ഉക്തഞ്ച പിതരോഽസ്മാകമിതി വൈ തനയാഃ സ്വകാഃ। പിതരസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി തേഭ്യോഽയം ദീയതാം വരഃ ।। ൧൦.
'ഇവരാണ് ഞങ്ങളുടെ പിതാക്കൾ' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. അതിനാൽ അവരുടെ സ്വന്തം പുത്രന്മാർ തന്നെ പിതാക്കളാകും. ഈ വരം അവർക്കാണ് നൽകുന്നത്.
തേനൈവ വചസാ പുത്രാ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ। പുത്രാഃ പിതൃത്ത്വമാജഗ്മുഃ പുത്രത്വം പിതരഃ പുനഃ ।। ൧൦.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ വാക്ക് കൊണ്ടുതന്നെ, പുത്രന്മാർക്ക് പിതൃത്വം ലഭിച്ചു, പിതാക്കൾക്ക് പുത്രത്വം വീണ്ടും ലഭിച്ചു.
തസ്മാത്തേ പിതരഃ പുത്രാഃ പിതൃത്വേ തേഷു തത്സ്മൃതമ് । ഏവം സ്മൃത്വാ പിതൄന് പുത്രാന്പുത്രാശ്ച പിതരസ്തഥാ। വ്യാജഹാര പുനര്ബ്രഹ്മാ പിദൄനാത്മവിവൃദ്ധയേ ।। ൧൦.
അതിനാൽ, ആ പിതാക്കൾ പുത്രന്മാരാണ്, അവരിൽ പിതൃത്വം ഓർക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ, പിതാക്കളെയും പുത്രന്മാരെയും പരസ്പരം ഓർത്തുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും പിതാക്കളെ വളരാൻ അനുഗ്രഹിച്ചു.
യോ ഹ്യനിഷ്ട്വാ പിതൄഞ്ഛ്രാദ്ധേ ക്രിയാം കാഞിചിത്കരിഷ്യതി। രാക്ഷസാ ദാനവാശ്ചൈവ ഫലം പ്രാപ്സ്യന്തി തസ്യ തത് ।। ൧൦.
ആരും പിതാക്കൾക്ക് ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കാതെ യാതൊരു കര്മ്മവും ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം രാക്ഷസന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും ലഭിക്കും.
ശ്രാദ്ധൈരാപ്യായിതാശ്ചൈവ പിതരഃ സോമമവ്യയമ്। ആപ്യായ്യമാനാ യുഷ്മാഭിര്വര്ദ്ധയിഷ്യന്തി നിത്യശഃ ।। ൧൦.
ശ്രാദ്ധംകൊണ്ടു പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പിതാക്കന്മാർ അക്ഷയമായ സോമം അനുഭവിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ അവരെ ഇങ്ങനെ പോഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അവർ എപ്പോഴും വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.
ശ്രാദ്ധൈരാപ്യായിതഃ സോമോ ലോകാനാപ്യായയിഷ്യതി । കൃത്സ്രം സപര്വതവനം ജങ്ഗമാജങ്ഗമൈര്വൃതമ് ।। ൧൦.
ശ്രാദ്ധബലിയിൽ സോമൻ പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവൻ ലോകങ്ങളെയും അതിലെ മലകളും കാടുകളും സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അചഞ്ചലന്മാരുമായ എല്ലാ ജീവികളെയും പൂർണ്ണമായി പോഷിപ്പിക്കും.
ശ്രാദ്ധാനി പുഷ്ടികാമാശ്ച യേ കരിഷ്യന്തി മാനവാഃ। തേഭ്യഃ പുഷ്ടിം പ്രജാശ്ചൈവ ദാസ്യന്തി പിതരഃ സദാ ।। ൧൦.
ആഹാരസമൃദ്ധി ആഗ്രഹിച്ച് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർക്കു പിതാക്കന്മാർ എപ്പോഴും സമൃദ്ധിയും സന്തതിയും നൽകും.
