ഏതദ്ബ്രഹ്മവചഃ ശ്രുത്വാ സൂതസ്യ വിഹിതാത്മനഃ । പപ്രച്ഛുര്മുനയോ ഭൂയഃ സൂതം തസ്മാദ്യദുത്തരമ് ।। ൧൦.
സൂതൻ മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ പറഞ്ഞ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മുനികൾ വീണ്ടും സൂതനോടു ശേഷമുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു.
കിയന്തോ വൈ പിതൃഗണാഃ കസ്മിന്കാലേ ച തേ ഗണാഃ । വര്ത്തന്തേ ദേവപ്രവരാ ദേവാനാം സോമവര്ദ്ധനാഃ ।। ൧൦.
എത്ര പിതൃഗണങ്ങളാണ് ഉണ്ടാവുന്നത്? ആ ഗണങ്ങൾ എപ്പോഴാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്? ദേവന്മാരിൽ സോമനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവർ ആരാണ്, ദേവശ്രേഷ്ഠനേ?
ഏതദ്വോഽഹം പ്രവക്ഷ്യാമി പിതൃസര്ഗമനുത്തമമ്। ശംയുഃ പപ്രച്ഛ യത്പൂര്വം പിതരം വൈ ബൃഹസ്പതിമ് ।। ൧൦.
ശംയു മുമ്പ് ബൃഹസ്പതിയോട് ചോദിച്ച അത്യുത്തമമായ പിതാക്കന്മാരുടെ ഉത്ഭവം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു വിശദമായി പറയും.
ബൃഹസ്പതിമുപാസീനം സര്വജ്ഞാനാര്ഥകോവിദമ്। പുത്രഃ ശംയുരിമം പ്രശ്നം പപ്രച്ഛ വിനയാന്വിതഃ ।। ൧൦.
സകല ജ്ഞാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ബൃഹസ്പതിയുടെ അടുക്കൽ ശംയു, പുത്രൻ, വിനയപൂർവ്വം ഈ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു.
ക ഏതേ പിതരോ നാമ കിയന്തഃ കേ ച നാമതഃ। സമുദ്ഭൂതാഃ കഥഞ്ചൈതേ പിതൃത്വം സമുപാഗതാഃ ।। ൧൦.
ഈ പിതാക്കന്മാർ ആരാണ്, എത്ര പേരാണ്, അവരുടെ പേരുകൾ എന്തൊക്കെയാണ്? അവർ എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു, എങ്ങനെ പിതൃത്വം നേടിയുവന്നു?
കസ്മാച്ച പിതരം പൂര്വം യജ്ഞേ യുജ്യന്തി നിത്യശഃ। ക്രിയാശ്ച സര്വാ വര്ത്തന്തേ ശ്രാദ്ധപൂര്വാ മഹാത്മനാമ് ।। ൧൦.
പിതാക്കന്മാർ എങ്ങനെ യജ്ഞങ്ങളിൽ ആദ്യം ചേർക്കപ്പെടുന്നു? മഹാത്മാക്കളുടെ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും എങ്ങനെ ശ്രാദ്ധം മുൻകൂട്ടി നടക്കുന്നു?
കസ്മൈ ശ്രാദ്ധാനി ദേയാനി കിഞ്ച ദത്തം മഹാഫലമ്। കേഷു വാപ്യക്ഷയം ശ്രാദ്ധം തീര്ഥേഷു ച നദീഷു ച ।। ൧൦.
ശ്രാദ്ധം ആര്ക്കാണ് അർപ്പിക്കേണ്ടത്? അർപ്പിച്ചതു വലിയ ഫലം നൽകുന്നതെന്താണ്? ഏത് തീർത്ഥങ്ങളിലും നദികളിലും ശ്രാദ്ധം അക്ഷയമാണോ?
കേഷു വൈ സര്വമാപ്നോതി ശ്രാദ്ധം കൃത്വാ ദ്വിജോത്തമഃ। കശ്ച കാലോ ഭവേച്ച്രാദ്ധേ വിധിഃ കശ്ചാനുവര്ത്തതേ ।। ൧൦.
