അദ്രികായാം സുതാ മത്സ്യാം സുതാ ജാതാ ഹ്യമാവസോഃ। അദ്രി കാമത്സ്യസമ്ഭൂതാ ഗങ്ഗായാമനുസങ്ഗമേ ।। ൧൧.
അദ്രികയിൽ ജനിച്ച മത്സ്യയായി അമാവസുവിന്റെ മകൾ ആയി, അദ്രികയിൽ നിന്നൊരു മീനിൽ ജനിച്ച് ഗംഗയുടെ സംഗമത്തിൽ അവൾ ഉണ്ടായി.
തസ്യ രാജ്ഞോ ഹി സാ കന്യാ രാജ്ഞോ വീര്യ്യേ സദൈവ ഹി। വിരജാ നാമ തേ ലോകാ ദിവി രോചന്തി തേ ഗണാഃ ।। ൧൧.
അവൾ ആ രാജാവിന്റെ മകളായിരുന്നു, സദാ രാജസമർത്ഥതയുള്ളവൾ; നിന്റെ ലോകങ്ങൾ വിരജ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു, ആ സംഘങ്ങൾ സ്വർഗത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
അഗ്നിഷ്വാത്താഃ സ്മൃതാസ്തത്ര പിതരോ ഭാസ്വരപ്രഭാഃ । താന്ദാനവഗണാ യക്ഷാ രക്ഷോഗന്ധര്വ്വകിന്നരാഃ। ഭൂതസര്പപിശാചാശ്ച ഭാവയന്തി ഫലാര്ഥിനഃ ।। ൧൧.
അവിടെ അഗ്നിഷ്വാത്തർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പിതാക്കൾ പ്രകാശമുള്ളവരാണ്; ദാനവരും യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും ഭൂതങ്ങളും പാമ്പുകളും പിശാചുകളും ഫലം ആഗ്രഹിച്ച് അവരെ ആദരിക്കുന്നു.
ഏതേ പുത്രാഃ സമാഖ്യാതാഃ പുലഹസ്യ പ്രജാപതേഃ। ത്രയ ഏതേ ഗണാഃ പ്രോക്താ ധര്മമൂര്തിധരാഃ ശുഭാഃ ।। ൧൧.
ഇവരാണ് പ്രജാപതിയായ പുലഹന്റെ പുത്രന്മാർ എന്ന് പറയുന്നു; ഈ മൂന്നു സംഘങ്ങളും ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപവും ശുഭത്വവും നിലനിർത്തുന്നു.
ഏതേഷാം മാനസീ കന്യാ പീവരീ നാമ വിശ്രുതാ। യോഗിനീ യോഗപത്നീ ച യോഗമാതാ തഥൈവ ച ।। ൧൧.
അവരിൽ മനസ്സിൽ ജനിച്ച പീവരി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായ ഒരു പുത്രി ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൾ യോഗിനിയും യോഗപത്നിയും യോഗത്തിന്റെ മാതാവുമാണ്.
ഭവിതാ ദ്വാപരം പ്രാപ്യ അഷ്ടാവിംശന്തു ദൈവതമ്। പരാശരകുലോദ്ഭൂതഃ ശുകോ നാമ മഹാതപാഃ ।। ൧൧.
ഇരുപത്തിയെട്ടാം ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, പരാശരന്റെ വംശത്തിൽ നിന്ന് ശുകൻ എന്ന മഹാതപസ്വി ജനിക്കും.
ശ്രീമാന്യോഗീ മഹായോഗീ യോഗസ്തസ്മാദ്ദ്വിജോത്തമഃ। വ്യാസാദരണ്യാം സമ്ഭൂതോ വിധൂമ ഇവ പാവകഃ ।। ൧൧.
ആ മഹാത്മാവും മഹായോഗിയും, രണ്ടുപേരിൽ ജനിച്ചവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും, വ്യാസനിൽ നിന്ന് കാടിൽ പിറന്നവനും, പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെയാണ്.
സ തസ്യാം പിതൃകന്യായാം യോഗാചാര്യാന്പരിശ്രുതാന് । കൃഷ്ണം ഗൌരം പ്രഭും ശമ്ഭും തഥാ ഭൂരിശ്രുതം വവൌ ।। ൧൧.
