന്ത്രണ്ട് യോജന ദൂരത്തിൽ മുഴുവൻ ഒഴിവാക്കണം.
ഉത്തരേണ മഹാനദ്യാ ദക്ഷിണേന ച കൈകടാത്। ദേശസ്ത്രൈശങ്കവോ നാമ വര്ജിതഃ ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി ।। ൧൬.
മഹാനദിയുടെ വടക്കുഭാഗത്തും കൈകടയുടെ തെക്കുഭാഗത്തുമുള്ള ത്രൈശങ്കവ പ്രദേശം ശ്രാദ്ധത്തിന് ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.
കാരങ്കരാഃ കലിങ്ഗാശ്ച സിന്ധോരുത്തരമേവ ച। പ്രനഷ്ടാശ്രമധര്മ്മാശ്ച വര്ജ്യാ ദേശാഃ പ്രയത്നതഃ ।। ൧൬.
കാരങ്കര, കലിംഗം, സിന്ധുവിന്റെ വടക്കുഭാഗം, ആശ്രമധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവ ശ്രദ്ധയോടെ ഒഴിവാക്കണം.
നഗ്നാദയോ ന പശ്യേയുഃ ശ്രാദ്ധമേവ വ്യയസ്ഥിതമ്। ഗച്ഛന്തി തൈസ്തൈര്ദൃഷ്ടാനി ന പിതൄന്ന പിതാമഹാന് ।। ൧൬.
നഗ്നന്മാരും അതുപോലുള്ളവരും ശ്രാദ്ധം നടക്കുന്നത് കാണരുത്; അങ്ങനെയവരാൽ കണ്ടാൽ പിതാക്കന്മാരും പിതാമഹന്മാരും അതിൽ പങ്കുചേരുന്നില്ല.
നഗ്നാദീന് ഭഗവന് സമ്യങ്മമാദ്യ പരിപൃച്ഛതഃ। കഥയ ദ്വിജമുഖ്യാഗ്ര വിസ്തരേണ യഥാതഥമ് ।। ൧൬.
ഭഗവനെ, ഞാൻ ഈ നഗ്നന്മാരെക്കുറിച്ച് ശരിയായി ചോദിക്കുമ്പോൾ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരെക്കുറിച്ച് യഥാർത്ഥത്തിൽ വിശദമായി പറയൂ.
ഏവമുക്തോ മഹാതേജാ ബൃഹസ്പതിരുവാച തമ്। സര്വേഷാമേവ ഭൂതാനാം ത്രയീസംവരണം സ്മൃതമ് ।। ൧൬.
അങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: എല്ലാ ജീവികളുടെയും മൂന്നു വിധ വേദനിയമം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
പരിത്യജതി യോ മോഹാത്തേ വൈ നഗ്നാ ദ്വിജോത്തമാഃ। പ്രലീയതേ നരോ യഃ സ്യാന്നിരാലമ്ബശ്ച യോ വൃഷഃ ।। ൧൬.
ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ നിയമം മോഹത്താൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവരാണ് നഗ്നന്മാർ; വഴിതെറ്റിയ മനുഷ്യനും ആശ്രയമില്ലാത്ത കാളയും ഇല്ലാതാവുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്.