൬൨.൧൨൦ തസ്മാത് പ്രമഥ്യമാനാദ്വൈ ജജ്ഞേ പൂര്വമഭിശ്രുതഃ । ഹ്രസ്വോഽതിമാത്രം പുരുഷഃ കൃഷ്ണശ്ചാപി തഥാ ദ്വിജാഃ
അങ്ങനെ ചുരണ്ടിയപ്പോൾ, മുമ്പ് പ്രവചിച്ചതുപോലെ, വളരെ ചെറുതും കറുത്തതുമായ ഒരു പുരുഷൻ അവിടെ ജനിച്ചു.
സ ഭീതഃ പ്രാഞ്ജലിശ്ചൈവ സ്ഥിതവാന് വ്യാകുലേന്ദ്രിയഃ । തമാര്ത്തം വിഹ്വലം ദൃഷ്ട്വാ നിഷീദേത്യബ്രുവന് കില
ഭയപ്പെട്ട് കൈകൂപ്പി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അശാന്തമായി, അവൻ അവിടെ നിന്നു; അവനെ വിഷമത്തിലും ആശയക്കുഴപ്പത്തിലും കണ്ട മഹർഷിമാർ, 'കുറെ ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
നിഷാദവംശകര്ത്താഽസൌ ബഭൂവാനന്തവിക്രമഃ । ധീവരാനസൃജത്സോഽപി വേനകല്മഷസമ്ഭവാന്
അവൻ നിഷാദവംശത്തിന്റെ ആദിപുരുഷനായി, അതീവ ശക്തിയുള്ളവനായി; വേനന്റെ പാപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ധീവരന്മാരെയും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
യേ ചാന്യേ വിന്ധ്യനിലയാസ്തുമ്ബുരാതുവരാഃ ഖസാഃ । അധര്മരുചയശ്ചാപി സമ്ഭൂതാ വേനകല്മഷാത്
വിന്ദ്യപർവതങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന മറ്റു തുമ്പുര, തുവര, ഖസ മുതലായവരും, അധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരും, വേനന്റെ പാപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചു.
പുനര്മഹര്ഷയസ്തസ്യ പാണിം വേനസ്യ ദക്ഷിണമ് । അരണീമിവ സംരമ്ഭാന്മമന്ഥുര്ജാതമന്യവഃ
പിന്നീട് മഹർഷിമാർ, കോപത്തോടെ, വേനന്റെ വലതുകൈ അരണി കഷ്ണംപോലെ ചുരണ്ടി.
പൃഥുസ്തസ്മാത് സമുത്പന്നഃ കരാസ്ഫാലനതേജസഃ । പൃഥോഃ കരതലാദ്വാപി യസ്മാജ്ജാതഃ പൃഥുസ്തതഃ । ദീപ്യമാനഃ സ്വവപുഷാ സാക്ഷാദഗ്നിരിവോജ്വലന്
അങ്ങനെ ചുരണ്ടിയപ്പോൾ, കൈയുടെ ശക്തിയിൽ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ പൃഥു ജനിച്ചു; പൃഥുവിന്റെ കൈത്തളത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതിനാൽ അവനെ പൃഥു എന്നു വിളിച്ചു; തന്റെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ അവൻ തെളിഞ്ഞു.
ആദ്യമാജഗവം നാമ ധനുര്ഗൃഹ്യ മഹാരവമ് । ശരാംശ്ച ബിഭ്രദ്രക്ഷാര്ഥം കവചഞ്ച മഹാപ്രഭമ്
ആദ്യമായ അജഗവം എന്ന ബഹുശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന വില്ലും, സംരക്ഷണത്തിന് അമ്പുകളും, അതിമനോഹരമായ കവചവും എടുത്തു.
തസ്മിഞ്ജാതേഽഥ ഭൂതാനി സംപ്രഹൃഷ്ടാനി സര്വശഃ । സമുത്പന്നേ മഹാരാത്രി വേനശ്ച ത്രിദിവങ്ഗതഃ
അവൻ ജനിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും എല്ലായിടത്തും സന്തോഷം നിറഞ്ഞു; മഹാരാത്രി ഉദിച്ചപ്പോൾ വേനൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.