ആ പിതൃകുമാരിയിൽ നിന്ന് അവൻ പ്രശസ്തനായ യോഗാചാര്യന്മാരായ കൃഷ്ണൻ, ഗൗരൻ, പ്രഭു, ശംഭു, ഭൂരിശ്രുതൻ എന്നിവരെ ജനിപ്പിച്ചു.
കന്യാം കീര്ത്തിമതീഞ്ചൈവ യോഗിനീം യോഗമാതരമ് । ബ്രഹ്മദത്തസ്യ ജനനീ മഹിഷീ ത്വണുഹസ്യ തു ।। ൧൧.
കീർത്തിമതിയായ പെൺകുട്ടിയെയും യോഗിനിയെയും യോഗത്തിന്റെ മാതാവിനെയും അവൻ ജനിപ്പിച്ചു; അവൾ ബ്രഹ്മദത്തന്റെ അമ്മയും വണുഹയുടെ മഹിഷിയും ആയി.
ഏതാനുത്പാദ്യ ധര്മാത്മാ പുത്രാന്യോഗമവാപ്യ ച। മഹായോഗതപാശ്ചൈവ അപരാവര്ത്തിനീം ഗതിമ് ।। ൧൧.
ഈ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ച ശേഷം, ധർമ്മാത്മാവായവൻ യോഗവും മഹാതപസ്സും നേടി, ഇനി തിരിച്ചുവരാത്ത അവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്തി.
ആദിത്യകിരണോപേതം ത്വപുനര്ഭാവമാസ്ഥിതഃ। സര്വവ്യാപി വിനിര്മുക്തോ ഭവിഷ്യതി മഹാമുനിഃ ।। ൧൧.
സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളാൽ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട്, പുനർജന്മം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കാണ് മഹാമുനി എത്തുന്നത്. അവൻ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചവനായി, മുഴുവൻ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
അമൂര്ത്തിമന്തഃ പിതരോ ധര്മമൂര്ത്തിധരാസ്തു യേ। ത്രയ ഏതേ ഗണാസ്തേഷാം ചത്വാരോഽന്യേ നിബോധത ।। ൧൧.
രൂപം ഇല്ലാത്ത പിതാക്കന്മാർക്കും, ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ചവർക്കും മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്. ഇനി മറ്റൊരു നാലു വിഭാഗങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
യാന്വക്ഷ്യാമി ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ മൂര്ത്തിമന്തോ മഹാപ്രഭാഃ। ഉത്പന്നാസ്തേ സ്വധായാസ്തു കന്യാ ഹ്യഗ്നേഃ കവേഃ സുതാഃ ।। ൧൧.
പ്രിയപ്പെട്ട ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ രൂപവും മഹത്തായ തേജസ്സും ഉള്ള പിതാക്കന്മാരെക്കുറിച്ച് പറയും. അവർ സ്വധാ എന്ന അഗ്നിയുടെയും കവിയുടെയും പുത്രിമാരിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
പിതരോ ദേവലോകേഷു ജ്യോതിര്ഭാസിഷു ഭാസ്വരാഃ। സര്വകാമസമൃദ്ധേഷു ദ്വിജാ സ്താന്ഭാവയന്ത്യുത ।। ൧൧.
ദേവലോകങ്ങളിൽ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ പിതാക്കന്മാർ എല്ലാ ആനന്ദങ്ങളും നിറഞ്ഞ ലോകങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു. അവരെ ദ്വിജന്മാർ ആദരപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു.
ഏതേഷാം മാനസീ കന്യാ ഗൌര്നാമ ദിവി വിശ്രുതാ। ദത്തസേനാ കുമാരേണ ശുക്രസ്യ മഹിഷീ പ്രിയാ ।। ൧൧.
അവരിൽ മനസ്സിൽ ജനിച്ച ഗൗർ എന്ന പേരിൽ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രശസ്തയായ ഒരു പുത്രി ഉണ്ടായിരുന്നു. ദത്തസേനകുമാരനായ ശുക്രന്റെ പ്രിയഭാര്യയായി അവൾ ആയിരുന്നു.
ഏകത്രിംശച്ച വിഖ്യാതാ ഭൃഗൂണാം കീര്ത്തിവര്ദ്ധനാഃ। മരീചിഗര്ഭാസ്തേ ലോകാഃ സമാവൃത്യ ദിവി സ്ഥിതാഃ ।। ൧൧.
