പൂജനഞ്ചൈവ വിപ്രാണാം സര്വ്വമേവ ഹി നിത്യശഃ। തദ്ധി ധര്മാര്ഥകുശലാനിത്യുവാച ബൃഹസ്പതിഃ ।। ൧൪.
ബ്രാഹ്മണരുടെ പൂജ എപ്പോഴും എല്ലാ വിധത്തിലും നിർവഹിക്കണം. ഇതാണ് ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കഴിവ് എന്നിവ നേടാനുള്ള മാർഗം എന്ന് ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു.
പൂര്വ്വം നിവേദയേത്പിണ്ഡം പശ്ചാദ്വിപ്രാംശ്ച ഭോജയേത്। യോഗാത്മാനോ മഹാത്മാനഃ പിതരോ യോഗ സമ്ഭവാഃ। സോമമാപ്യായയന്ത്യേതേ പിതരോ യോഗമാസ്ഥിതാഃ ।। ൧൪.
ആദ്യം പിണ്ടം സമർപ്പിക്കണം, പിന്നെ ബ്രാഹ്മണരെ ഭക്ഷിപ്പിക്കണം. യോഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന മഹാത്മാക്കളായ പിതാക്കൾ, സോമം കൊണ്ടാണ് പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.
തസ്മാദ്ദദ്യാച്ഛുചിഃ പിണ്ഡാന് യോഗിഭ്യസ്തത്പരായണഃ । പിതൄണാം ഹി ഭവേദേതത്സാക്ഷാദിവ ഹുതം ഹവിഃ ।। ൧൪.
അതിനാൽ, ഈ യജ്ഞത്തിൽ അർപ്പിതനായവൻ ശുദ്ധിയോടെ യോഗികൾക്ക് പിണ്ടം സമർപ്പിക്കണം. പിതാക്കൾക്ക് ഇത് നേരിട്ട് ഹവിസ്സ് അർപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ബ്രാഹ്മണാനാം സഹസ്രേഭ്യോ യോഗീ ചാഗ്രാസനേ യദി। യജമാനഞ്ച ഭോക്തൄംശ്ച നൌരിവാമ്ഭസി താരയേത് ।। ൧൪.
ആയിരം ബ്രാഹ്മണരിൽ മുൻപന്തിയിൽ ഒരു യോഗി ഉണ്ടെങ്കിൽ, ആ യോഗി, ജലത്തിൽ ഒരു നാവുപോലെ, യജമാനനെയും ഭക്ഷിക്കുന്നവരെയും കടത്തിവരുന്നു.
അസതാം പ്രഗ്രഹോ യത്ര സതാഞ്ചൈവ വിമാനനാ। ദണ്ഡോ ദേവകൃതസ്തത്ര സദ്യഃ പതതി താരുണഃ ।। ൧൪.
അർഹതയില്ലാത്തവർക്ക് സ്വീകരണവും, അർഹരായവർക്ക് അവഗണനയും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവിടെ ദൈവിക ശിക്ഷ, യുവത്വംപോലെ വേഗത്തിൽ, ഉടൻ വീഴുന്നു.
ഹിത്വാഗമം സധര്മാണം ബാലിശം യത്ര ഭോജയേത്। ആദികര്മ സമുത്സൃജ്യ ദാതാ തത്ര വിനശ്യതി ।। ൧൪.
ശുദ്ധമായ ആചാരം ഉപേക്ഷിച്ച്, അജ്ഞാനിയെ ഭക്ഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ, പ്രഥമ കർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അർപ്പിക്കുന്നവൻ അവിടെ നശിക്കുന്നു.
പിണ്ഡമഗ്നൌ സദാ ദദ്യാദ്ഭോഗാര്ഥീ തു പ്രയത്നതഃ । പ്രജാര്ഥീ പത (ത്ന)യേ ദദ്യാന്മധ്യമം തത്ര പൂര്വകമ് ।। ൧൪.
ഭോഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ പിണ്ടം അഗ്നിയിൽ സമർപ്പിക്കണം. സന്താനത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ മധ്യപിണ്ടം പുത്രനായി, ക്രമപ്രകാരം, സമർപ്പിക്കണം.
ഉത്തമാം ദ്യുതിമന്വിച്ഛന് ഗോഷു നിത്യം പ്രയച്ഛതി। പ്രജ്ഞാം പൂജാം യശഃ കീര്ത്തിം ഗോഷു നിത്യം പ്രയച്ഛതി ।। ൧൪.
