അത്ര വോ വര്ണയിഷ്യാമി യഥാപ്രജ്ഞം യഥാശ്രുതമ്। മന്വന്തരേഷു ജായന്തേ പിതരോ ദേവസൂനവഃ ।। ൧൦.
നിങ്ങൾക്ക് എന്റെ അറിവും കേട്ടതും അനുസരിച്ച് ഞാൻ ഇവിടെ വിശദീകരിക്കാം: മന്വന്തരങ്ങളിൽ പിതാക്കൾ ദേവന്മാരുടെ പുത്രന്മാരായി ജനിക്കുന്നു.
അതീതാനാഗതേ ജ്യേഷ്ഠാഃ കനിഷ്ഠാഃ ക്രമശസ്തു തേ। ദേവൈഃ സാര്ദ്ധം പുരാതീതാഃ പിതരോ യേഽന്തരേഷു വൈ। വര്ത്തന്തേ സാമ്പ്രതം യേ തു താന്വൈ വക്ഷ്യാമി നിശ്ചയാത് ।। ൧൦.
കഴിഞ്ഞവരും വരാനിരിക്കുന്നവരുമായവരിൽ മുതിർന്നവരും ഇളയവരും ക്രമത്തിൽ ഉണ്ട്. ദേവന്മാരോടൊപ്പം മുൻകാലങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പിതാക്കളെയും ഇപ്പോൾ ഉള്ളവരെയും ഞാൻ നിർബന്ധമായി വിശദീകരിക്കും.
ശ്രാദ്ധഞ്ചൈഷാം മനുഷ്യാണാം ശ്രാദ്ധമേവ പ്രവര്ത്തതേ। ദേവാനസൃജന് ബ്രഹ്മാ നായക്ഷന്നിതി വൈ പുനഃ । തമുത്സൃജ്യ തദാത്മാനമസൃജംസ്തേ ഫലാര്ഥിനഃ ।। ൧൦.
ഈ പിതാക്കൾക്കായുള്ള ശ്രാദ്ധം മനുഷ്യർ നിർവഹിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു, പക്ഷേ അവർ ഭോജിച്ചില്ല. അതിനാൽ, ഫലം ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ അവർ തങ്ങളെത്തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു.
തേ ശപ്താ ബ്രഹ്മണാ മൂഢാ നഷ്ടസംജ്ഞാ ഭവിഷ്യഥ। ന സ്മ കിഞ്ചിദ്വിജാനന്തി തതോ ലോകേ ഹ്യമുഹ്യത ।। ൧൦.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം മൂലം അവർ ഭ്രമിതരായി, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു. അവർക്ക് ഒന്നും അറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, അതിനാൽ ലോകം അജ്ഞതയിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
തേ ഭൂയഃ പ്രണതാഃ സര്വേ യാചന്തി സ്മ പിതാമഹമ്। അനുഗ്രഹായ ലോകാനാം പുനസ്താനബ്രവീത്പ്രഭുഃ ।। ൧൦.
അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ പിതാമഹനോട് അപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരോട് പറഞ്ഞു.
പ്രായശ്ചിത്തം ചരധ്വം വൈ വ്യഭിചാരോ ഹി യഃ കൃതഃ । പുത്രാന്സ്വാന്പരിപൃച്ഛധ്വം തതോ ജ്ഞാനമവാപ്സ്യഥ ।। ൧൦.
നിങ്ങൾ ചെയ്ത പാപത്തിന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യൂ. നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം പുത്രന്മാരോട് ചോദിച്ചാൽ, നിങ്ങൾക്ക് ജ്ഞാനം ലഭിക്കും.
തതസ്തേ സ്വാന്സുതാംശ്ചൈവ പ്രായശ്ചിത്തജിഘൃക്ഷവഃ। അപൃച്ഛന് സംയതാത്മാനോ വിധിവച്ച മിഥോ മിഥഃ ।। ൧൦.
പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അവർ ആത്മസംയമനം പാലിച്ച്, വിധിപ്രകാരം പരസ്പരം പുത്രന്മാരോട് ചോദിച്ചു.
തേഭ്യസ്തേ നിയതാത്മാനഃ പുത്രാഃ ശംസുരനേകധാ। പ്രായശ്ചിത്താനി ധര്മജ്ഞാ വാങ്മനഃ കര്മ്മജാനി തു ।। ൧൦.
