൬൨.൧൩൦ സോഽഭിഷിക്തോ മഹാരാജാ ദേവൈരങ്ഗിരസഃ സുതൈഃ । ആദിരാജോ മഹാരാജഃ പൃഥുര്വൈന്യഃ പ്രതാപവാന്
അവൻ ദേവന്മാരിൽ അങ്കിരസിന്റെ പുത്രന്മാർക്കാൽ മഹാരാജാവായി അഭിഷിക്തനായി; പൃഥു വൈന്യൻ, മഹാ പ്രഭയുള്ളവൻ, ആദി രാജാവായി.
പിത്രാഽപരഞ്ജിതാസ്തസ്യ പ്രജാസ്തേനാനുരഞ്ജിതാഃ । തതോ രാജേതി നാമാസ്യ അനുരാഗാദജായത
അവന്റെ പിതാവിന് കീഴിൽ അനുകൂലമല്ലാത്ത ജനങ്ങൾ, അവനാൽ അനുകൂലമായി; അതിനാൽ അവരുടെ സ്നേഹത്തിൽ നിന്ന് 'രാജാ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
ആപസ്തസ്തമ്ഭിരേ ചാസ്യ സമുദ്രമഭിയാസ്യതഃ । പര്വതാശ്ച വിശീര്യന്തേ ധ്വജഭങ്ഗശ്ച നാഭവത്
അവൻ സമുദ്രത്തോടു സമീപിച്ചപ്പോൾ ജലങ്ങൾ നിലച്ചു; പർവതങ്ങൾ തകർന്നു; പതാകകൾക്ക് തകര്ച്ചയുണ്ടായില്ല.
അകൃഷ്ടപച്യാ പൃഥിവീ സിദ്ധ്യന്ത്യന്നാനി ചിന്തയാ । സര്വകാമദുഘാ ഗാവഃ പുടകേ പുടകേ മധു
പൃഥ്വി ഉഴുതില്ലാതെ വിളവുകൾ നൽകി; ആഹാരം ചിന്തിച്ചാൽ ലഭിച്ചു; പശുക്കൾ എല്ലാ ഇച്ഛകളും നിറവേറ്റി; ഓരോ പാത്രത്തിലും തേൻ ലഭിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ ച യജ്ഞേ പൈതാമഹേ ശുഭേ । സൂതഃ സൂത്യാം സമുത്പന്നഃ സൌത്യേഽഹനി മഹാമതിഃ । തസ്മിന്നേവ മഹായജ്ഞേ ജജ്ഞേ പ്രാജ്ഞോഽഥ മാഗധഃ
അത് തന്നെയായ കാലത്ത്, പിതൃയജ്ഞത്തിൽ, സൂതൻ സൂത്യദിനത്തിൽ ജനിച്ചു; അതേ മഹാ യജ്ഞത്തിൽ, പ്രജ്ഞയുള്ള മാഗധനും ജനിച്ചു.
ഐന്ദ്രേണ ഹവിഷാ ചാപി ഹവിഃ പൃക്തം ബൃഹസ്പതേഃ । ജുഹാവേന്ദ്രായ ദേവേന തതഃ സൂതോ വ്യജായത
ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഹവിസും, ബൃഹസ്പതിയുടെ ഹവിസുമായി കലർന്ന ഹവിയും, ദേവൻ ഇന്ദ്രനു അർപ്പിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് സൂതൻ ജനിച്ചു.
പ്രമാദസ്തത്ര സഞ്ജജ്ഞേ പ്രായശ്ചിത്തഞ്ച കര്മസു । ശിഷ്യഹവ്യേന യത്പൃക്തമാഭിഭൂതം ഗുരോര്ഹവിഃ । അധരോത്തരചാരേണ ജജ്ഞേ തദ്വര്ണവൈകൃതമ്
അവിടെ പിഴവുകളും, കർമ്മങ്ങളിൽ പ്രായശ്ചിത്തവും ഉണ്ടായി; ശിഷ്യന്റെ ഹവിയുമായി കലർന്നത് ഗുരുവിന്റെ ഹവിയെ മറികടന്നു; താഴ്ന്നും ഉന്നതമായും പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ട്, അതിൽ വർണ്ണ വ്യത്യാസം ജനിച്ചു.