ഉത്തമമായ തേജസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും മികച്ചത് പശുക്കൾക്ക് നൽകണം. ജ്ഞാനം, പൂജ, യശസ്, കീർത്തി എന്നിവ എപ്പോഴും പശുക്കൾക്ക് നൽകപ്പെടുന്നു.
പ്രാര്ഥയന്ദീര്ഘമായുശ്ച വായസേഭ്യഃ പ്രയച്ഛതി। സൌകുമാര്യമഥാന്വിച്ഛന് കുക്കുടേഭ്യഃ പ്രയച്ഛതി ।। ൧൪.
ദീർഘായുസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ കാക്കകൾക്ക് നൽകണം; സൗകുമാര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ കോഴികൾക്ക് നൽകണം.
ഏവമേതത്സമുദ്ദിഷ്ടം പിണ്ഡനിര്വപണാത് ഫലമ്। ആകാശം ശമയേദ്വാപി സ്ഥിതൌ സുദക്ഷിണാമുഖഃ। പിതൄണാം സ്ഥാനമാകാശം ദക്ഷിണാ ചൈവ ദിഗ്ഭവേത് ।। ൧൪.
ഇങ്ങനെ പിണ്ടം സമർപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം വിശദീകരിച്ചു. നന്നായി ദക്ഷിണദിശയിലോ, ദക്ഷിണം മുഖമാക്കി നിലകൊണ്ടോ, സമർപ്പണം നടത്തണം; പിതാക്കളുടെ സ്ഥലം ആകാശമാണ്, ദക്ഷിണം അവരുടെ ദിശയാണു.
ഏകം വിപ്രാഃ പുനഃ പ്രാഹുഃ പിണ്ഡോദ്ധരണമഗ്രതഃ। അനുജ്ഞാതേ തു തൈര്വിപ്രൈര്വാനമുദ്വിയതാമിതി ।। ൧൪.
പണ്ഡിതന്മാർ വീണ്ടും പറഞ്ഞു, ആദ്യം പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം; അവരെ അനുമതി ചോദിച്ച ശേഷം, പിണ്ഡം ഉയർത്തണം.
പുഷ്പാണാം ചഫലാനാം ച ഭക്ഷ്യാണാമന്നതസ്തഥാ। അഗ്രമുദ്ധൃത്യ സര്വേഷാം ജുഹുയാജ്ജാതവേദസി ।। ൧൪.
പൂക്കളും ഫലങ്ങളും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളും, അവയിൽ ഏറ്റവും നല്ല ഭാഗം എടുത്ത്, എല്ലാം അഗ്നിയിൽ ജാതവേദസിന് അർപ്പിക്കണം.
ഭക്ഷ്യമന്നം തഥാ പേയമനുത്തമഫലാനി ച। ഹുത്വാ ചാഗ്നൌ തതഃ പിണ്ഡാന്നിര്വപേദ്ദക്ഷിണാമുഖഃ ।। ൧൪.
ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളും അന്നവും പാനീയവും ഉത്തമഫലങ്ങളും അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ച ശേഷം, പിണ്ഡങ്ങൾ തെക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് വെക്കണം.
സ്നിഗ്ധൈര്ഭക്ഷ്യൈഃ സുഗന്ധൈശ്ച തര്പയേത രസൈസ്തഥാ। ഏകാഗ്രഃ പര്യുപാസീത പ്രയതഃ പ്രാഞ്ജലിഃ സ്ഥിതഃ। തത്പരഃ ശ്രദ്ദധാനശ്ച കാമാനാപ്നോതി മാനവഃ ।। ൧൪.
സ്നിഗ്ധവും സുഗന്ധമുള്ള ഭക്ഷണവും രസമുള്ള പാനീയങ്ങളും കൊണ്ട് പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി നൽകണം; ഏകാഗ്രതയോടെ, ഭക്തിയോടെ, കൈകൾ ചേർത്ത്, വിശ്വാസത്തോടെ ഇരുന്നാൽ ആ മനുഷ്യൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടും.
അക്ഷുദ്രത്വം കൃതജ്ഞത്വം ദാക്ഷിണ്യം സത്കൃതഞ്ച യത്। തതോ യജ്ഞഞ്ച ദാനഞ്ച പ്രയച്ഛന്തി പിതാമഹാഃ ।। ൧൪.
