ജാതഃ സര്വൈഷധിധരഃ സര്വരത്നാകരാത്മവാന്। പര്വതഃ പ്രവരഃ പുണ്യഃ ക്രൌഞ്ചസ്തസ്യാത്മജോഽഭവത് ।। ൧൧.
അവൻ എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളുടെയും അധിപനായി, എല്ലാ രത്നങ്ങളും ഉള്ളതായും, ഉത്തമനും പുണ്യവാനുമായ പർവ്വതനായി ജനിച്ചു. അവനു ക്രൗഞ്ചൻ എന്ന പുത്രനുണ്ടായി.
തിസ്രഃ കന്യാസ്തു മേനായാം ജനയാമാസ ശൈലരാട്। അപര്ണാമേകപര്ണാഞ്ച തൃതീയാമേകപാടലാമ് ।। ൧൧.
പർവ്വതാധിപൻ മേനയിൽ നിന്ന് മൂന്നു പുത്രിമാരെ പ്രസവിച്ചു: അപർണ്ണ, ഏകപർണ്ണ, മൂന്നാമത്തേത് ഏകപാടല.
ആശ്രിതേ ദ്വേ ഹ്യപര്ണാ തു അനികേതാ തപോഽചരത്। ന്യഗ്രോധമേകപര്ണീ തു പാടലാമേകപാടലാ। ശതം വര്ഷസഹസ്രാണി ദുശ്ചരം ദേവദാനവൈഃ ഷ।। ൧൧.
അവരിൽ അപർണ്ണ ആശ്രമമില്ലാതെ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ഏകപർണ്ണി വടവൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ, ഏകപാടല പാടലവൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ താമസിച്ചു. ആയിരം ആയിരം വർഷങ്ങളോളം, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പോലും ദുഷ്കരമായ തപസ്സു അവർ ചെയ്തു.
ആഹാരമേകപര്ണേന ഏകപര്ണീ സമാചരത്। പാടലേനൈവ ചൈകേന വിദധ്യാദേകപാടലാ ।। ൧൧.
ഏകപർണ്ണി ഒരു ഇല മാത്രം ഭക്ഷണം ആയി സ്വീകരിച്ചു; ഏകപാടല ഒരൊറ്റ പാടലപൂവ് മാത്രം ഭക്ഷ്യമായി എടുത്തു.
പൂര്ണേ പൂര്ണേ സഹസ്രേ ദ്വേ ആഹാരം വൈ പ്രജക്രതുഃ । ഏകാ തത്ര നിരാഹാരാ താം മാതാ പ്രത്യഭാഷത ।। ൧൧.
രണ്ടായിരം വർഷം തികഞ്ഞപ്പോൾ അവർ ഭക്ഷണം കഴിക്കുമായിരുന്നു; എന്നാൽ ഒരാൾ ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെ തുടരുകയും, അമ്മ അവളോട് സംസാരിച്ചു.
നിഷേധയന്തീ ഹ്യുമേതി മാതാ സ്രേഹേന ദുഃഖിതാ। സാ തഥോക്തതയാ ദേവീ മാത്രാ ദുശ്ചരചാരിണീ ।। ൧൧.
അമ്മ സ്നേഹത്താൽ ദുഃഖിതയായി, "ഉ" എന്ന് പറഞ്ഞ് അവളെ വിലക്കിയപ്പോൾ, ദുഷ്കരമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ആ ദേവി അമ്മയുടെ വാക്ക് അനുസരിച്ചു.
ഉമേതി സാ മഹാഭാഗാ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതാ । തഥേതി നാമ്നാ തേനാസൌ നിരുക്താ കര്മണാ ശുഭാ ।। ൧൧.
അവൾ മഹാഭാഗ്യവതിയായി മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഉമാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായി. അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവളെ ആ പേരിൽ വിളിക്കുന്നു; അവളുടെ പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ടുമാണ് അവൾ അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏതത്തു ത്രികുമാരീകം ജഗത്സ്യാസ്യതി ശാശ്വതമ്। ഏതാസാം തപസാ ദൃപ്തം യാവദ്ഭൂമിദ്ധരിഷ്യതി ।। ൧൧.