ഭൃഗുവംശത്തിൽ പത്തിരണ്ടു പേരാണ് പ്രശസ്തരും കീർത്തിവർദ്ധകന്മാരുമാണ്. മരീചിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ലോകങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏതേ ഹ്യങ്ഗിരസഃ പുത്രാഃ സാധ്യൈഃ സഹ വിവര്ദ്ധിതാഃ। ഉപഹൂതാഃ സ്മൃതാസ്തേ തു പിതരോ ഭാസ്വരാ ദിവി। താന്ക്ഷത്രിയഗണാന്ദൃഷ്ട്വാ ഭാവയന്തി ഫലാര്ഥിനഃ ।। ൧൧.
ഇവരൊക്കെയും അങ്കിരസിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്, സാദ്ധ്യന്മാരോടൊപ്പം വളർന്നവർ. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രകാശമുള്ള പിതാക്കന്മാരെന്നു ഇവരെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഫലത്തിനായി ക്ഷത്രിയർ ഇവരെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഏതേഷാം മാനസീ കന്യാ യശോദാ നാമ വിശ്രുതാ। പത്നീ സാ വിശ്വമഹതഃ സ്നുഷാ വൈ വിശ്വശര്മ്മിണഃ ।। ൧൧.
ഇവരിൽ മനസ്സിൽ ജനിച്ച യശോദാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായ ഒരു പുത്രി ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൾ വിശ്വമഹതിന്റെ ഭാര്യയും, വിശ്വശർമയുടെ മരുമകളും ആണ്.
രാജര്ഷേര്ജനനീ ദേവീ ഖട്വാങ്ഗസ്യ മഹാത്മനഃ। യസ്യ യജ്ഞേ പുരാ ഗീതാ ഗാഥാ ഗീതൈര്മഹര്ഷിഭിഃ ।। ൧൧.
അവൾ മഹാത്മാവായ രാജർഷി ഖട്വാംഗന്റെ ദൈവീക മാതാവാണ്. പുരാതനകാലത്ത് മഹർഷിമാർ ഗാനങ്ങൾ പാടിയ യജ്ഞത്തിൽ അവളാണ് ജനിച്ചത്.
അഗ്നേര്ജന്മ തഥാ ദൃഷ്ട്വാ ശാണ്ഡില്യസ്യ മഹാത്മനഃ। യജമാനം ദിലീപം യേ പശ്യന്തി സുസമാഹിതാഃ। സത്യവ്രതം മഹാത്മാനം തേ സ്വര്ഗജയിനോഽമരാഃ ।। ൧൧.
അഗ്നിയുടെയും മഹാത്മാവായ ശാണ്ഡില്യന്റെയും ജനനം കണ്ടവരും, യജമാനനായ ദിലീപിനെയും മഹാത്മാവായ സത്യവ്രതനെയും ശ്രദ്ധയോടെ കണ്ട് ആരാധിക്കുന്നവരും, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വിജയിച്ച അമരന്മാരാണ്.
ആജ്യപാ നാമ പിതരഃ കര്ദമസ്യ പ്രജാപതേഃ । സമുത്പന്നസ്യ പുലഹാദുത്പന്നാസ്തസ്യ വൈ പുനഃ ।। ൧൧.
ആജ്യപാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പിതാക്കന്മാർ, സൃഷ്ടികർത്താവായ കർദമനിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്. പിന്നീട് അവർ പുലഹയിൽ നിന്നുമാണ് വീണ്ടും ഉദ്ഭവിച്ചത്.
ലോകേഷ്വേതേഷു വര്ത്തന്തേ കാമഗേഷു വിഹങ്ഗമാഃ । ഏതാന്വൈശ്യഗണാഃ ശ്രാദ്ധേ ഭാവയന്തി ഫലാര്ഥിനഃ ।। ൧൧.
ഈ ലോകങ്ങളിൽ ആനന്ദത്തിനായി പക്ഷികളായി സഞ്ചരിക്കുന്നവരാണ് അവർ. വൈശ്യർ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഫലത്തിനായി ഇവരെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഏതേഷാം മാനസീ സന്യാ വിരജാ നാമ വിശ്രുതാ । യയാതേര്ജനനീ സാധ്വീ പത്നീ സാ നഹുഷസ്യ തു ।। ൧൧.