സമുത്പന്നേന രാജര്ഷിഃ സ സത്പുത്രേണ ധീമതാ । പുരുഷവ്യാഘ്രഃ പുന്നാമ്നോ നരകാത്ര്ത്രായതേ തതഃ
ധീരനായ പുത്രൻ ജനിച്ചതോടെ, രാജർഷി, മനുഷ്യരിൽ ശൂരനായ പൃഥു, തന്റെ പിതൃകൾക്ക് നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷ നൽകി.
തം നദ്യശ്ച സമുദ്രാശ്ച രത്നാന്യാദായ സര്വശഃ । സമാഗമ്യ തദാ വൈന്യമഭ്യഷിഞ്ചന്നരാധിപമ് । മഹതാ രാജരാജ്യേന മഹാരാജം മഹാദ്യുതിമ്
അപ്പോൾ നദികളും സമുദ്രങ്ങളും പലവിധ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന്, വൈന്യനെ മഹാരാജ്യത്തോടൊപ്പം മനുഷ്യരുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു; അവൻ മഹാ പ്രഭയുള്ള രാജാവായി.
൬൨.൧൩൦ സോഽഭിഷിക്തോ മഹാരാജാ ദേവൈരങ്ഗിരസഃ സുതൈഃ । ആദിരാജോ മഹാരാജഃ പൃഥുര്വൈന്യഃ പ്രതാപവാന്
അവൻ ദേവന്മാരിൽ അങ്കിരസിന്റെ പുത്രന്മാർക്കാൽ മഹാരാജാവായി അഭിഷിക്തനായി; പൃഥു വൈന്യൻ, മഹാ പ്രഭയുള്ളവൻ, ആദി രാജാവായി.
പിത്രാഽപരഞ്ജിതാസ്തസ്യ പ്രജാസ്തേനാനുരഞ്ജിതാഃ । തതോ രാജേതി നാമാസ്യ അനുരാഗാദജായത
അവന്റെ പിതാവിന് കീഴിൽ അനുകൂലമല്ലാത്ത ജനങ്ങൾ, അവനാൽ അനുകൂലമായി; അതിനാൽ അവരുടെ സ്നേഹത്തിൽ നിന്ന് 'രാജാ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
ആപസ്തസ്തമ്ഭിരേ ചാസ്യ സമുദ്രമഭിയാസ്യതഃ । പര്വതാശ്ച വിശീര്യന്തേ ധ്വജഭങ്ഗശ്ച നാഭവത്
അവൻ സമുദ്രത്തോടു സമീപിച്ചപ്പോൾ ജലങ്ങൾ നിലച്ചു; പർവതങ്ങൾ തകർന്നു; പതാകകൾക്ക് തകര്ച്ചയുണ്ടായില്ല.
അകൃഷ്ടപച്യാ പൃഥിവീ സിദ്ധ്യന്ത്യന്നാനി ചിന്തയാ । സര്വകാമദുഘാ ഗാവഃ പുടകേ പുടകേ മധു
പൃഥ്വി ഉഴുതില്ലാതെ വിളവുകൾ നൽകി; ആഹാരം ചിന്തിച്ചാൽ ലഭിച്ചു; പശുക്കൾ എല്ലാ ഇച്ഛകളും നിറവേറ്റി; ഓരോ പാത്രത്തിലും തേൻ ലഭിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ ച യജ്ഞേ പൈതാമഹേ ശുഭേ । സൂതഃ സൂത്യാം സമുത്പന്നഃ സൌത്യേഽഹനി മഹാമതിഃ । തസ്മിന്നേവ മഹായജ്ഞേ ജജ്ഞേ പ്രാജ്ഞോഽഥ മാഗധഃ
അത് തന്നെയായ കാലത്ത്, പിതൃയജ്ഞത്തിൽ, സൂതൻ സൂത്യദിനത്തിൽ ജനിച്ചു; അതേ മഹാ യജ്ഞത്തിൽ, പ്രജ്ഞയുള്ള മാഗധനും ജനിച്ചു.
ഐന്ദ്രേണ ഹവിഷാ ചാപി ഹവിഃ പൃക്തം ബൃഹസ്പതേഃ । ജുഹാവേന്ദ്രായ ദേവേന തതഃ സൂതോ വ്യജായത
ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഹവിസും, ബൃഹസ്പതിയുടെ ഹവിസുമായി കലർന്ന ഹവിയും, ദേവൻ ഇന്ദ്രനു അർപ്പിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് സൂതൻ ജനിച്ചു.