ഈ മൂന്നു കന്യകകളും ലോകത്തിൽ ശാശ്വതമായി നിലനിൽക്കും; ഇവരുടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ഭൂമി നിലനിൽക്കും.
തപഃശരീരാസ്താഃ സര്വാസ്തിസ്രോ യോഗബലാന്വിതാഃ। ദേവ്യസ്താഃ സുമഹാഭാഗാഃ സര്വ്വാശ്ച സ്ഥിരയൌവനാഃ ।। ൧൧.
തപസ്സിലൂടെ രൂപം നേടിയ ഇവ മൂവരും യോഗശക്തിയാൽ സമ്പന്നരാണ്; ഈ ദേവികൾ മഹാഭാഗ്യവതികളും എപ്പോഴും യൗവനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരുമാണ്.
സര്വാശ്ച ബ്രഹ്മവാദിന്യഃ സര്വാ ശ്ചൈവോര്ദ്ധ്വരേതസഃ। ഉമാ താസാം വരിഷ്ഠാ ച ശ്രേഷ്ഠാ ച വരവര്ണിനീ ।। ൧൧.
എല്ലാവരും ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ, എല്ലാവരും ഉന്നത ബ്രഹ്മചാര്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരാണ്. അവരിൽ ഉമയാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയും മനോഹരവതിയുമാണ്.
മഹായോഗബലോപേതാ മഹാദേവമുപസ്ഥിതാ। ദന്തകാണ്വോശനാ തസ്യാഃ പുത്രോ വൈ ഭൃഗുനന്ദനഃ ।। ൧൧.
മഹായോഗശക്തിയോടെ അവൾ മഹാദേവന്റെ അടുത്തെത്തി; അവൾക്ക് ദന്തകാണ്വൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു, ഭൃഗുവംശജനായവനേ.
അസിതസ്യൈകപര്ണീ തു പത്നീ സാധ്വീ ദൃഢവ്രതാ। ദത്താ ഹിമവതാ തസ്മൈ യോഗാചാര്യായ ധീമതേ। ദേവലം സുഷുവേ സാ തു ബ്രഹ്മിഷ്ഠം മാനസം സുതമ് ।। ൧൧.
ഏകപർണ്ണി, സദാചാരവും ദൃഢവ്രതവും ഉള്ളവൾ, ഹിമവാൻ യോഗാചാര്യനായ അസിതനു വിവാഹം നൽകി. അവൾക്ക് മനസ്സിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രഗത്ഭനായ ദേവളൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു.
യാ ചൈതാസാം കുമാരീണാം തൃതീയാ ത്വേകപാടലാ। പുത്രം ശതശിലാകസ്യ ജൈഗീഷവ്യമുപസ്ഥിതാ ।। ൧൧.
ഈ കന്യകകളിൽ മൂന്നാമത്തേത് ഏകപാടല, ശതശിലാകന്റെ പുത്രനായ ജൈഗീഷവ്യന്റെ അടുത്തെത്തി.
തസ്യാപി ശങ്ഖലിഖിതൌ സ്മൃതൌ പുത്രാവയോനിജൌ। ഇത്യേതാ വൈ മഹാഭാഗാഃ കന്യാ ഹിമവതഃ ശുഭാഃ ।। ൧൧.
അവൾക്ക് ശംഖനും ലിഖിതനും എന്ന രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; ഇവർ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് അല്ലാതെ ജനിച്ചവരായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ഹിമവാന്റെ ഈ മഹാഭാഗ്യവതികളായ പുത്രിമാർ ശുഭപ്രദങ്ങളാണ്.
രുദ്രാണീ സാ തു പ്രവരാ സ്വഗുണൈരതിരിച്യതേ। അന്യോന്യപ്രീതിരനയോരുമാശങ്കരയോര്യഥാ ।। ൧൧.