ശ്രാദ്ധേ യേഭ്യഃ പ്രദാസ്യന്തി ത്രീന് പിണ്ഡാന് നാമഗോത്രതഃ। സര്വത്ര വര്ത്തമാനാസ്തേ പിതരഃ പ്രപിതാമഹമ്। തേഷാമാപ്യായയിഷ്യന്തി ശ്രാദ്ധദാനേന വൈ പ്രജാഃ ।। ൧൦.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ പേരും ഗോത്രവും പറഞ്ഞ് മൂന്നു പിണ്ടം അർപ്പിക്കുന്നവർക്ക്, എല്ലായിടത്തും ഉള്ള പിതാക്കന്മാരും പ്രപിതാമഹന്മാരും, ആ ശ്രാദ്ധദാനത്തിലൂടെ അവരുടെ സന്തതികളെ പോഷിപ്പിക്കും.
ഏവമാജ്ഞാ കൃതാ പൂര്വം ബ്രഹ്മണാ പരമേഷ്ഠിനാ। തേനൈതത്സര്വഥാ സിദ്ധം ദാനമധ്യയനം തപഃ ।। ൧൦.
ഇങ്ങനെ പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവു മുമ്പ് ആജ്ഞ നൽകിയതിനാൽ, ദാനം, പഠനം, തപസ്സു എന്നിവ എല്ലായ്പ്പോഴും ഫലപ്രദമാണ്.
തേ തു ജ്ഞാനപ്രദാതാരഃ പിതരോ വോ ന സംശയഃ। ഇത്യേതേ പിതരോ ദേവാ ദേവാശ്ച പിതരഃ പുനഃ । അന്യോന്യം പിതരോ ഹ്യേതേ ദേവാശ്ച പിതരശ്ച ഹ ।। ൧൦.
നിസ്സംശയം, നിങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാർ ജ്ഞാനദായകരാണ്. ഇവർ ദേവന്മാരാണ്, ദേവന്മാരും വീണ്ടും പിതാക്കന്മാരാണ്; ഇവർ പരസ്പരം പിതാക്കന്മാരും ദേവന്മാരുമാണ്.
ഏതദ്ബ്രഹ്മവചഃ ശ്രുത്വാ സൂതസ്യ വിഹിതാത്മനഃ । പപ്രച്ഛുര്മുനയോ ഭൂയഃ സൂതം തസ്മാദ്യദുത്തരമ് ।। ൧൦.
സൂതൻ മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ പറഞ്ഞ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മുനികൾ വീണ്ടും സൂതനോടു ശേഷമുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു.
കിയന്തോ വൈ പിതൃഗണാഃ കസ്മിന്കാലേ ച തേ ഗണാഃ । വര്ത്തന്തേ ദേവപ്രവരാ ദേവാനാം സോമവര്ദ്ധനാഃ ।। ൧൦.
എത്ര പിതൃഗണങ്ങളാണ് ഉണ്ടാവുന്നത്? ആ ഗണങ്ങൾ എപ്പോഴാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്? ദേവന്മാരിൽ സോമനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവർ ആരാണ്, ദേവശ്രേഷ്ഠനേ?
ഏതദ്വോഽഹം പ്രവക്ഷ്യാമി പിതൃസര്ഗമനുത്തമമ്। ശംയുഃ പപ്രച്ഛ യത്പൂര്വം പിതരം വൈ ബൃഹസ്പതിമ് ।। ൧൦.
ശംയു മുമ്പ് ബൃഹസ്പതിയോട് ചോദിച്ച അത്യുത്തമമായ പിതാക്കന്മാരുടെ ഉത്ഭവം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു വിശദമായി പറയും.
ബൃഹസ്പതിമുപാസീനം സര്വജ്ഞാനാര്ഥകോവിദമ്। പുത്രഃ ശംയുരിമം പ്രശ്നം പപ്രച്ഛ വിനയാന്വിതഃ ।। ൧൦.
സകല ജ്ഞാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ബൃഹസ്പതിയുടെ അടുക്കൽ ശംയു, പുത്രൻ, വിനയപൂർവ്വം ഈ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു.
ക ഏതേ പിതരോ നാമ കിയന്തഃ കേ ച നാമതഃ। സമുദ്ഭൂതാഃ കഥഞ്ചൈതേ പിതൃത്വം സമുപാഗതാഃ ।। ൧൦.