അവരുടെ പുത്രന്മാർ, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച്, ധർമ്മം അറിയുന്നവർ, വാക്ക്, മനസ്സ്, പ്രവർത്തി എന്നിവയിൽ ജനിക്കുന്ന വിവിധ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ പലവിധത്തിൽ പറഞ്ഞു.
തേ പുത്രാനബ്രുവന്പ്രീതാ ലബ്ധസംജ്ഞാ ദിവൌകസഃ। യൂയം വൈ പിതരോഽസ്മാകം യേ വയം പ്രതിബോധിതാഃ। ധര്മജ്ഞാനഞ്ച കാമശ്ച കോ വരോ വഃ പ്രദീയതാമ് ।। ൧൦.
ദേവന്മാർ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത് സന്തോഷത്തോടെ പുത്രന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളാണ് ഞങ്ങളുടെ പിതാക്കൾ, കാരണം നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെ ഉണർത്തി. ധർമ്മജ്ഞാനം അല്ലെങ്കിൽ ആഗ്രഹം, ഏത് വരം വേണമെങ്കിലും ചോദിക്കൂ.'
പുനസ്താനബ്രവീദ്ബ്രഹ്മാ യൂയം വൈ സത്യവാദിനഃ। തസ്മാദ്യദുക്തം യുഷ്മാഭിസ്തത്തഥാ ന തദന്യഥാ ।। ൧൦.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ സത്യം പറയുന്നവർ ആണ്. അതിനാൽ നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് തന്നെയാണ് നടക്കുക, അതിന് വിപരീതമായി ഒന്നും സംഭവിക്കില്ല.'
ഉക്തഞ്ച പിതരോഽസ്മാകമിതി വൈ തനയാഃ സ്വകാഃ। പിതരസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി തേഭ്യോഽയം ദീയതാം വരഃ ।। ൧൦.
'ഇവരാണ് ഞങ്ങളുടെ പിതാക്കൾ' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. അതിനാൽ അവരുടെ സ്വന്തം പുത്രന്മാർ തന്നെ പിതാക്കളാകും. ഈ വരം അവർക്കാണ് നൽകുന്നത്.
തേനൈവ വചസാ പുത്രാ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ। പുത്രാഃ പിതൃത്ത്വമാജഗ്മുഃ പുത്രത്വം പിതരഃ പുനഃ ।। ൧൦.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ വാക്ക് കൊണ്ടുതന്നെ, പുത്രന്മാർക്ക് പിതൃത്വം ലഭിച്ചു, പിതാക്കൾക്ക് പുത്രത്വം വീണ്ടും ലഭിച്ചു.
തസ്മാത്തേ പിതരഃ പുത്രാഃ പിതൃത്വേ തേഷു തത്സ്മൃതമ് । ഏവം സ്മൃത്വാ പിതൄന് പുത്രാന്പുത്രാശ്ച പിതരസ്തഥാ। വ്യാജഹാര പുനര്ബ്രഹ്മാ പിദൄനാത്മവിവൃദ്ധയേ ।। ൧൦.
അതിനാൽ, ആ പിതാക്കൾ പുത്രന്മാരാണ്, അവരിൽ പിതൃത്വം ഓർക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ, പിതാക്കളെയും പുത്രന്മാരെയും പരസ്പരം ഓർത്തുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും പിതാക്കളെ വളരാൻ അനുഗ്രഹിച്ചു.
യോ ഹ്യനിഷ്ട്വാ പിതൄഞ്ഛ്രാദ്ധേ ക്രിയാം കാഞിചിത്കരിഷ്യതി। രാക്ഷസാ ദാനവാശ്ചൈവ ഫലം പ്രാപ്സ്യന്തി തസ്യ തത് ।। ൧൦.
ആരും പിതാക്കൾക്ക് ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കാതെ യാതൊരു കര്മ്മവും ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം രാക്ഷസന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും ലഭിക്കും.
ശ്രാദ്ധൈരാപ്യായിതാശ്ചൈവ പിതരഃ സോമമവ്യയമ്। ആപ്യായ്യമാനാ യുഷ്മാഭിര്വര്ദ്ധയിഷ്യന്തി നിത്യശഃ ।। ൧൦.