അവൾ ശ്രേഷ്ഠയായ രുദ്രാണിയാണ്, സ്വന്തം ഗുണങ്ങളാൽ അതിക്രമിക്കുന്നു; ഉമയും ശംകരനും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരസ്നേഹം അതീവമായതാണ്.
ശ്ലേഷം സംസക്തയോര്ജ്ഞാത്വാ ശങ്കിതഃ കില വൃത്രഹാ। താഭ്യാം മൈഥുനസക്താഭ്യാമപത്യോദ്ഭവഭീരുണാ। തയോഃ സകാശമിന്ദ്രേണ പ്രേഷിതോ ഹവ്യവാഹനഃ ।। ൧൧.
അവരിരുവരുടെയും ഐക്യവും ബന്ധവും മനസ്സിലാക്കി വൃത്രനെ സംഹരിച്ചവൻ സംശയിച്ചു; അവർ ലൈംഗികബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട് സന്താനഭയത്തിൽ ആയപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ അവരിലേക്കു അഗ്നിയെ അയച്ചു.
അനയോ രതിവിഘ്നഞ്ച ത്വമാചര ഹുതാശന। സര്വത്ര ഗത ഏവ ത്വം ന ദോഷോ വിദ്യതേ തദാ ।। ൧൧.
ഹുതാശനേ, നീ ഇവരുടെ ഐക്യത്തിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കണം. നീ എല്ലായിടത്തും ഉണ്ടാകയാൽ അതിൽ പാപമൊന്നുമില്ല.
ഇത്യേവമുക്തേ തു തഥാ വഹ്നിനാ ച തഥാ കൃതമ്। ഉമാദേഹം സമുത്സൃജ്യ ശുക്രം ഭൂമൌ വിസര്ജിതമ് ।। ൧൧.
ഇങ്ങനെ വഹ്നി പറഞ്ഞതും ചെയ്തതും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഉമാ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് വിത്ത് ഭൂമിയിൽ വിട്ടു.
തതോ രുഷിതയാ ദേവ്യാ ശപ്തോഽഗ്നിഃ ശാംശപായന। ഇദം ചോക്തവതീ വഹ്നിം രോഷഗദ്ഘദയാ ഗിരാ ।। ൧൧.
അപ്പോൾ ദേവി കോപത്തോടെ അഗ്നിയെ ശപിച്ചു, ശംശപായനേ, ക്രോധം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളിൽ അവൾ അഗ്നിയോട് പറഞ്ഞു.
യസ്മാന്മയ്യവിതൃപ്തായാം രതിവിഘ്നം ഹുതാശന। കൃതവാനസ്യകര്ത്തവ്യം തസ്മാത്ത്വമസി ദുര്മതേ ।। ൧൧.
എനിക്ക് സംതൃപ്തിയില്ലാതെ നീ, ഹുതാശനേ, ഐക്യത്തിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ചത് നിന്റെ കടമയല്ല. അതുകൊണ്ട് നീ തെറ്റായ മനസ്സുള്ളവനാണ്.
യദേവം വിഭൃതം ഗര്ഭം രൌദ്രം ശുക്രം മഹാപ്രഭമ്। ഗര്ഭം ത്വം ധാരയസ്വൈവമേഷാ തേ ദണ്ഡധാരണാ ।। ൧൧.
നീ ഈ ഭയങ്കരവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ വിത്ത് വഹിച്ചതിനാൽ, നീ തന്നെ ഈ ഗർഭം വഹിക്കണം. ഇതാണ് നിനക്ക് ശിക്ഷ.
സ ശാപരോഷാദ്രുദ്രാണ്യാ അന്തര്ഗര്ഭോ ഹുതാശനഃ। ബഹൂന്വര്ഷഗണാന് ഗര്ഭം ധാരയാമാസ വൈ ദ്വിജാഃ ।। ൧൧.