യച്ച ക്ഷത്രാത്സമ്ഭവദ്ബ്രാഹ്മണ്യാം ഹീനയോനിതഃ । സൂതഃ പൂര്വേണ സാധര്മതുല്യധര്മഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ
ക്ഷത്രിയനിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണിയിലേയ്ക്ക് ജനിച്ച, താഴ്ന്ന വംശത്തിൽപ്പെട്ട സൂതൻ, മുമ്പുള്ളവനുമായി സമാനമായ ധർമ്മം ഉള്ളവനായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മധ്യമോ ഹ്യേഷ സൂതസ്യ ധര്മഃ ക്ഷത്രോപജീവനമ് । രഥനാഗാശ്ച ചരിതം ജഘന്യഞ്ച ചികിത്സിതമ്
സൂതന്റെ മധ്യസ്ഥ ധർമ്മം, ക്ഷത്രിയരെ സേവിച്ച് ജീവിക്കുക എന്നതാണ്; രഥവും ആനയും ഓടിക്കുക, ഏറ്റവും താഴ്ന്നത് ചികിത്സാ പ്രവർത്തനമാണ്.
പൃഥോഃ സ്തവാര്ഥം തൌ തത്ര സമാഹൂതൌ സുരര്ഷിഭിഃ । താവൂചുര്മുനയഃ സര്വേ സ്തൂയതാമേഷ പാര്ഥിവഃ । കര്മൈതദനുരൂപം വാം പാത്രം സ്തോത്രസ്യ ചാപ്യയമ് ॥൨.൧.
പൃഥുവിനെ സ്തുതിക്കാൻ, ആ ഇരുവരെയും ദൈവീയ ഋഷികൾ വിളിച്ചു; എല്ലാ മുനികളും പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാവിനെ സ്തുതിക്കട്ടെ; ഈ കർമ്മവും നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും സ്തുതിക്ക് യോഗ്യമാണ്.'
൬൨.൧൪൨ താവൂചതുസ്തദാ സര്വാംസ്താനൃഷീന്സൂതമാഗധൌ । ആവാം ദേവാനൃഷീംശ്ചൈവ പ്രീണയാവഃ സ്വകര്മഭിഃ
അപ്പോൾ സൂതനും മാഗധനും എല്ലാ ഋഷികൾക്കും പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരെയും ഋഷികളെയും ഞങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.'
ന ചാസ്യ കര്മ വൈ വിദ്വോ ന തഥാ ലക്ഷണം യശഃ । സ്തോത്രം യേനാസ്യ കുര്യാവോ രാജ്ഞസ്തേജസ്വിനോ ദ്വിജാഃ
അവന്റെ കർമ്മങ്ങളും, ലക്ഷണങ്ങളും, യശസ്സും ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; അതിനാൽ ഈ മഹാ രാജാവിന് സ്തോത്രം രചിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്കാവില്ല, ദ്വിജന്മാരേ.
ഋഷിഭിസ്തൌ നിയുക്തൌ തു ഭവിഷ്യൈഃ സ്തൂയതാമിതി । ദാനധര്മരതോ നിത്യം സത്യവാന് സ ജിതേന്ദ്രിയഃ । ജ്ഞാനശീലോ വദാന്യസ്തു സംഗ്രാമേഷ്വപരാജിതഃ
ഋഷികൾ അവരെ ഭാവിയിൽ സ്തുതിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു; അവൻ സദാ ദാനവും ധർമ്മവും ആസ്വദിക്കുന്നവൻ, സത്യം പറയുന്നവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവൻ, ജ്ഞാനശീലൻ, ഉദാരൻ, യുദ്ധത്തിൽ അജയ്യൻ.
യാനി കര്മാണി കൃതവാന് പൃഥുശ്ചാപി മഹാബലഃ । താനി ശീലേന ബദ്ധാനി സ്തുവദ്ഭിഃ സൂതമാഗധൈഃ
മഹാബലശാലിയായ പൃഥു ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ, ശീലത്താൽ ബന്ധിതമായവ, സൂതനും മാഗധനും സ്തുതിച്ചു.
തതഃ സ്തവാന്തേ സുപ്രീതഃ പൃഥുഃ പ്രാദാത് പ്രജേശ്വരഃ । അനൂപദേശം സൂതായ മഗധം മാഗധായ ച
അവിടെ സ്തുതിയുടെ അവസാനം, സൃഷ്ടികളുടെ അധിപനായ പൃഥു വളരെ സന്തോഷത്തോടെ സൂതന് അനൂപ ദേശവും മഗധന് മഗധ ദേശവും നൽകി.