പ്രമാദസ്തത്ര സഞ്ജജ്ഞേ പ്രായശ്ചിത്തഞ്ച കര്മസു । ശിഷ്യഹവ്യേന യത്പൃക്തമാഭിഭൂതം ഗുരോര്ഹവിഃ । അധരോത്തരചാരേണ ജജ്ഞേ തദ്വര്ണവൈകൃതമ്
അവിടെ പിഴവുകളും, കർമ്മങ്ങളിൽ പ്രായശ്ചിത്തവും ഉണ്ടായി; ശിഷ്യന്റെ ഹവിയുമായി കലർന്നത് ഗുരുവിന്റെ ഹവിയെ മറികടന്നു; താഴ്ന്നും ഉന്നതമായും പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ട്, അതിൽ വർണ്ണ വ്യത്യാസം ജനിച്ചു.
യച്ച ക്ഷത്രാത്സമ്ഭവദ്ബ്രാഹ്മണ്യാം ഹീനയോനിതഃ । സൂതഃ പൂര്വേണ സാധര്മതുല്യധര്മഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ
ക്ഷത്രിയനിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണിയിലേയ്ക്ക് ജനിച്ച, താഴ്ന്ന വംശത്തിൽപ്പെട്ട സൂതൻ, മുമ്പുള്ളവനുമായി സമാനമായ ധർമ്മം ഉള്ളവനായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മധ്യമോ ഹ്യേഷ സൂതസ്യ ധര്മഃ ക്ഷത്രോപജീവനമ് । രഥനാഗാശ്ച ചരിതം ജഘന്യഞ്ച ചികിത്സിതമ്
സൂതന്റെ മധ്യസ്ഥ ധർമ്മം, ക്ഷത്രിയരെ സേവിച്ച് ജീവിക്കുക എന്നതാണ്; രഥവും ആനയും ഓടിക്കുക, ഏറ്റവും താഴ്ന്നത് ചികിത്സാ പ്രവർത്തനമാണ്.
പൃഥോഃ സ്തവാര്ഥം തൌ തത്ര സമാഹൂതൌ സുരര്ഷിഭിഃ । താവൂചുര്മുനയഃ സര്വേ സ്തൂയതാമേഷ പാര്ഥിവഃ । കര്മൈതദനുരൂപം വാം പാത്രം സ്തോത്രസ്യ ചാപ്യയമ് ॥൨.൧.
പൃഥുവിനെ സ്തുതിക്കാൻ, ആ ഇരുവരെയും ദൈവീയ ഋഷികൾ വിളിച്ചു; എല്ലാ മുനികളും പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാവിനെ സ്തുതിക്കട്ടെ; ഈ കർമ്മവും നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും സ്തുതിക്ക് യോഗ്യമാണ്.'
൬൨.൧൪൨ താവൂചതുസ്തദാ സര്വാംസ്താനൃഷീന്സൂതമാഗധൌ । ആവാം ദേവാനൃഷീംശ്ചൈവ പ്രീണയാവഃ സ്വകര്മഭിഃ
അപ്പോൾ സൂതനും മാഗധനും എല്ലാ ഋഷികൾക്കും പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരെയും ഋഷികളെയും ഞങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.'
ന ചാസ്യ കര്മ വൈ വിദ്വോ ന തഥാ ലക്ഷണം യശഃ । സ്തോത്രം യേനാസ്യ കുര്യാവോ രാജ്ഞസ്തേജസ്വിനോ ദ്വിജാഃ
അവന്റെ കർമ്മങ്ങളും, ലക്ഷണങ്ങളും, യശസ്സും ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; അതിനാൽ ഈ മഹാ രാജാവിന് സ്തോത്രം രചിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്കാവില്ല, ദ്വിജന്മാരേ.
ഋഷിഭിസ്തൌ നിയുക്തൌ തു ഭവിഷ്യൈഃ സ്തൂയതാമിതി । ദാനധര്മരതോ നിത്യം സത്യവാന് സ ജിതേന്ദ്രിയഃ । ജ്ഞാനശീലോ വദാന്യസ്തു സംഗ്രാമേഷ്വപരാജിതഃ
ഋഷികൾ അവരെ ഭാവിയിൽ സ്തുതിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു; അവൻ സദാ ദാനവും ധർമ്മവും ആസ്വദിക്കുന്നവൻ, സത്യം പറയുന്നവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവൻ, ജ്ഞാനശീലൻ, ഉദാരൻ, യുദ്ധത്തിൽ അജയ്യൻ.