ഈ പിതാക്കന്മാർ ആരാണ്, എത്ര പേരാണ്, അവരുടെ പേരുകൾ എന്തൊക്കെയാണ്? അവർ എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു, എങ്ങനെ പിതൃത്വം നേടിയുവന്നു?
കസ്മാച്ച പിതരം പൂര്വം യജ്ഞേ യുജ്യന്തി നിത്യശഃ। ക്രിയാശ്ച സര്വാ വര്ത്തന്തേ ശ്രാദ്ധപൂര്വാ മഹാത്മനാമ് ।। ൧൦.
പിതാക്കന്മാർ എങ്ങനെ യജ്ഞങ്ങളിൽ ആദ്യം ചേർക്കപ്പെടുന്നു? മഹാത്മാക്കളുടെ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും എങ്ങനെ ശ്രാദ്ധം മുൻകൂട്ടി നടക്കുന്നു?
കസ്മൈ ശ്രാദ്ധാനി ദേയാനി കിഞ്ച ദത്തം മഹാഫലമ്। കേഷു വാപ്യക്ഷയം ശ്രാദ്ധം തീര്ഥേഷു ച നദീഷു ച ।। ൧൦.
ശ്രാദ്ധം ആര്ക്കാണ് അർപ്പിക്കേണ്ടത്? അർപ്പിച്ചതു വലിയ ഫലം നൽകുന്നതെന്താണ്? ഏത് തീർത്ഥങ്ങളിലും നദികളിലും ശ്രാദ്ധം അക്ഷയമാണോ?
കേഷു വൈ സര്വമാപ്നോതി ശ്രാദ്ധം കൃത്വാ ദ്വിജോത്തമഃ। കശ്ച കാലോ ഭവേച്ച്രാദ്ധേ വിധിഃ കശ്ചാനുവര്ത്തതേ ।। ൧൦.
ഏത് സ്ഥലങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ എല്ലാം പ്രാപിക്കും? ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉചിതമായ സമയവും ആചാരക്രമവും എന്താണ്?
ഏതദിച്ഛാമി ഭഗവന് വിസ്തരേണ യഥാതഥമ്। വ്യാഖ്യാതുമാനുപൂര്വ്യേണ യത്ര ചോദാഹൃതം മയാ ।। ൧൦.
ഭഗവനേ, ഞാൻ ചോദിച്ചതുപോലെ എല്ലാം ക്രമത്തിൽ വിശദമായി നിങ്ങൾ വിശദീകരിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ബൃഹസ്പതിരിദം സമ്യഗേവം പൃഷ്ടോ മഹാമതിഃ। വ്യാജഹാരാനുപൂര്വ്യേണ പ്രശ്നം പ്രശ്നവിദാം വരഃ ।। ൧൦.
മഹാമതിയായ ബൃഹസ്പതി, ഇങ്ങനെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തമനായവൻ ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിച്ചു.
കഥയിഷ്യാമി തേ താത യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി। വിനയേന യഥാന്യായം ഗമ്ഭീരം പ്രശ്നമുത്തമമ് ।। ൧൦.
നീ വിനയപൂർവ്വം ചോദിച്ച ആ ഗൗരവമുള്ള ഉത്തമമായ ചോദ്യം, യഥാക്രമം ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം, പ്രിയനായവനേ.
ദ്യൌരന്തരിക്ഷം പൃഥിവീ നക്ഷത്രാണി ദിശസ്തഥാ। സൂര്യാചന്ദ്രമസൌ ചൈവ തഥാഹോരാത്രമേവ ച ।। ൧൦.
ആകാശം, അന്തരീക്ഷം, ഭൂമി, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ദിശകൾ, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും, അങ്ങനെ തന്നെ പകലും രാത്രിയും.
ന ബഭൂവുസ്തദാ താത തമോഭൂതമിദം ജഗത്। ബ്രഹ്മൈകോ ദുശ്ചരം തത്ര ചചാര പരമം തപഃ ।। ൧൦.
