പിതൄന് പ്രീണാതി വൈ ഭക്ത്യാ പിതരഃ പ്രീണയന്തി തമ്। പിതരഃ പുഷ്ടികാമസ്യ പ്രജാകാമസ്യ വാ പുനഃ। പുഷ്ടിം പ്രജാം ച സ്വര്ഗം പ്രയച്ഛന്തി ന സംശയഃ ।। ൧൧.
ആർ ഭക്തിയോടെ പിതൃദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുമോ, പിതാക്കന്മാർ അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കും. ആരെങ്കിലും പോഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനോ സന്താനമാഗ്രഹിക്കുന്നവനോ ആകുമ്പോൾ, പിതാക്കന്മാർ അവനു പോഷണവും സന്താനവും സ്വർഗ്ഗവും നൽകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ദേവകാര്യ്യാദപി സദാ പിതൃകാര്യ്യം വിശിഷ്യതേ। ദേവതാഭ്യഃ പിതൄണാം ഹി പൂര്വ്വമാപ്യായനം സ്മൃതമ് ।। ൧൧.
ദൈവക്കാര്യങ്ങളെക്കാൾ എപ്പോഴും പിതൃകാർമങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ്; ദേവന്മാരെക്കാൾ മുമ്പ് പിതൃദേവന്മാരുടെ തൃപ്തീകരണമാണ് പ്രധാനമെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ന ഹി യോഗഗതിഃ സൂക്ഷ്മാ പിതൄണാമപി തൃപ്തയഃ। തപസാ ഹി പ്രസിദ്ധേന ദൃശ്യന്തേ മാംസചക്ഷുഷാ ।। ൧൧.
യോഗത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വഴി പിതൃദേവന്മാർക്കില്ല, അവർക്കുള്ള തൃപ്തിയും അതുപോലെയാണ്; പ്രശസ്തമായ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി, സാധാരണ കണ്ണുകൊണ്ട് അവരെ കാണാൻ കഴിയും.
ഇത്യേതേ പിതരശ്ചൈവ ലോകാ ദുഹിതരശ്ച വൈ। ദൌഹിത്രാ യജമാനാശ്ച പ്രോക്താ യേ ഭാവയന്തി താന് ।। ൧൧.
ഇവരാണ് പിതൃലോകങ്ങൾ, അവരുടെ പുത്രിമാർ, മകന്മാർ, യജമാനന്മാർ—ഇവരൊക്കെയും അവരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവരായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ചത്വാരോ മൂര്ത്തിമന്തശ്ച ത്രയസ്തേഷാമമൂര്ത്തയഃ। തേഭ്യഃ ശ്രാദ്ധാനി സത്കൃത്യ ദേവാഃ കുര്വ്വന്തി യത്നതഃ ।। ൧൧.
നാലുപേർ ദേഹമുള്ളവരും, അവരിൽ മൂവർക്കു രൂപമില്ലാത്തവരുമാണ്; ദേവന്മാർ അവരെ ആദരപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നടത്തി ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു.
ഭക്താഃ പ്രാഞ്ജലയഃ സര്വേ സേന്ദ്രാസ്തദ്ഘതമാനസാഃ। വിശ്വേ ച സികതാശ്ചൈവ പൃശ്നിജാഃ ശ്രൃങ്ഗിണസ്തഥാ ।। ൧൧.
എല്ലാവരും ഭക്തിയോടെ കയ്യുയർത്തി നമസ്കരിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രനും അങ്ങനെ മനസ്സുള്ളവരും, വിശ്വദേവന്മാർ, മണലുപോലുള്ളവർ, പൃശ്നിജന്മാർ, ശ്രിംഗിന്മാർ എന്നിവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
കൃഷ്ണാഃ ശ്വേതാസ്ത്വജാശ്ചൈവ വിധിവത്പൂജയന്ത്യുത। പ്രജാസ്താ വാതരശനാ ദിവാകീര്ത്ത്യാസ്തഥൈവ ച ।। ൧൧.
കറുത്തവരും വെള്ളയവരും ജനിക്കാത്തവരും നിർവഹണക്രമത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു; വായുപട്ടയുള്ള സന്തതികളും പകൽ പ്രശസ്തരായവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ലേഖാശ്ച മരുതശ്ചൈവ ബ്രഹ്മാദ്യാശ്ച ദിവൌകസഃ। അത്രിഭൃഗ്വങ്ഗിരാദ്യാശ്ച ഋഷയഃ സര്വ്വ ഏവ ച ।। ൧൧.