തദാ വൈ പൃഥിവീപാലാഃ സ്തൂയന്തേ സൂതമാഗധൈഃ । ആശീര്വാദൈഃ പ്രബോധ്യന്തേ സൂതമാഗധബന്ദിഭിഃ
അന്നേരം ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ സൂതന്മാരും മഗധന്മാരും വാഴ്ത്തി; സൂതന്മാരും മഗധന്മാരും ബന്ദികളും ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി അവരെ ഉണർത്തി.
തം ദൃഷ്ട്വാ പരമപ്രീതാഃ പ്രജാ ഊചുര്മഹര്ഷയഃ । ഏഷ വോ വൃത്തിദോ വൈന്യോ ഭവന്ത്വിതി നരാധിപഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ജനങ്ങളും മഹർഷികളും അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'വേനയുടെ പുത്രൻ നിങ്ങൾക്ക് ഉപജീവനം നൽകും; അവൻ നിങ്ങളുടെ രാജാവാകട്ടെ.'
തതോ വൈന്യം മഹാഭാഗം പ്രജാഃ സമഭിദുദ്രുവുഃ । ത്വന്നോ വൃത്തിം വിധത്സ്വേതി മഹര്ഷേര്വചനാത്തദാ । സോഽഭിദ്രുതഃ പ്രജാഭിസ്തു പ്രജാഹിതചികീര്ഷയാ
അപ്പോൾ മഹർഷികളുടെ വാക്ക് കേട്ട ജനങ്ങൾ മഹാഭാഗനായ വൈന്യനെ സമീപിച്ചു: 'നിനക്കിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളുടെ ഉപജീവനം ഒരുക്കുക.' ജനങ്ങളുടെ ഉപകാരത്തിനായി, അവർ വൈന്യനെ പിന്തുടർന്നു.
ധനുര്ഗൃഹീത്വാ ബാണാംശ്ച വസുധാമാര്ദ്ദയദ്ബലീ । അസ്യാര്ദ്ദനഭയ ത്രസ്താ ഗൌര്ഭൂത്വാ പ്രാദ്രവന്മഹീ
ശക്തനായ പൃഥു വില്ലും അമ്പുകളും എടുത്ത് ഭൂമിയെ അമർത്തി; അമർത്തപ്പെടുമെന്ന ഭയത്തിൽ, ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപം എടുത്ത് ഓടി.
താം പൃഥുര്ധനുരാദായ ദ്രവന്തീമന്വധാവത । സാ ലോകാന് ബ്രഹ്മലോകാദീന് ഗത്വാ വൈന്യഭയാത്തദാ । ദദര്ശ ചാഗ്രതോ വൈന്യം കാര്മുകോദ്യതധാരിണമ് ॥൨.൧.
ഭൂമി ഓടുമ്പോൾ പൃഥു വില്ലെടുത്ത് അവളെ പിന്തുടർന്നു; ഭയത്തിൽ അവൾ ബ്രഹ്മലോകം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ലോകങ്ങളിൽ പോയി, അവിടെ വില്ലുയർത്തി നിൽക്കുന്ന വൈന്യനെ മുന്നിൽ കണ്ടു.
൬൨.൧൫൨ ജ്വലദ്ഭിര്വിശിഖൈര്ബാണൈര്ദീപ്തതേജസമച്യുതമ് । മഹായോഗം മഹാത്മാനം ദുര്ദ്ധര്ഷമമരൈരപി
ജ്വലിക്കുന്ന അമ്പുകൾ, ദീപ്തമായ തേജസോടെ, അച്യുതനായ മഹായോഗശക്തിയും മഹാത്മാവും, ദേവന്മാർക്കും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനായി.
അലഭന്തീ തദാ ത്രാണം വൈന്യമേവാന്വപദ്യത । കൃതാഞ്ജലിപുടാ ദേവീ പൂജ്യാ ലോകൈസ്ത്രിഭിഃ സദാ
അവൾ രക്ഷ കണ്ടെത്താൻ കഴിയാതെ, വൈന്യനോടു മാത്രം ആശ്രയിച്ചു; മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും എപ്പോഴും പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി കയ്യിൽ അഞ്ജലി ചേർത്ത് അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു.
ഉവാച വൈന്യം നാധര്മം സ്ത്രീവധേ പരിപശ്യസി । കഥം ധാരയിതാ ചാസി പ്രജാ രാജന് മയാ വിനാ
അവൾ വൈന്യനോട് പറഞ്ഞു: 'സ്ത്രീയെ കൊല്ലുന്നത് നീ അധർമ്മം എന്ന് കരുതുന്നില്ല; രാജാവേ, എനിക്ക് ഇല്ലാതെ നീ ജനങ്ങളെ എങ്ങനെ പോഷിക്കും?'