ഏത് സ്ഥലങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ എല്ലാം പ്രാപിക്കും? ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉചിതമായ സമയവും ആചാരക്രമവും എന്താണ്?
ഏതദിച്ഛാമി ഭഗവന് വിസ്തരേണ യഥാതഥമ്। വ്യാഖ്യാതുമാനുപൂര്വ്യേണ യത്ര ചോദാഹൃതം മയാ ।। ൧൦.
ഭഗവനേ, ഞാൻ ചോദിച്ചതുപോലെ എല്ലാം ക്രമത്തിൽ വിശദമായി നിങ്ങൾ വിശദീകരിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ബൃഹസ്പതിരിദം സമ്യഗേവം പൃഷ്ടോ മഹാമതിഃ। വ്യാജഹാരാനുപൂര്വ്യേണ പ്രശ്നം പ്രശ്നവിദാം വരഃ ।। ൧൦.
മഹാമതിയായ ബൃഹസ്പതി, ഇങ്ങനെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തമനായവൻ ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിച്ചു.
കഥയിഷ്യാമി തേ താത യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി। വിനയേന യഥാന്യായം ഗമ്ഭീരം പ്രശ്നമുത്തമമ് ।। ൧൦.
നീ വിനയപൂർവ്വം ചോദിച്ച ആ ഗൗരവമുള്ള ഉത്തമമായ ചോദ്യം, യഥാക്രമം ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം, പ്രിയനായവനേ.
ദ്യൌരന്തരിക്ഷം പൃഥിവീ നക്ഷത്രാണി ദിശസ്തഥാ। സൂര്യാചന്ദ്രമസൌ ചൈവ തഥാഹോരാത്രമേവ ച ।। ൧൦.
ആകാശം, അന്തരീക്ഷം, ഭൂമി, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ദിശകൾ, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും, അങ്ങനെ തന്നെ പകലും രാത്രിയും.
ന ബഭൂവുസ്തദാ താത തമോഭൂതമിദം ജഗത്। ബ്രഹ്മൈകോ ദുശ്ചരം തത്ര ചചാര പരമം തപഃ ।। ൧൦.
അപ്പോള് ഈ ലോകം മുഴുവന് ഇരുണ്ടതായിരുന്നു, പ്രിയപ്പെട്ടവനേ, അന്നവിടെ ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ബ്രഹ്മാവ് മാത്രം അവിടെ കഠിനമായ തപസ്സില് ലയിച്ചിരുന്നു.
ശംയുസ്തമബ്രവീദ്ഭൂയഃ പിതരം ബ്രഹ്മവിത്തമമ്। സര്വദൈവ വ്രതസ്നാതം സര്വജ്ഞാനവിദാംവരമ് ।। ൧൦.
ശംയു വീണ്ടും തന്റെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു; ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തില് ഏറ്റവും മുന്നിലുള്ളവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും വ്രതങ്ങള് പാലിച്ച് ശുദ്ധനായവനും, എല്ലാ ജ്ഞാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമായിരുന്നു അച്ഛന്.
കീദൃശം സര്വഭൂതേ ശസ്തപസ്തേപേ പ്രജാപതിഃ। ഏവമുക്തോ ബൃഹത്തേജാ ബൃഹസ്പതിരുവാച തമ് ।। ൧൦.
പ്രജാപതി എല്ലാ ജീവികള്ക്കായും എങ്ങനെയൊരു ഉത്തമമായ തപസ്സാണ് ചെയ്തതെന്ന് ശംയു ചോദിച്ചു. അപ്പോള് മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള ബൃഹസ്പതി അവനോട് ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
സര്വേഷാം തപസാം യുക്തിസ്തപോയോഗമനുത്തമമ്। ധ്യായംസ്തദാ തദ്ഭഗവാംസ്തേന ലോകനവാസൃജത് ।। ൧൦.
എല്ലാ തപസ്സുകളുടെയും ഉന്നതമായ ഏകതയാണ് ഏറ്റവും വലിയ തപസ്സിന്റെ യുക്തി. അന്നേരം ആ മഹാത്മാവ് ധ്യാനത്തില് ലയിച്ച്, അതിലൂടെ ലോകങ്ങളെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ചു.
