തേജസാ യശമാ ചൈവ കാന്ത്യാ ചൈവ ബലേന ച। ഭുവി പ്രകാശോ ഭവതി ഭ്രാജതേ ച ത്രിവിഷ്ടപേ। അപ്സരോഭിഃ പരിവൃതോ വിമാനാഗ്രേ സ മോദതേ ।। ൧൩.
പ്രഭയും പ്രശസ്തിയും ഭംഗിയും ശക്തിയും കൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ പ്രകാശവാനും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഭാസുരനുമായി, അപ്സരസുകൾ ചുറ്റും വണ്ടി മുൻപിൽ ആനന്ദിക്കും.
ഗന്ധാന്പുഷ്പാണി ധൂപാംശ്ച ദദ്യാദാജ്യാദുതീശ്ച വൈ। ഫലമൂലനമസ്കാരൈഃ പിദൄണാം പ്രയതഃ ശുചിഃ। പൂര്വ കൃത്വാ ദ്വിജാന്പശ്വാത്പൂജയേദന്നസമ്പദാ ।। ൧൩.
സുഗന്ധങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, ധൂപം, നെയ്യ്, ധാന്യങ്ങൾ, പഴം, കിഴങ്ങ്, വിനയം എന്നിവ ശുദ്ധിയോടെ ഭക്തിയോടെ പിതൃകൾക്ക് സമർപ്പിക്കണം. ആദ്യം ബ്രാഹ്മണരെയും മൃഗങ്ങളെയും ആദരിച്ച് ഭക്ഷ്യസമൃദ്ധിയോടെ അവരെ ആരാധിക്കണം.
ശ്രാദ്ധകാലേ തു സതതം വായുഭൂതാഃ പിതാമഹാഃ। ആവിശന്തി ദ്വിജാന്ദൃഷ്ട്വാ തസ്മാദേതദ്ബ്രവീമി തേ ।। ൧൩.
ശ്രാദ്ധകാലത്ത് പിതാമഹന്മാർ വായുവുപോലെയായി ബ്രാഹ്മണരെ കണ്ടാൽ എപ്പോഴും അവിടെ എത്തുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇത് നിന്നോട് പറയുന്നു.
വസ്ത്രൈരന്നൈഃ പ്രദാനൈസ്തൈര്ഭക്ഷ്യപേയൈസ്തഥൈവ ച। ഗോഭിരശ്വൈസ്തഥാ ഗ്രാമൈഃ പൂജയിത്വാ ദ്വിജോത്തമാന് ।। ൧൩.
വസ്ത്രം, അന്നം, ദാനങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യപാനങ്ങൾ, പശുക്കൾ, കുതിരകൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി ബ്രാഹ്മണരെ ആദരിച്ചാൽ,
ഭവന്തി പിതരഃ പ്രീതാഃ പൂജിതേഷു ദ്വിജാതിഷു। തസ്മാദന്നേന വിധിവത് പൂജയേദ്ദ്വിജസത്തമാന് ।। ൧൩.
ബ്രാഹ്മണരെ ആദരിച്ചാൽ പിതാക്കന്മാർ സന്തോഷിക്കും. അതിനാൽ അന്നം കൊണ്ട് വിധിപരമായി ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണരെ ആരാധിക്കണം.
സവ്യോത്തരാഭ്യാം പാണിഭ്യാം കുര്യ്യാദുല്ലേഖനം ദ്വിജഃ। പ്രോക്ഷണഞ്ച തഥാ കുര്യാച്ഛ്രാദ്ധകര്മ്മണ്യതന്ദ്രിതഃ ।। ൧൩.
ബ്രാഹ്മണൻ ഇരുവശ കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് ഉല്ലേഖനം നടത്തണം. അതുപോലെ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ ജാഗ്രതയോടെ പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം.
ദര്ഭാന്പിണ്ഡാംസ്തഥാ ഭക്ഷ്യാന്പുഷ്പാണി വിവിധാനി ച। ഗന്ധദാനമലങ്കാരമേകൈകം നിര്വപേദ്വുധഃ ।। ൧൩.
ദർഭ, പിണ്ഡം, വിഭവങ്ങൾ, വിവിധ പുഷ്പങ്ങൾ, സുഗന്ധം, അലങ്കാരം എന്നിവ ഓരോന്നായി വേർതിരിച്ച് സമർപ്പിക്കണം.