അപ്പോള് ഈ ലോകം മുഴുവന് ഇരുണ്ടതായിരുന്നു, പ്രിയപ്പെട്ടവനേ, അന്നവിടെ ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ബ്രഹ്മാവ് മാത്രം അവിടെ കഠിനമായ തപസ്സില് ലയിച്ചിരുന്നു.
ശംയുസ്തമബ്രവീദ്ഭൂയഃ പിതരം ബ്രഹ്മവിത്തമമ്। സര്വദൈവ വ്രതസ്നാതം സര്വജ്ഞാനവിദാംവരമ് ।। ൧൦.
ശംയു വീണ്ടും തന്റെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു; ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തില് ഏറ്റവും മുന്നിലുള്ളവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും വ്രതങ്ങള് പാലിച്ച് ശുദ്ധനായവനും, എല്ലാ ജ്ഞാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമായിരുന്നു അച്ഛന്.
കീദൃശം സര്വഭൂതേ ശസ്തപസ്തേപേ പ്രജാപതിഃ। ഏവമുക്തോ ബൃഹത്തേജാ ബൃഹസ്പതിരുവാച തമ് ।। ൧൦.
പ്രജാപതി എല്ലാ ജീവികള്ക്കായും എങ്ങനെയൊരു ഉത്തമമായ തപസ്സാണ് ചെയ്തതെന്ന് ശംയു ചോദിച്ചു. അപ്പോള് മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള ബൃഹസ്പതി അവനോട് ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
സര്വേഷാം തപസാം യുക്തിസ്തപോയോഗമനുത്തമമ്। ധ്യായംസ്തദാ തദ്ഭഗവാംസ്തേന ലോകനവാസൃജത് ।। ൧൦.
എല്ലാ തപസ്സുകളുടെയും ഉന്നതമായ ഏകതയാണ് ഏറ്റവും വലിയ തപസ്സിന്റെ യുക്തി. അന്നേരം ആ മഹാത്മാവ് ധ്യാനത്തില് ലയിച്ച്, അതിലൂടെ ലോകങ്ങളെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ചു.
ഭൂതഭവ്യാനി ജ്ഞാനാനി ലോകാന്വേദാംശ്ച കൃത്സ്നശഃ। യോഗമാവിശ്യ തത്സൃഷ്ടം ബ്രഹ്മണാ യോഗചക്ഷുഷാ ।। ൧൦.
അവന് യോഗശക്തിയിലൂടെ, കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ ജ്ഞാനങ്ങളും, ലോകങ്ങളും, വേദങ്ങളും പൂര്ണ്ണമായി സൃഷ്ടിച്ചു.
ലോകാഃ സാന്താനികാ നാമ യത്ര തിഷ്ഠന്തി ഭാസ്വരാഃ। തേ വൈരാജാ ഇതി ഖ്യാതാ ദേവാനാം ദിവി ദേവതാഃ ।। ൧൦.
സാന്താനികം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ലോകങ്ങളിലാണ് പ്രകാശമുള്ള ദേവന്മാര് താമസിക്കുന്നത്. അവരെ വൈരാജര് എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; സ്വര്ഗത്തിലെ ദേവതകളാണ് ഇവര്.
യോഗേന തപസാ യുക്തഃ പൂര്വമേവ തദാ പ്രഭുഃ। ദേവാനസൃജത ബ്രഹ്മാ യോഗം യുക്ത്വാ സനാതനമ് ।। ൧൦.
മുന്പ് തന്നെ യോഗത്തിലും തപസ്സിലും ലയിച്ചിരുന്ന പ്രഭു, ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; ബ്രഹ്മാവ് ശാശ്വതയോഗത്തില് നിലകൊണ്ടു അവരെ ഉല്പ്പാദിപ്പിച്ചു.
ആദിദേവാ ഇതി ഖ്യാതാ മഹാസത്ത്വാ മഹൌജസഃ। സര്വകാമപ്രദാഃ പൂജ്യാ ദേവദാനവമാനവൈഃ ।। ൧൦.
അവര് ആദിദേവന്മാര് എന്നറിയപ്പെടുന്നു; മഹാശക്തിയും മഹാതേജസ്സും ഉള്ളവര്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നവര്, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ആരാധിക്കുന്നവര്.