ലേഖദേവന്മാർ, മരുത്ദേവന്മാർ, ബ്രഹ്മാദികൾ, അത്രി, ഭൃഗു, അങ്കിരസ് തുടങ്ങിയ എല്ലാ ഋഷിമാരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
യക്ഷാ നാഗാഃ സുപര്ണാശ്ച കിന്നരാ രാക്ഷസൈഃ സഹ। പിതൄംസ്ത്വപൂജയന്സര്വേ നിത്യമേവ ഫലാര്ഥിനഃ ।। ൧൧.
യക്ഷന്മാർ, നാഗന്മാർ, സൂപർണ്ണന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം—എല്ലാവരും ഫലത്തിനായി പിതൃദേവന്മാരെ എപ്പോഴും ആരാധിക്കുന്നു.
ഏവമേതേ മഹാത്മാനഃ ശ്രാദ്ധേ സത്കൃത്യ പൂജിതാഃ। സര്വാന്കാമാന്പ്രയച്ഛന്തി ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ ।। ൧൧.
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാക്കളായ ഇവർ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ആദരപൂർവ്വം ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവർ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് ആഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നു.
ഹിത്വാ ത്രൈലോക്യസംസാരം ജരാമൃത്യുഭയം തഥാ। മോക്ഷം യോഗമയൈശ്വര്യ്യം പ്രയച്ഛന്തി പിതാമഹാഃ ।। ൧൧.
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ ജനനമരണചക്രവും വൃദ്ധാവസ്ഥയും മരണഭയവും ഉപേക്ഷിച്ച്, പിതാക്കന്മാർ മോക്ഷവും യോഗസമ്പത്തും നൽകുന്നു.
മോക്ഷോപായമഥൈശ്വര്യ്യം സൂക്ഷ്മദേഹാശ്ച ദേവതാഃ। കൃത്സ്നം വൈരാഗ്യമാനന്ത്യം പ്രയച്ഛന്തി പിതാമഹാഃ ।। ൧൧.
മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗവും ഐശ്വര്യവും, ദേവന്മാർക്ക് സൂക്ഷ്മശരീരവും, പൂർണ്ണമായ വൈരാഗ്യവും അനന്തതയും പിതാക്കന്മാർ നൽകുന്നു.
ഐശ്വര്യ്യം വിഹിതം യോഗമൈശ്വര്യ്യം വിത്തമുത്തമമ്। യോഗൈശ്വര്യ്യദൃതേ മോക്ഷഃ കഥഞ്ചിന്നോപപദ്യതേ ।। ൧൧.
നൽകുന്ന ഐശ്വര്യം യോഗസമ്പത്താണ്, അതാണ് ഉത്തമസമ്പത്ത്; യോഗസമ്പത്ത് ഇല്ലാതെ മോക്ഷം ഒരിക്കലും ലഭിക്കില്ല.
അപക്ഷസ്യൈവ ഗമനം ഗഗനേ പക്ഷിണോ യഥാ । വരിഷ്ഠഃ സര്വധര്മ്മാണാം മോക്ഷോ ധര്മ്മഃ സനാതനഃ ।। ൧൧.
പക്ഷികളേ ആകാശത്ത് പറക്കാൻ കഴിയൂവെന്നപോലെ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽ മോക്ഷം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠവും ശാശ്വതമായ ധർമ്മവും.
വിമാനാനാം സഹസ്രാണി യുക്താന്യപ്സരസാംഗണൈഃ। സര്വകാമപ്രസിദ്ധാനി പ്രയച്ഛന്തി പിതാമഹാഃ ।। ൧൧.
അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യവിമാനങ്ങൾ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നവ, പിതാക്കന്മാർ നൽകുന്നു.
പ്രജ്ഞാ പുഷ്ടിഃ സ്മൃതിര്മേധാ രാജ്യമാരോഗ്യമേവ ച। പിതൄണാം ഹി പ്രസാദേന പ്രാപ്യതേ സുമഹാത്മനാ ।। ൧൧.
ജ്ഞാനം, പോഷണം, ഓർമ്മശക്തി, ബുദ്ധി, രാജ്യം, ആരോഗ്യവും—ഇവയെല്ലാം മഹാത്മാക്കളായ പിതാക്കന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ലഭിക്കുന്നു.