പോഷയിത്വാ ജനം സമ്യഗ്വൈശ്വഃ സ്യാദുത്തരോ ദ്വിജഃ। അഭ്യങ്ഗ ദര്ഭപിഞ്ജാലൈസ്ത്രിഭിഃ കുര്യാദ്യഥാവിധി ।। ൧൩.
ജനങ്ങളെ ശരിയായി പോഷിപ്പിച്ചാൽ ബ്രാഹ്മണൻ ഉത്തമനാകും. മൂന്നു ദർഭ കെട്ടുകൾ കൊണ്ട് അഭ്യംഗം വിധിപരമായി നടത്തണം.
അപസവ്യം പിതൃഭ്യശ്ച ദദ്യാദന്നമനുത്തമമ്। തമുച്ചാര്യ്യാഥ സര്വേഷാം വസ്ത്രാര്ഥം സൂത്രമേവ ച ।। ൧൩.
പിതൃകൾക്ക് ഇടത്തുകൈ ഉപയോഗിച്ച് ഉത്തമമായ അന്നം നൽകണം. അവരുടെ പേരുകൾ ഉച്ചരിച്ച് എല്ലാവർക്കും വസ്ത്രവും നൂലും നൽകണം.
ഖണ്ഡനം പോഷണം ചൈവ തഥൈവോല്ലേഖനം തഥാ। സകൃദേവ ഹി ദേവാനാം പിതൄണാം ത്രിഭിരുച്യതേ ।। ൧൩.
മുറിക്കൽ, പോഷണം, ഉല്ലേഖനം എന്നിവ ദേവന്മാർക്ക് ഒരിക്കൽ, പിതൃകൾക്ക് മൂന്ന് പ്രാവശ്യം ചെയ്യണമെന്ന് പറയുന്നു.
ഏകം പവിത്രം ഹസ്തേന പിതൄന്സര്വാന്സകൃത്സകൃത്। ചൈലമന്ത്രേണ പിണ്ഡേഭ്യോ ദത്ത്വാ ദര്ശനജം ഹിതമ് ।। ൧൩.
ഒരു ശുദ്ധമായ വസ്ത്രം കൈയിൽ എடுத்து, എല്ലാ പിതൃദേവന്മാർക്കും വീണ്ടും വീണ്ടും, അർപ്പണത്തിനുള്ള മന്ത്രം ചൊല്ലി, പിണ്ടങ്ങൾക്ക് ദർശനഫലമായ നല്ലത് അർപ്പിക്കണം.
സദാ സര്പിസ്തിലൈര്യുക്താം സ്ത്രീന് പിണ്ഡാന്നിര്വപേദ്ഭുവി। ജാനും കൃത്വാ തഥാ സവ്യം ഭൂമൌ പിതൃപരായണഃ ।। ൧൩.
പിതൃഭക്തിയുള്ളവർ എപ്പോഴും നെയ്യും എള്ളും ചേർത്ത മൂന്നു പിണ്ടങ്ങൾ ഇടത് മുട്ട് നിലത്ത് വച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ ഭുവിയിൽ അർപ്പിക്കണം.
പിതൄന് പിതാമഹാംശ്ചൈവ തഥൈവ പ്രപിതാമഹാന്। ആഹൂയ ച പിതൄന് പ്രാഞ്ചാന് പിതൃതീര്ഥേന യത്നതഃ। പിണ്ഡാന്പരിക്ഷിപേത്സമ്യഗപസവ്യമതന്ദ്രിതഃ ।। ൧൩.
പിതാക്കന്മാരെയും പിതാമഹന്മാരെയും പ്രപിതാമഹന്മാരെയും കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ആഹ്വാനിച്ച്, പിതൃതീർത്ഥജലത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ പിണ്ടുകൾ ചുറ്റി ഒഴിക്കണം.
അന്നേനാദ്ഭിശ്ച പുഷ്പൈശ്ച ഭക്ഷ്യൈശ്ചൈവ പൃഥഗ്വിധൈഃ। പൃഥഗ് മാതാമഹാനാന്തു കേചിദിച്ഛന്തി മാനവാഃ ।। ൧൩.
അന്നം, വെള്ളം, പൂക്കൾ, വിവിധ വിഭവങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ചിലർ മാതൃവംശീയർക്ക് വേറെയും ആദരപൂർവ്വം അർപ്പിക്കാറുണ്ട്.