ഇവരിൽ മനസ്സിൽ ജനിച്ച വിരജാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായ പുത്രി ഉണ്ട്. അവൾ യയാതിയുടെ പുണ്യവതി മാതാവും, നഹുഷന്റെ ഭാര്യയുമാണ്.
സുകാലാ നാമ പിതരോ വസിഷ്ഠസ്യ പ്രജാപതേഃ । ഹിരണ്യഗര്ഭസ്യ സുതാഃ ശൂദ്രാസ്താന്ബാവയന്ത്യുത ।। ൧൧.
സുകാലാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പിതാക്കന്മാർ വസിഷ്ഠന്റെ പുത്രന്മാരാണ്, അവർ ഹിരണ്യഗർഭന്റെ പുത്രന്മാരുമാണ്. ശൂദ്രർ ഇവരെ ആരാധിക്കുന്നു.
മാനസാ നാമ തേ ലോകാ വഹന്തേ യത്ര തേ ദിവി। ഏതേഷാം മാനസീ കന്യാ നര്മദാ സരിതാം വരാ ।। ൧൧.
അവരുടെ ലോകങ്ങൾ മാനസ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്, അവരെ അവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വഹിക്കുന്നു. ഇവരിൽ മനസ്സിൽ ജനിച്ച നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ നർമദാ എന്ന പുത്രി ഉണ്ട്.
സാ ഭാവയതി ഭൂതാനി ദക്ഷിണാപഥഗാമിനീ । ജനനീ ത്രസദ്ദസ്യോര്ഹി പുരുകുത്സപരിഗ്രഹഃ ।। ൧൧.
ദക്ഷിണയിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന നർമദാ എല്ലാ ജീവികളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നു. അവൾ ത്രസദ്ദസ്യുവിന്റെ മാതാവും പുരുകുത്സന്റെ ഭാര്യയുമാണ്.
ഏതേഷാമഭ്യുപഗമാന്മാതുര്മന്വന്തരേശ്വരഃ । മന്വന്ത രാദൌ ശ്രാദ്ധാനി പ്രവര്ത്തയതി സര്വശഃ ।। ൧൧.
മനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇവരെ സമീപിച്ചുകൊണ്ട്, മന്വന്തരാധിപൻ എല്ലാ ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങളും ആരംഭിക്കുന്നു.
പിദൄണാമാനുപൂര്വ്യേണ സര്വേഷാം ദ്വിജസത്തമാഃ । തസ്മാദിഹ സ്വധര്മേണ ശ്രാദ്ധം ദേയന്തു ശ്രദ്ധയാ ।। ൧൧.
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എല്ലാ പിതാക്കന്മാർക്കും ക്രമമായി, ഓരോരുത്തരുടെയും ധർമ്മം അനുസരിച്ച്, വിശ്വാസപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കണം.
സര്വേഷാം രാജതൈഃ പാത്രൈരപി വാ രജതാന്വിതൈഃ। ദത്തം സ്വധാം പുരോധായ തഥാ പ്രീണാതി വൈ പിതൄന് ।। ൧൧.
എല്ലാവർക്കും വെള്ളിയാൽ നിർമ്മിച്ച പാത്രങ്ങളിലോ വെള്ളിയാൽ അലങ്കരിച്ച പാത്രങ്ങളിലോ ആദ്യം സ്വധാ അർപ്പിച്ച് നൽകുമ്പോൾ, അതു പിതൃദേവന്മാരെ വളരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
സോമസ്യാപ്യായനം കൃത്വാ ഹ്യഗ്നേര്വൈവസ്വതസ്യ ച। ഉദ ഗായനഞ്ചാഗ്നൌ ച അശ്വമേധം തദാമുയാത് ।। ൧൧.
സോമത്തിന്റെ പൂരിപ്പിക്കൽ നടത്തി, അഗ്നിയും വൈവസ്വതനും ഉദ്ദേശിച്ചും, ജലത്തെയും അഗ്നിയെയും സ്തുതിച്ചും, അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ ഫലം അതിനാൽ ലഭിക്കും.