മുക്താവൈഢൂര്യ്യവാസാംസി വാജിനാഗായുതാനി ച। കോടിശശ്ചാപി രത്നാനി പ്രയച്ഛന്തി പിതാമഹാഃ ।। ൧൧.
പിതാമഹന്മാർ മുത്തും വൈഡൂര്യരത്നവും ചേർത്ത വസ്ത്രങ്ങളും, കുതിരകളും ആനകളും കൂട്ടങ്ങളായി, കോടിക്കണക്കിന് രത്നങ്ങളും നൽകുന്നു.
ഹംസബര്ഹിണയുക്താനി മുക്താവൈഢൂര്യ്യവന്തി ച। കിങ്കിണീജാലനദ്ധാനി സദാ പുഷ്പഫലാനി ച। പ്രീത്യാ നിത്യം പ്രയച്ഛന്തി മനുഷ്യാണാം പിതാമഹാഃ ।। ൧൧.
പിതാമഹന്മാർ സ്നേഹത്തോടുകൂടി, മുത്തും വൈഡൂര്യവും അലങ്കരിച്ച, ഹംസകളും മയിൽവണ്ടികളും, കിങ്കിണി ശൃംഖലകൾ കെട്ടിയതും, എന്നും പുഷ്പഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായവ മനുഷ്യർക്കു നൽകുന്നു.
സൌവര്ണം രാജതം താമ്രം പിതൄണാം പാത്രമുച്യതേ। രജതം രജതാക്തം വാ പിതൄണാം പാത്രമുച്യതേ ॥ ൧൨.
പിതാക്കന്മാർക്കായി പൊന്നും വെള്ളിയും താമ്രവും കൊണ്ടുള്ള പാത്രങ്ങൾ ഉത്തമം എന്ന് പറയുന്നു. വെള്ളി പാത്രം അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി മൂടിയ പാത്രം പോലും പിതാക്കന്മാർക്കു യോഗ്യമാണ്.
രജതസ്യ തഥാ ചാപി ദര്ശനം ദാനമേവ ച। അനന്തമക്ഷയം സ്വര്ഗ്യം പിതൄണാം ദാനമുച്യതേ। പിതൄനേതേന ദാനേന സത്പുത്രാസ്താരയന്ത്യുത ॥ ൧൨.
വെള്ളിയുടെ ദർശനവും അതിന്റെ ദാനവും അനന്തവും ക്ഷയമില്ലാത്തതും സ്വർഗ്ഗഫലമുള്ളതുമാണ് പിതാക്കന്മാർക്കുള്ള ദാനം. നല്ല മക്കൾ ഈ ദാനത്തിലൂടെ പിതാക്കന്മാരെ രക്ഷിക്കുന്നു.
രാജതേ ഹി സ്വധാ ദുഗ്ധാ പാത്രേഽസ്മിന്പിതൃഭിഃ പുരാ। സ്വധാദായാര്ഥിഭിസ്താത തസ്മിന്ദത്തേ തദക്ഷയമ് ॥ ൧൨.
പണ്ടുകാലത്ത് പിതാക്കന്മാർ വെള്ളി പാത്രത്തിൽ പാൽകൊണ്ടുള്ള സ്വധാ പാനം ചെയ്തിരുന്നു. സ്വധാ അർപ്പണം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഇത് നൽകിയാൽ അതിന് ക്ഷയം വരില്ല.
കൃഷ്ണാജിനസ്യ സാന്നിധ്യം ദര്ശനം ദാനമേവ വാ। രക്ഷോഘ്നം ബ്രഹ്മവര്ച്ചസ്യം പിതൄംസ്തത്തദ്വിതാരയേത് ॥ ൧൨.
കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം, ദർശനം, അല്ലെങ്കിൽ ദാനം ദോഷങ്ങൾ അകറ്റുകയും ബ്രാഹ്മണിക തേജസ് വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും പിതാക്കന്മാർക്കു പലവിധമായ അനുഗ്രഹം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
കാഞ്ചനം രാജതം താമ്രം ദൌഹിത്രം കുതപസ്തിലാഃ। വസ്ത്രഞ്ച പാവനീയാനി ത്രിദണ്ഡോ യോഗമേവ ച ॥ ൧൨.