കുറ്റമില്ലായ്മ, നന്ദി, ദാനശീലത, ആദരം—ഈ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് പിതാമഹന്മാർ യജ്ഞവും ദാനവും നൽകുന്നത്.
അതഃ പരം വിധിം സൌമ്യം ഭുക്തവത്സു ദ്വിജാതിഷു। ആനുപൂര്വ്യേണ വിധിനാ തന്മേ നിഗദതഃ ശ്രൃണു ।। ൧൪.
ഇനി, ദ്വിജന്മാർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചതിന് ശേഷം ചെയ്യേണ്ട സൌമ്യമായ ക്രമം ഞാൻ പറയുന്നുവെന്ന് ശ്രവിക്കൂ.
പ്രോക്ഷ്യ ഭൂമിമഥോദ്ധൃത്യ പൂര്വം പിതൃപരായണഃ। തതോഽത്ര വികിരം കുര്യാത് വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ ।। ൧൪.
ഭൂമി ചിതറിച്ച്, ആദ്യം ഉയർത്തി, പിതൃഭക്തിയോടെ, ശേഷം നിർദ്ദിഷ്ട ക്രമത്തിൽ അർപ്പണം നടത്തണം.
സ്വധാം വാച്യ തതോ വിപ്രാ വിധിവദ്ഭൂരി ദക്ഷിണാന്। അന്നശേഷമനുജ്ഞാപ്യ സത്കൃത്യ ദ്വിജസത്തമാന് । പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രയതശ്ചൈവ അനുഗമ്യ വിസര്ജയേത് ।। ൧൪.
അതിനുശേഷം, പണ്ഡിതന്മാർ 'സ്വധാ' എന്നത് ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ഉച്ചരിക്കണം, ധാരാളം ദക്ഷിണ നൽകണം; ഉത്തമദ്വിജന്മാരെ ആദരിച്ച്, ശേഷിച്ച അന്നത്തിന് അനുമതി വാങ്ങി, കൈകൾ ചേർത്ത് ഭക്തിയോടെ അവരെ അനുഗമിച്ച് വിടവാങ്ങണം.
സകൃദഭ്യര്ചിതാഃ പ്രീതാ ഭവന്തി പിതരോഽന്യയാഃ। യോഗാത്മാനോ മഹാത്മാനോ വിപാപ്മാനോ മഹൌജസഃ ।। ൧൫.
ഒരു പ്രാവശ്യം ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കപ്പെട്ടാൽ, പിതൃകൾ സന്തോഷം പ്രാപിക്കും; അവർ യോഗശക്തിയുള്ളവരും മഹാത്മാക്കളും പാപരഹിതരും മഹാശക്തിയുള്ളവരുമാണ്.
പ്രേത്യ ച സ്വര്ഗലാഭായ കാമൈശ്വര്യം സുവിസ്തരമ് । യേഷാം ചാപ്യനുഗൃഹ്ണന്തി മോക്ഷപ്രാപ്തിക്രമേണ തു ।। ൧൫.
മരണം കഴിഞ്ഞ് സ്വർഗ്ഗലാഭത്തിനും ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും വിശാലമായ ഐശ്വര്യത്തിനും, അവരെ അനുഗ്രഹിച്ചവർക്കു മോക്ഷം ലഭിക്കും.
താനി വക്ഷ്യാമ്യഹം സൌമ്യാഃ സരാംസി സരിതസ്തഥാ। തീര്ഥാനി ചൈവ പുണ്യാനി ദേശാഞ്ജൈലാംസ്തഥാശ്രമാന് ।। ൧൫.
സൌമ്യനേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ തടാകങ്ങൾ, നദികൾ, പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ, ദേശങ്ങൾ, അശ്രമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറയാം.
പുണ്യോ യസ്ത്രിഷു ലോകേഷ്വമരകണ്ടകപര്വതഃ। പര്വതഃ പ്രവരഃ പുണ്യഃ സിദ്ധചാരണസേവിതഃ ।। ൧൫.
മൂന്നു ലോകങ്ങളിൽ അമരകണ്ഠക പർവതം പുണ്യമായതാണ്; അതാണ് പ്രധാനവും പുണ്യവുമുള്ള പർവതം, സിദ്ധന്മാരും ദിവ്യചാരന്മാരും സന്ദർശിക്കുന്നതും.