ഭൂതഭവ്യാനി ജ്ഞാനാനി ലോകാന്വേദാംശ്ച കൃത്സ്നശഃ। യോഗമാവിശ്യ തത്സൃഷ്ടം ബ്രഹ്മണാ യോഗചക്ഷുഷാ ।। ൧൦.
അവന് യോഗശക്തിയിലൂടെ, കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ ജ്ഞാനങ്ങളും, ലോകങ്ങളും, വേദങ്ങളും പൂര്ണ്ണമായി സൃഷ്ടിച്ചു.
ലോകാഃ സാന്താനികാ നാമ യത്ര തിഷ്ഠന്തി ഭാസ്വരാഃ। തേ വൈരാജാ ഇതി ഖ്യാതാ ദേവാനാം ദിവി ദേവതാഃ ।। ൧൦.
സാന്താനികം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ലോകങ്ങളിലാണ് പ്രകാശമുള്ള ദേവന്മാര് താമസിക്കുന്നത്. അവരെ വൈരാജര് എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; സ്വര്ഗത്തിലെ ദേവതകളാണ് ഇവര്.
യോഗേന തപസാ യുക്തഃ പൂര്വമേവ തദാ പ്രഭുഃ। ദേവാനസൃജത ബ്രഹ്മാ യോഗം യുക്ത്വാ സനാതനമ് ।। ൧൦.
മുന്പ് തന്നെ യോഗത്തിലും തപസ്സിലും ലയിച്ചിരുന്ന പ്രഭു, ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; ബ്രഹ്മാവ് ശാശ്വതയോഗത്തില് നിലകൊണ്ടു അവരെ ഉല്പ്പാദിപ്പിച്ചു.
ആദിദേവാ ഇതി ഖ്യാതാ മഹാസത്ത്വാ മഹൌജസഃ। സര്വകാമപ്രദാഃ പൂജ്യാ ദേവദാനവമാനവൈഃ ।। ൧൦.
അവര് ആദിദേവന്മാര് എന്നറിയപ്പെടുന്നു; മഹാശക്തിയും മഹാതേജസ്സും ഉള്ളവര്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നവര്, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ആരാധിക്കുന്നവര്.
തേഷാം സപ്ത സമാഖ്യാതാ ഗണാസ്ത്രൈലോക്യപൂജിതാഃ । അമൂര്ത്തയസ്ത്രയസ്തേഷാം ചത്വാരസ്തു സുമൂര്ത്തയഃ ।। ൧൦.
അവരില് ഏഴു വിഭാഗങ്ങളാണ് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്; മൂന്നു രൂപരഹിതരും നാലു മനോഹരമായ രൂപമുള്ളവരുമാണ്. ഇവരെ മൂന്നു ലോകവും ആദരിക്കുന്നു.
ഉപരിഷ്ടാത്രയസ്തേഷാം വര്ത്തന്തേ ഭാവമൂര്ത്തയഃ। തേഷാമധസ്താദ്വര്ത്തന്തേ ചത്വാരഃ സൂക്ഷമമൂര്ത്തയഃ ।। ൧൦.
മുകളില് മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങള് വ്യക്തമായ രൂപങ്ങളോടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; അവരടിയില് നാലു വിഭാഗങ്ങള് സൂക്ഷ്മമായ, രൂപം കാണാനാകാത്തവരാണ്.
തതോ ദേവാസ്തതോ ഭൂമിരേഷാ ലോകപരമ്പരാ। ലോകേ വര്ത്തന്തി തേ ഹ്യസ്മിംസ്തേഭ്യഃ പര്ജന്യസമ്ഭവഃ । വൃഷ്ടിര്ഭവതി തൈര്വൃഷ്ട്യാ ലോകാനാം സമ്ഭവഃ പുനഃ ।। ൧൦.