ശ്രാദ്ധംകൊണ്ടു പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പിതാക്കന്മാർ അക്ഷയമായ സോമം അനുഭവിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ അവരെ ഇങ്ങനെ പോഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അവർ എപ്പോഴും വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.
ശ്രാദ്ധൈരാപ്യായിതഃ സോമോ ലോകാനാപ്യായയിഷ്യതി । കൃത്സ്രം സപര്വതവനം ജങ്ഗമാജങ്ഗമൈര്വൃതമ് ।। ൧൦.
ശ്രാദ്ധബലിയിൽ സോമൻ പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവൻ ലോകങ്ങളെയും അതിലെ മലകളും കാടുകളും സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അചഞ്ചലന്മാരുമായ എല്ലാ ജീവികളെയും പൂർണ്ണമായി പോഷിപ്പിക്കും.
ശ്രാദ്ധാനി പുഷ്ടികാമാശ്ച യേ കരിഷ്യന്തി മാനവാഃ। തേഭ്യഃ പുഷ്ടിം പ്രജാശ്ചൈവ ദാസ്യന്തി പിതരഃ സദാ ।। ൧൦.
ആഹാരസമൃദ്ധി ആഗ്രഹിച്ച് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർക്കു പിതാക്കന്മാർ എപ്പോഴും സമൃദ്ധിയും സന്തതിയും നൽകും.
ശ്രാദ്ധേ യേഭ്യഃ പ്രദാസ്യന്തി ത്രീന് പിണ്ഡാന് നാമഗോത്രതഃ। സര്വത്ര വര്ത്തമാനാസ്തേ പിതരഃ പ്രപിതാമഹമ്। തേഷാമാപ്യായയിഷ്യന്തി ശ്രാദ്ധദാനേന വൈ പ്രജാഃ ।। ൧൦.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ പേരും ഗോത്രവും പറഞ്ഞ് മൂന്നു പിണ്ടം അർപ്പിക്കുന്നവർക്ക്, എല്ലായിടത്തും ഉള്ള പിതാക്കന്മാരും പ്രപിതാമഹന്മാരും, ആ ശ്രാദ്ധദാനത്തിലൂടെ അവരുടെ സന്തതികളെ പോഷിപ്പിക്കും.
ഏവമാജ്ഞാ കൃതാ പൂര്വം ബ്രഹ്മണാ പരമേഷ്ഠിനാ। തേനൈതത്സര്വഥാ സിദ്ധം ദാനമധ്യയനം തപഃ ।। ൧൦.
ഇങ്ങനെ പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവു മുമ്പ് ആജ്ഞ നൽകിയതിനാൽ, ദാനം, പഠനം, തപസ്സു എന്നിവ എല്ലായ്പ്പോഴും ഫലപ്രദമാണ്.
തേ തു ജ്ഞാനപ്രദാതാരഃ പിതരോ വോ ന സംശയഃ। ഇത്യേതേ പിതരോ ദേവാ ദേവാശ്ച പിതരഃ പുനഃ । അന്യോന്യം പിതരോ ഹ്യേതേ ദേവാശ്ച പിതരശ്ച ഹ ।। ൧൦.
നിസ്സംശയം, നിങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാർ ജ്ഞാനദായകരാണ്. ഇവർ ദേവന്മാരാണ്, ദേവന്മാരും വീണ്ടും പിതാക്കന്മാരാണ്; ഇവർ പരസ്പരം പിതാക്കന്മാരും ദേവന്മാരുമാണ്.
ഏതദ്ബ്രഹ്മവചഃ ശ്രുത്വാ സൂതസ്യ വിഹിതാത്മനഃ । പപ്രച്ഛുര്മുനയോ ഭൂയഃ സൂതം തസ്മാദ്യദുത്തരമ് ।। ൧൦.
സൂതൻ മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ പറഞ്ഞ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മുനികൾ വീണ്ടും സൂതനോടു ശേഷമുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു.
കിയന്തോ വൈ പിതൃഗണാഃ കസ്മിന്കാലേ ച തേ ഗണാഃ । വര്ത്തന്തേ ദേവപ്രവരാ ദേവാനാം സോമവര്ദ്ധനാഃ ।। ൧൦.