മയി ലോകാഃ സ്ഥിതാ രാജന് മയേദന്ധാര്യതേ ജഗത് । മദൃതേ ച വിനശ്യേയുഃ പ്രജാഃ പാര്ഥിവസത്തമ
'രാജാവേ, ലോകങ്ങൾ എനിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; ഞാൻ തന്നെയാണ് ജഗത് താങ്ങുന്നത്. എനിക്ക് ഇല്ലാതെ, ഭൂമിയിലെ മികച്ച രാജാവേ, ജനങ്ങൾ നശിക്കും.'
ന മാമര്ഹസി വൈ ഹന്തും ശ്രേയശ്ചേത്ത്വം ചികീര്ഷസി । പ്രജാനാം പൃഥിവീപാല ശ്രൃണു ചേദം വചോ മമ ॥൧൫൫ . ഉപായതഃ സമാരബ്ധാഃ സര്വേ സിദ്ധന്ത്യുപക്രമാഃ. ഹത്വാപി മാം ന ശക്തസ്ത്വം പ്രജാനാം പാലനേ നൃപ
'ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നീ എന്നെ കൊല്ലേണ്ടതില്ല, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ. എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ: എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ശരിയായ മാർഗം സ്വീകരിച്ചാൽ പൂർത്തിയാകും. എന്നെ കൊല്ലിയാലും, രാജാവേ, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ നിനക്ക് കഴിയില്ല.'
അന്നഭൂതാ ഭവിഷ്യാമി ജഹി കോപം മഹാദ്യുതേ । അവധ്യാശ്ച സ്ത്രിയഃ പ്രാഹുസ്തിര്യഗ്യോനിശതേഷ്വപി । മത്വൈവം പൃഥിവീപാല ധര്മം ന ത്യക്തുമര്ഹസി
'ഞാൻ അന്നത്തിന്റെ ഉറവിടമാകും; മഹാതേജസ്സുള്ളവനേ, കോപം ഉപേക്ഷിക്കൂ. സ്ത്രീകൾക്ക്, നൂറ് ജീവികളിലും, കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല എന്ന് പറയുന്നു. ഇത് മനസ്സിലാക്കി, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, നീ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.'
ഏവം ബഹുവിധം വാക്യം ശ്രുത്വാ രാജാ മഹാമനാഃ । ക്രോധം നിഗൃഹ്യ ധര്മാത്മാ വസുധാമിദമബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ പലതരം വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, മഹാമനസ്സും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും, കോപം അടച്ചു, ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു.
ഏകസ്യാര്ഥായ യോ ഹന്യാദാത്മനോ വാ പരസ്യ വാ । ഏകം പ്രാണം ബഹൂന് വാപി കാമം തസ്യാസ്തി പാതകമ്
'ഒരാളോ, മറ്റൊരാളോ, ഒരാളുടെ ജീവൻ അല്ലെങ്കിൽ പലരുടെയും ജീവൻ, ഒരാളുടെ വേണ്ടി കൊല്ലുന്നവൻ, ആഗ്രഹിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും, പാപം ഉണ്ടാകും.'
യസ്മിംസ്തു നിഹതേ ഭദ്രേ ലഭന്തേ ബഹവഃ സുഖമ് । തസ്മിന്ഹതേ ശുഭേ നാസ്തി പാതകഞ്ചോപ പാതകമ് ॥൨.൧.
'പക്ഷേ, ഒരാളുടെ മരണത്തിൽ പലർക്കും സന്തോഷം ലഭിച്ചാൽ, അത്തരം നല്ല മരണത്തിൽ പാപം ഇല്ല, പാപത്തിന്റെ ഛായയും ഇല്ല.'
൬൨.൧൬൨ സോഽഹം പ്രജാനിമിത്തം ത്വാം വധിഷ്യാമി വസുന്ധരേ । യദി മേ വചനം നാദ്യ കരിഷ്യസി ജഗദ്ധിതമ്
'അതിനാൽ, ജനങ്ങളുടെ خاطرം, ഭൂമിയേ, ഇന്ന് നീ എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് ലോകത്തിന്റെ ഭലത്തിന് പ്രവർത്തിക്കില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും.'