ത്രീന് പിണ്ഡാനാനുപൂര്വ്വ്യേണ സാങ്ഗുഷ്ഠാന്പുഷ്ടിവര്ദ്ധനാന് । ജാന്വന്തരാഭ്യാം യത്നേന പിണ്ഡാന് ദദ്യാദ്യഥാക്രമമ് ।। ൧൩.
മൂന്നു പോഷകമായ പിണ്ടങ്ങൾ തുമ്പ് ഉപയോഗിച്ച്, മുട്ടുകൾക്കിടയിൽ, ക്രമത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ അർപ്പിക്കണം.
സവ്യോത്തരാഭ്യാം പാണിഭ്യാം ധര്മേ മന്ത്രേ ച പര്യ്യയഃ। നമോ വഃ പിതരഃ സൂക്ഷ്മൈഃ സദാ ഹ്യേവമതന്ദ്രിതഃ ।। ൧൩.
ഇടതും മുകളിലുമുള്ള കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച്, ധർമ്മമന്ത്രം ചൊല്ലി, 'നമസ്കാരം നിങ്ങൾക്ക്, സൂക്ഷ്മരൂപമുള്ള പിതാക്കന്മാരേ' എന്നും എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ ഉച്ചരിക്കണം.
ദക്ഷിണസ്യാന്തു പാണിഭ്യാം പ്രഥമം പിണ്ഡമുത്സൃജേത്। നമോ വഃ പിതരഃ സൌമ്യാഃ പഠന്നിത്യമതന്ദ്രിതഃ ।। ൧൩.
വലത് കൈ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യം പിണ്ടം അർപ്പിക്കണം; 'നമസ്കാരം നിങ്ങൾക്ക്, സുമനസ്സുള്ള പിതാക്കന്മാരേ' എന്നും നിരന്തരം ശ്രദ്ധയോടെ ഉച്ചരിക്കണം.
സവ്യോത്തരാഭ്യാം പാണിഭ്യാം ധര്മേ സര്വ്വമതന്ദ്രിതഃ। ഉലൂഖലസ്യ ലേഖായാ മുദപാത്രാച്ച സേവനമ് ।। ൧൩.
ഇടതും മുകളിലുമുള്ള കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച്, ധർമ്മത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ, ഉലൂഖലിന്റെ രേഖയിലും വെള്ളപ്പാത്രത്തിനരികിലും സേവനം നടത്തണം.
ക്ഷൌമസൂത്രം നവം ദദ്യാച്ഛോണം കാര്പാസികം തഥാ। പത്രോര്ണം പിതൃസൂത്രഞ്ച കൌശേയം പരിവര്ജയേത് ।। ൧൩.
പുതിയ കഷായവസ്ത്രം, ചുവന്ന പത്തിവസ്ത്രം, മൂടിക്കച്ച, തവിട്, പിതൃസൂത്രം എന്നിവ നൽകാം; എന്നാൽ പാറ്റു വസ്ത്രം ഒഴിവാക്കണം.
വര്ജയേത്തദ്ദശാം യജ്ഞേ യദപ്യഹതവസ്ത്രജാമ്। ന പ്രീണന്തി തഥൈതാനി ദാതുരാപ്യായതോ ഭവേത് ।। ൧൩.
യജ്ഞത്തിൽ കീറിപ്പോയതോ മലിനമായതോ ആയ വസ്ത്രങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം; അത്തരം വസ്ത്രങ്ങൾ പിതാക്കന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കില്ല, ദാതാവിനും ഐശ്വര്യം ലഭിക്കില്ല.
ശ്രേഷ്ഠമാഹുസ്ത്രികകുദമഞ്ജനം നിത്യമേവ ച। കൃഷ്ണേഭ്യശ്ച തിലേഭ്യശ്ച യത്തൈലം പരിരക്ഷിതമ് ।। ൧൩.
മൂന്നു കെട്ടുള്ള കജൽ എന്നും കറുത്ത എള്ളിൽ നിന്നുള്ള എണ്ണയും ഏറ്റവും ഉത്തമമാണെന്ന് പറയുന്നു.
ചന്ദനാഗുരുണീ ചോഭേ തമാലോശീരപഝകമ്। ധൂപം ച ഗുഗ്ഗുലശ്രേഷ്ഠം തുരുഷ്കം ധൂപമേവ ച ।। ൧൩.