യാനി കര്മാണി കൃതവാന് പൃഥുശ്ചാപി മഹാബലഃ । താനി ശീലേന ബദ്ധാനി സ്തുവദ്ഭിഃ സൂതമാഗധൈഃ
മഹാബലശാലിയായ പൃഥു ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ, ശീലത്താൽ ബന്ധിതമായവ, സൂതനും മാഗധനും സ്തുതിച്ചു.
തതഃ സ്തവാന്തേ സുപ്രീതഃ പൃഥുഃ പ്രാദാത് പ്രജേശ്വരഃ । അനൂപദേശം സൂതായ മഗധം മാഗധായ ച
അവിടെ സ്തുതിയുടെ അവസാനം, സൃഷ്ടികളുടെ അധിപനായ പൃഥു വളരെ സന്തോഷത്തോടെ സൂതന് അനൂപ ദേശവും മഗധന് മഗധ ദേശവും നൽകി.
തദാ വൈ പൃഥിവീപാലാഃ സ്തൂയന്തേ സൂതമാഗധൈഃ । ആശീര്വാദൈഃ പ്രബോധ്യന്തേ സൂതമാഗധബന്ദിഭിഃ
അന്നേരം ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ സൂതന്മാരും മഗധന്മാരും വാഴ്ത്തി; സൂതന്മാരും മഗധന്മാരും ബന്ദികളും ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി അവരെ ഉണർത്തി.
തം ദൃഷ്ട്വാ പരമപ്രീതാഃ പ്രജാ ഊചുര്മഹര്ഷയഃ । ഏഷ വോ വൃത്തിദോ വൈന്യോ ഭവന്ത്വിതി നരാധിപഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ജനങ്ങളും മഹർഷികളും അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'വേനയുടെ പുത്രൻ നിങ്ങൾക്ക് ഉപജീവനം നൽകും; അവൻ നിങ്ങളുടെ രാജാവാകട്ടെ.'
തതോ വൈന്യം മഹാഭാഗം പ്രജാഃ സമഭിദുദ്രുവുഃ । ത്വന്നോ വൃത്തിം വിധത്സ്വേതി മഹര്ഷേര്വചനാത്തദാ । സോഽഭിദ്രുതഃ പ്രജാഭിസ്തു പ്രജാഹിതചികീര്ഷയാ
അപ്പോൾ മഹർഷികളുടെ വാക്ക് കേട്ട ജനങ്ങൾ മഹാഭാഗനായ വൈന്യനെ സമീപിച്ചു: 'നിനക്കിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളുടെ ഉപജീവനം ഒരുക്കുക.' ജനങ്ങളുടെ ഉപകാരത്തിനായി, അവർ വൈന്യനെ പിന്തുടർന്നു.
ധനുര്ഗൃഹീത്വാ ബാണാംശ്ച വസുധാമാര്ദ്ദയദ്ബലീ । അസ്യാര്ദ്ദനഭയ ത്രസ്താ ഗൌര്ഭൂത്വാ പ്രാദ്രവന്മഹീ
ശക്തനായ പൃഥു വില്ലും അമ്പുകളും എടുത്ത് ഭൂമിയെ അമർത്തി; അമർത്തപ്പെടുമെന്ന ഭയത്തിൽ, ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപം എടുത്ത് ഓടി.
താം പൃഥുര്ധനുരാദായ ദ്രവന്തീമന്വധാവത । സാ ലോകാന് ബ്രഹ്മലോകാദീന് ഗത്വാ വൈന്യഭയാത്തദാ । ദദര്ശ ചാഗ്രതോ വൈന്യം കാര്മുകോദ്യതധാരിണമ് ॥൨.൧.
ഭൂമി ഓടുമ്പോൾ പൃഥു വില്ലെടുത്ത് അവളെ പിന്തുടർന്നു; ഭയത്തിൽ അവൾ ബ്രഹ്മലോകം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ലോകങ്ങളിൽ പോയി, അവിടെ വില്ലുയർത്തി നിൽക്കുന്ന വൈന്യനെ മുന്നിൽ കണ്ടു.