അവ ദേവന്മാരില് നിന്നാണ് ഭൂമി ഉല്പ്പന്നമായത്; ഇതാണ് ലോകങ്ങളുടെ പരമ്പര. അവര് ഈ ലോകത്ത് വസിക്കുന്നു; അവരില് നിന്നാണ് മഴ ഉണ്ടാകുന്നത്. ആ മഴയിലൂടെ ലോകങ്ങള് വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
ആപ്യായയന്തി തേ യസ്മാത്സോമഞ്ചാന്നഞ്ച യോഗതഃ। ഊചുസ്താന്വൈ പിതൄംസ്തസ്മാല്ലോകാനാം ലോകസത്തമാഃ ।। ൧൦.
യോഗശക്തിയാല് അവര് സോമവും അന്നവും പോഷിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ലോകങ്ങളില് ഏറ്റവും ഉന്നതരായവര് പിതൃകള്ക്കു ഉപദേശിച്ചത്.
മനോജവാഃ സ്വധാഭക്ഷാഃ സര്വകാമപരിച്ഛദാഃ। ലോഭമോഹഭയാപേതാ നിശ്ചിതാഃ ശോകവര്ജിതാഃ ।। ൧൦.
ചിന്തയെപ്പോലെ വേഗമുള്ളവര്, സ്വധാ ആഹാരമാക്കുന്നവര്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നവര്, ലാഭം, മോഹം, ഭയം എന്നിവയില്ലാത്തവര്, ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവര്, ദുഃഖം ഇല്ലാത്തവര്.
ഏതേ യോഗം പരിത്യജ്യ പ്രാപ്താ ലോകാന്സുദര്ശനാന്। ദിവ്യാഃ പുണ്യാ മഹാത്മാനോ വിപാപ്മാനോ ഭവന്ത്യുത ।। ൧൦.
അവര് യോഗം വിട്ട് മനോഹരമായ ലോകങ്ങള് പ്രാപിക്കുന്നു; ദിവ്യരും പുണ്യശാലികളും മഹാത്മാക്കളും പാപരഹിതരുമാണ്.
തതോ യുഗസഹസ്രാന്തേ ജായന്തേ ബ്രഹ്മവാദിനഃ। പ്രതിലഭ്യ പുനര്യോഗം മോക്ഷം ഗച്ഛന്ത്യമൂര്ത്തയഃ ।। ൧൦.
അതിനുശേഷം ആയിരം യുഗങ്ങള്ക്കു ശേഷം ബ്രഹ്മജ്ഞാനികള് ജനിക്കുന്നു; വീണ്ടും യോഗം പ്രാപിച്ച ശേഷം, ആ രൂപരഹിതര് മോക്ഷം നേടുന്നു.
വ്യക്താവ്യക്തം പരിത്യജ്യ മഹായോഗബലേന വാ । നശ്യന്ത്യുല്കേവ ഗഗനേ ക്ഷീണവിദ്യുത്പ്രഭേവ ച ।। ൧൦.
വ്യക്തവും അവ്യക്തവും ഉപേക്ഷിച്ച്, മഹായോഗശക്തിയാല് അവര് ആകാശത്തിലെ ഉല്ക്കയെപ്പോലെയും ക്ഷീണിച്ച മിന്നലിനെപ്പോലെയും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ഉത്സൃജ്യ ദേഹജാതാനി മഹായോഗബലേന ച। നിരാഖ്യോപാഖ്യതാം യാന്തി സരിതഃ സാഗരേ യഥാ ।। ൧൦.
രൂപത്തില് നിന്നുള്ള ശരീരങ്ങള് ഉപേക്ഷിച്ച്, മഹായോഗശക്തിയാല് അവര് പേരില്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കും അറിയപ്പെടാത്ത നിലയിലേക്കും എത്തുന്നു; നദികള് സമുദ്രത്തില് ലയിക്കുന്നതുപോലെ.
ക്രിയയാ ഗുരുപൂജാഭിര്യേ ച കുര്വന്തി നിത്യശഃ। താഭിരാപ്യായയന്ത്യേതേ പിതരോ യോഗവര്ദ്ധനാഃ ।। ൧൦.
ആര് എപ്പോഴും കര്മ്മങ്ങളും ഗുരുപൂജകളും ചെയ്യുന്നു, അവയുടെ ഫലത്തിലൂടെ പിതാക്കന്മാര് പോഷിക്കപ്പെടുന്നു; അവരുടെ യോഗം വര്ദ്ധിക്കുന്നു.