ചന്ദനം, അഗരു, തമാലം, ഉശിരം, ഭക എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയും, ഗുഗ്ഗുലു, തുരുഷ്കം എന്നിവയും ധൂപത്തിന് ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.
ശുക്ലാഃ സുമനസഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്തഥാ പഝോത്പലാനി ച। ഗന്ധവന്ത്യുപപന്നാനി യാനി ചാന്യാനി കൃത്സ്നശഃ ।। ൧൩.
വെളുത്തതും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ പൂക്കൾ, താമരയും നീലാംബലും, മറ്റു എല്ലാ സുഗന്ധമുള്ള അനുയോജ്യമായ പൂക്കളും ഉത്തമമാണ്.
ജവാസുമനസോ ഭണ്ഡീരൂപകാമകുരണ്ഡകാഃ। പുഷ്പാണി വര്ജനീയാനി ശ്രാദ്ധകര്മണി നിത്യശഃ ।। ൧൩.
ജവ, സുമനസ്സ്, ഭണ്ഡീരം, ഉപകാമം, കുറണ്ടകം എന്നിങ്ങനെയുള്ള പൂക്കൾ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കണം.
യാനി ഗന്ധാദപേതാനി ഉപഗന്ധീനി യാനി ച। വര്ജനീയാനി പുഷ്പാണി ഭൂതിമന്വിച്ഛതാ തദാ ।। ൧൩.
സുഗന്ധമില്ലാത്തതോ അല്പസുഗന്ധമുള്ളതോ ആയ പൂക്കൾ ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഒഴിവാക്കണം.
ദ്വിജാതയസ്തഥാന്വിഷ്ഠാ നിയതാഃ സ്യുരുദങ്മുഖാഃ। പൂജയേദ്യജമാനസ്തു വിധിവദ്ദക്ഷിണാമുഖഃ ।। ൧൩.
ദ്വിജന്മാർ ഉത്തരദിശയിൽ മുഖം തിരിച്ച് ക്രമത്തിൽ ഇരിക്കണം; യജമാനൻ ധർമ്മപ്രകാരം ദക്ഷിണദിശയിൽ മുഖം തിരിച്ച് പൂജിക്കണം.
തേഷാമഭിമുഖോ ദദ്യാദ്ദര്ഭാന്പിണ്ഡാംശ്ച യത്നതഃ। അനേന വിധിനാ സാക്ഷാദര്ച്ചയേത് സ്വാന് പിതാമഹാന് ।। ൧൩.
അവർക്ക് നേരെ നോക്കി ദർഭയും പിണ്ടങ്ങളും ശ്രദ്ധയോടെ അർപ്പിക്കണം; ഈ വിധം തന്നെ സ്വന്തം പിതാമഹന്മാരെ നേരിട്ട് ആദരിക്കണം.
ഹരിതാ വൈ സപിഞ്ജല്യാഃ പുഷ്പസ്നിഗ്ധാഃ സമാഹിതാഃ। രത്നിമാത്രപ്രദാനേന പിതൃതീര്ഥേന സംസ്ഥിതാഃ ।। ൧൩.
പച്ചയും മഞ്ഞപ്പാടും ഉള്ളതും പൂക്കളാൽ ഈര്പ്പമുള്ളതുമായ, അരി പരിമാണത്തിലുള്ള ദർഭ പിതൃസ്ഥലത്ത് ക്രമത്തിൽ വയ്ക്കണം.
ഉപമൂലേ തഥാ നീലാഃ പ്രസ്തരാദ്യകുലോദ്യമാഃ । തഥാ ശ്മാമാകനീവാരാ ദുര്വാരാഃ സമുദാഹൃതാഃ ।। ൧൩.
വേരിന്റെ അടിയിൽ കറുത്ത കല്ലുകളും മറ്റും ധാരാളമായി ഉണ്ടാകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, ശ്മാമാകം, നീവാരം, ദുർവാ തുടങ്ങിയ പുലികളും ഇവിടെ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു.
പൂര്വ്വംകീര്ത്തിതവാഞ്ഛ്രേഷ്ഠോ ബഭൂവാഥ പ്രജാപതിഃ । തസ്യ വാലാ നിപതിതാ ഭൂമൌ ചാകാശമാര്ഗതഃ ।। ൧൩.
മുന്പ് പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ പ്രജാപതി അവിടെ ഉണ്ടായി; ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് അവന്റെ മുടികൾ ഭൂമിയിൽ വീണു.