എത്ര പിതൃഗണങ്ങളാണ് ഉണ്ടാവുന്നത്? ആ ഗണങ്ങൾ എപ്പോഴാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്? ദേവന്മാരിൽ സോമനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവർ ആരാണ്, ദേവശ്രേഷ്ഠനേ?
ഏതദ്വോഽഹം പ്രവക്ഷ്യാമി പിതൃസര്ഗമനുത്തമമ്। ശംയുഃ പപ്രച്ഛ യത്പൂര്വം പിതരം വൈ ബൃഹസ്പതിമ് ।। ൧൦.
ശംയു മുമ്പ് ബൃഹസ്പതിയോട് ചോദിച്ച അത്യുത്തമമായ പിതാക്കന്മാരുടെ ഉത്ഭവം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു വിശദമായി പറയും.
ബൃഹസ്പതിമുപാസീനം സര്വജ്ഞാനാര്ഥകോവിദമ്। പുത്രഃ ശംയുരിമം പ്രശ്നം പപ്രച്ഛ വിനയാന്വിതഃ ।। ൧൦.
സകല ജ്ഞാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ബൃഹസ്പതിയുടെ അടുക്കൽ ശംയു, പുത്രൻ, വിനയപൂർവ്വം ഈ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു.
ക ഏതേ പിതരോ നാമ കിയന്തഃ കേ ച നാമതഃ। സമുദ്ഭൂതാഃ കഥഞ്ചൈതേ പിതൃത്വം സമുപാഗതാഃ ।। ൧൦.
ഈ പിതാക്കന്മാർ ആരാണ്, എത്ര പേരാണ്, അവരുടെ പേരുകൾ എന്തൊക്കെയാണ്? അവർ എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു, എങ്ങനെ പിതൃത്വം നേടിയുവന്നു?
കസ്മാച്ച പിതരം പൂര്വം യജ്ഞേ യുജ്യന്തി നിത്യശഃ। ക്രിയാശ്ച സര്വാ വര്ത്തന്തേ ശ്രാദ്ധപൂര്വാ മഹാത്മനാമ് ।। ൧൦.
പിതാക്കന്മാർ എങ്ങനെ യജ്ഞങ്ങളിൽ ആദ്യം ചേർക്കപ്പെടുന്നു? മഹാത്മാക്കളുടെ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും എങ്ങനെ ശ്രാദ്ധം മുൻകൂട്ടി നടക്കുന്നു?
കസ്മൈ ശ്രാദ്ധാനി ദേയാനി കിഞ്ച ദത്തം മഹാഫലമ്। കേഷു വാപ്യക്ഷയം ശ്രാദ്ധം തീര്ഥേഷു ച നദീഷു ച ।। ൧൦.
ശ്രാദ്ധം ആര്ക്കാണ് അർപ്പിക്കേണ്ടത്? അർപ്പിച്ചതു വലിയ ഫലം നൽകുന്നതെന്താണ്? ഏത് തീർത്ഥങ്ങളിലും നദികളിലും ശ്രാദ്ധം അക്ഷയമാണോ?
കേഷു വൈ സര്വമാപ്നോതി ശ്രാദ്ധം കൃത്വാ ദ്വിജോത്തമഃ। കശ്ച കാലോ ഭവേച്ച്രാദ്ധേ വിധിഃ കശ്ചാനുവര്ത്തതേ ।। ൧൦.
ഏത് സ്ഥലങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ എല്ലാം പ്രാപിക്കും? ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉചിതമായ സമയവും ആചാരക്രമവും എന്താണ്?
ഏതദിച്ഛാമി ഭഗവന് വിസ്തരേണ യഥാതഥമ്। വ്യാഖ്യാതുമാനുപൂര്വ്യേണ യത്ര ചോദാഹൃതം മയാ ।। ൧൦.
ഭഗവനേ, ഞാൻ ചോദിച്ചതുപോലെ എല്ലാം ക്രമത്തിൽ വിശദമായി നിങ്ങൾ വിശദീകരിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ബൃഹസ്പതിരിദം സമ്യഗേവം പൃഷ്ടോ മഹാമതിഃ। വ്യാജഹാരാനുപൂര്വ്യേണ പ്രശ്നം പ്രശ്നവിദാം വരഃ ।। ൧൦.
മഹാമതിയായ ബൃഹസ്പതി, ഇങ്ങനെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തമനായവൻ ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിച്ചു.