പൊന്നു, വെള്ളി, താമ്രം, മകളുടെ മകൻ, കുട്ടപപാത്രം, എള്ള്, ശുദ്ധവസ്ത്രം, ത്രിദണ്ഡം, യോഗാഭ്യാസം എന്നിവയും—
ശ്രാദ്ധകര്മണ്യയം ശ്രേഷ്ഠോ വിധിര്ബ്രാഹ്യഃ സനാതനഃ। ആയുഃ കീര്ത്തിഃ പ്രജാശ്ചൈവ പ്രജ്ഞാസന്തതിവര്ദ്ധനഃ ॥ ൧൨.
ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിന് ഇതാണ് ഉത്തമവും ശാശ്വതവുമായ നിയമം. ഇത് ആയുസ്സ്, കീർത്തി, സന്തതി, ജ്ഞാനം, വംശവർദ്ധനം എന്നിവയെ കൂട്ടുന്നു.
ദിശി ദക്ഷിണപൂര്വസ്യാം വിദികൂസ്ഥാനം വിശേഷതഃ। സര്വതോരത്നിമാത്രന്തു ചതുരസ്രം സുസംഹിതമ് ॥ ൧൨.
തെക്കുകിഴക്കൻ ദിശയിൽ, പ്രത്യേകമായി നിർദ്ദേശിച്ച സ്ഥലത്ത്, ഓരോ വശവും ഒരു രത്നി അളവുള്ള, ചതുരസ്രമായ സ്ഥലം ഒരുക്കണം.
വക്ഷ്യാമി വിധിവത്സ്ഥാനം പിതൄണാമനുശാസനാത്। ധന്യമാരോഗ്യമായുഷ്യം ബലവര്ണവിവര്ദ്ധനമ് ॥ ൧൨.
നിയമപ്രകാരം പിതാക്കന്മാർക്കുള്ള സ്ഥലം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. അതു സമൃദ്ധിയും ആരോഗ്യവും ദീർഘായുസും ബലവും വർണ്ണശോഭയും നൽകുന്നു.
തത്ര ഗര്ത്താസ്ത്രയഃ കാര്യ്യാസ്ത്രയോ ദണ്ഡാശ്ച ഖാദിരാഃ। രത്നിമാത്രാസ്തു തേ കാര്യ്യാ രജതേന വിഭൂഷിതാഃ। തേവിതസ്ത്യായതാഃ കാര്യ്യാഃ സര്വ്വതശ്ചതുരങ്ഗുലാഃ ॥ ൧൨.
അവിടെ മൂന്നു കുഴികൾ ഉണ്ടാക്കണം, മൂന്നു ഖദിരകഷ്ഠങ്ങളും ഓരോന്നും ഒരു രത്നി നീളവും വെള്ളി അലങ്കാരവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. അവ നീളത്തിൽ ഇടുക, നാലു വിരൽ വീതം കട്ടിയുള്ളവയാകണം.
പ്രാഗ്ദക്ഷിണമുഖാന്ഭൂമൌ സ്ഥിതാനസുഷിരംസ്തഥാ। അദ്ഭിഃ പവിത്രപൂതാഭിഃ പ്ലാവയേത്സതതം ശുചിഃ ॥ ൧൨.
അവയെ ഭൂമിയിൽ കിഴക്കും തെക്കുമുഖം കാണിച്ച്, തുളയില്ലാതെ സ്ഥാപിക്കണം. ശുദ്ധനായവൻ ദർഭയാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച വെള്ളത്തിൽ അവയെ എപ്പോഴും കഴുകണം.
പയസാ ഹ്യാജഗവ്യേന ശോധനം വാഗ്ഭിരേവ തു। തര്പണാത്സതതം ഹ്യേവം തൃപ്തിര്ഭവതി ശാശ്വതീ ॥ ൧൨.
കാളപാലോ ആടുപാലോ കൊണ്ടും, വിശുദ്ധ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ചും ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം. ഇങ്ങനെ നിരന്തരം തർപ്പണം ചെയ്താൽ ശാശ്വതമായ തൃപ്തി ലഭിക്കും.
ഇഹ ചാമുത്ര ച ശ്രീമാന്സര്വകര്മസമന്വിതഃ। ഏവം ത്രിഷവണസ്നാതോ യോഽര്ചയേത പിതൄന്സദാ । മന്ത്രേണ വിധിവത്സമ്യഗശ്വമേധഫലം ലഭേത് ॥ ൧൨.
ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും നന്നായി നിൽക്കുന്നവൻ, ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്ത്, മന്ത്രവും വിധിയും അനുസരിച്ച് പിതാക്കന്മാരെ ആരാധിച്ചാൽ, അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.