യത്ര വര്ഷസഹസ്രാണി പ്രയുതാന്യര്ബുദാനി ച। തപഃ സുദുശ്ചരം തേപേ ഭഗവാനങ്ഗിരാഃ പുരാ ।। ൧൫.
അവിടെ, ആയിരങ്ങൾക്കും കോടികൾക്കും വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപേ, ഭഗവാൻ അംഗിരസ് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.
യത്ര മൃത്യോര്ഗതിര്നാസ്തി തഥൈവാസുരരക്ഷസാമ്। ന ഭയം ചൈവ വാഽലക്ഷ്മീര്യാവദ്ഭൂമിര്ധരിഷ്യതി ।। ൧൫.
അവിടെ മരണവും, അസുരരക്ഷസുകളുടെ വഴിയും ഇല്ല; ഭയവും ദാരിദ്ര്യവും ഇല്ല, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നവരെക്കുറിച്ച്.
തേജസാ യശസാ ചൈവ ഭ്രാജതേ സ നഗോത്തമഃ। ശ്രൃങ്ഗമാല്യവതോ നിത്യം വഹ്നിഃ സംവര്തകോ യഥാ ।। ൧൫.
ആ ഉത്തമപർവതം തേജസ്സും യശസ്സും കൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്നു; അതിന്റെ ശൃംഗങ്ങൾ എപ്പോഴും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു, സംവർത്തകാഗ്നിയെപ്പോലെ.
മൃദവശ്ച സുഗന്ധാശ്ച ഹേമാഭാഃ പ്രിയദര്ശനാഃ । ശാന്താഃ കുശാ ഇതി ഖ്യാതാഃ പിബന്ദക്ഷിണനര്മദാമ് ।। ൧൫.
മൃദുവും സുഗന്ധമുള്ളതും പൊൻ നിറമുള്ളതും മനോഹരമായതും ശാന്തമായതുമാണ് കുശങ്ങൾ; അവ ദക്ഷിണനർമ്മദയെ കുടിക്കുന്നവയായി പ്രശസ്തമാണ്.
ദൃഷ്ടവാന് സ്വര്ഗസോപാനം ഭഗവാനങ്ഗിരാഃ പുരാ। അഗ്നിഹോത്രേ മഹാതേജാഃ പ്രസ്തരാര്ഥകുശോത്തമാന് ।। ൧൫.
ഭഗവാൻ അംഗിരസ് ഒരിക്കൽ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പടിവാതിൽ കണ്ടു; അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ മഹാതേജസ്സും, പ്രസ്ഥാരത്തിനായുള്ള ഉത്തമകുശങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തേഷു ദര്ഭേഷു യഃ പിണ്ഡാനമരകണ്ടകപര്വതേ। ദദ്യാത്സകൃദപി പ്രാജ്ഞസ്തസ്യ വക്ഷ്യാമി യത്ഫലമ് ।। ൧൫.
അവ കുശങ്ങളിൽ, അമരകണ്ഠകപർവതത്തിൽ, ആരെങ്കിലും ഒരു പ്രാവശ്യം പോലും പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ, ജ്ഞാനിയാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഫലം ഞാൻ പറയാം.
തദ്ഭവത്യക്ഷയം ശ്രാദ്ധം പിതൄണാം പ്രീതിവര്ദ്ധനമ് । അന്തര്ദ്ധാനം ച ഗച്ഛന്തി ക്ഷേത്രമാസാദ്യ തത്സദാ ।। ൧൫.
അത് അക്ഷയമായ ശ്രാദ്ധമായി മാറുന്നു, പിതൃഭൂതന്മാരുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ എത്തുമ്പോൾ, അവർ എപ്പോഴും അദൃശ്യരായി പോകുന്നു.
തത്ര ജ്വാലാരസഃ പുണ്യോ ദൃശ്യതേഽദ്യാപി സര്വശഃ। സശല്യാനാം ച സത്ത്വാനാം വിശല്യകരണീ നദീ ।। ൧൫.
അവിടെ, പുണ്യമായ ജ്വാലയുടെ സാരാംശം ഇന്നും എല്ലായിടത്തും കാണാം; ബാണം കൊണ്ടു വേദനിച്ചിരിക്കുന്ന ജീവികൾക്ക്, അവരുടെ വേദന നീക്കുന്ന ഒരു നദിയും അവിടുണ്ട്.