ഇങ്ങനെ രുദ്രാണിയുടെ ശാപം ലഭിച്ച അഗ്നി, ദ്വിജന്മാരേ, അനേകം വർഷങ്ങൾ ആ ഗർഭം ഉള്ളിൽ വഹിച്ചു.
സ ഗങ്ഗാമുപഗമ്യാഹ ശ്രൂയതാം സരിദുത്തമേ। സുമഹാന് പരിഖേദോ മേ ഗര്ഭധാരണകാരണാത് ।। ൧൧.
അവൻ ഗംഗയെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'സരിത്പ്രഭയേ, ഈ ഗർഭം വഹിക്കുന്നതുകൊണ്ട് എനിക്ക് വലിയ കഷ്ടമാണ്.'
മദ്ധിതാര്ഥമിമം ഗര്ഭമതോ ധാരയ നിമ്നഗേ। മത്പ്രസാദാച്ച ഖേദോ വൈ മന്ദസ്തവ ഭവിഷ്യതി ।। ൧൧.
'എന്റെ കാരണത്താൽ നീ ഈ ഗർഭം വഹിക്കണം, നദിയേ. എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നിന്റെ കഷ്ടം കുറയും.'
തഥേത്യുക്ത്വാ തദാ സാ തു സമ്പ്രഹൃഷ്ട മഹാനദീ। തം ഗര്ഭം ധാരയാമാസ ദഹ്യമാനേന ചേതസാ ।। ൧൧.
അവൾ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ ആ ഗർഭം ഏറ്റെടുത്തു, എങ്കിലും മനസ്സിൽ വേദനയോടെ.
സാപി കൃച്ഛ്രേണ മഹതാ ഖിദ്യമാനാ മഹാനദീ। കാലം പ്രകൃഷ്ടം സുമഹദ്ഘര്ഭധാരണതത്പരാ ।। ൧൧.
മഹാനദിയായ അവൾ വലിയ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ച്, ദീർഘകാലം ആ ഗർഭം വഹിക്കാൻ സമർപ്പിതയായി.
തയാ പരിഗതം ഗര്ഭം കുക്ഷൌ ഹിമവതഃ ശുഭേ। ശുഭം ശരവണം നാമ ചിത്രം പുഷ്പിതപാദപമ്। തത്ര തം വ്യസൃജദ്ഗര്ഭം ദീപ്യമാനാമിവാനലമ് ।। ൧൧.
അവൾ ആ ഗർഭം ഹിമവാന്റെ വിശുദ്ധ ഗർഭത്തിൽ, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ശരവണത്തിൽ വെച്ചു. അവിടെ അവൾ അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ആ ഗർഭം വിട്ടു.
രുദ്രാഗ്നിഗങ്ഗാതനയസ്തത്ര ജാതോഽരുണപ്രഭഃ । ആദിത്യശതസങ്കാശോ മഹാതേജാഃ പ്രതാപവാന് ।। ൧൧.
അവിടെ രുദ്രനും അഗ്നിയും ഗംഗയും ചേർന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അരുണപ്രഭയോടെ, നൂറു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെയുള്ള മഹാശക്തിയുള്ളവൻ.
തസ്മിഞ്ജാതേ മഹാഭാഗേ കുമാരേ ജാഹ്നവീസുതേ। വിമാനയാനൈരാകാശം പതത്രിഭിരിവാവൃതമ് ।। ൧൧.
ജാഹ്നവിയുടെ മഹാനായ ആ പുത്രൻ ജനിച്ചപ്പോൾ, ആകാശം വിഹായസ്യാനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, പക്ഷികൾക്കു പോലെ വിചിത്രമായി.
ദേവദുന്ദുഭയോ നേദുരാകാശേ മധുരസ്വരാഃ। മുമുചുഃ പുഷ്പവര്ഷഞ്ച ഖചരാഃ സിദ്ധചാരണാഃ ।। ൧൧.
ദേവദുണ്ടുഭികൾ ആകാശത്ത് മധുരമായി മുഴങ്ങി; ആകാശവാസികളായ സിദ്ധരും ചാരണന്മാരും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി.