൬൨.൧൧൦ ന യഷ്ടവ്യം ന ഹോതവ്യമിതി തസ്യ പ്രജാപതേഃ । ആസീത് പ്രതിജ്ഞാ ക്രൂരേയം വിനാശേ പ്രത്യുപസ്ഥിതേ
ആ പ്രജാപതിയുടെ ക്രൂരമായ പ്രതിജ്ഞ destructionം അടുത്തപ്പോൾ ഇതായിരുന്നു: 'ആർക്കും യാഗം നടത്താനോ ഹോമം അർപ്പിക്കാനോ പാടില്ല.'
അഹമിജ്യശ്ച പൂജ്യശ്ച സര്വയജ്ഞേ ദ്വിജാതിഭിഃ । മയി യജ്ഞോ വിധാതവ്യോ മയി ഹോതവ്യമിത്യപി
'എനിക്ക് മാത്രമേ എല്ലാ യാഗങ്ങളിലും ദ്വിജന്മാർ പൂജയും ആദരവും അർപ്പിക്കേണ്ടത്. യാഗങ്ങൾ എനിക്ക് വേണ്ടി നടത്തണം, ഹോമങ്ങളും എനിക്ക് വേണ്ടിയാകണം.'
തമതിക്രാന്തമര്യാദമാദദാനമസാമ്പ്രതമ് । ഊചുര്മഹര്ഷയഃ സര്വേ മരീചിപ്രമുഖാസ്തഥാ
മര്യാദകൾ ലംഘിച്ച്, മുമ്പ് ആരും ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത രീതിയിൽ പെരുമാറിയ അവനെ, മരീചിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ മഹർഷികളും ചേർന്ന് ഉദ്ദേശിച്ചു.
വയം ദീക്ഷാം പ്രവേക്ഷ്യാമഃ സംവത്സരശതാന് ബഹൂന് । മാഽധര്മം വേന കാര്ഷീസ്ത്വം നൈഷ ധര്മഃ സനാതനഃ । നിധനേ ച പ്രസൂതോഽസി പ്രജാപതിരസംശയഃ
'നാം നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ദീക്ഷയെടുക്കും; വേനാ, നീ അധർമ്മം ചെയ്യരുത്—ഇത് ശാശ്വതധർമ്മമല്ല. നീ മരിക്കുമ്പോൾ സംശയമില്ലാതെ പ്രജാപതിയായി വീണ്ടും ജനിക്കും.'
പാലയിഷ്യേ പ്രജാശ്ചേതി ത്വയാ പൂര്വം പ്രതിശ്രുതമ് । താംസ്തഥാ വാദിനഃ സര്വാന് ബ്രഹ്മര്ഷീനബ്രവീത്തദാ
'ജനങ്ങളെ ഞാൻ സംരക്ഷിക്കും' എന്നായിരുന്നു നീ മുമ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തത്. അങ്ങനെ എല്ലാ ബ്രഹ്മർഷിമാരും പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ അവരോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സ പ്രഹസ്യ തു ദുര്ബുദ്ധിരിദം വചനകോവിദഃ । സ്രഷ്ടാ ധര്മസ്യ കശ്ചാന്യഃ ശ്രോതവ്യം കസ്യ വൈ മയാ
പക്ഷേ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള അവൻ ചിരിച്ചു കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ് മറ്റാരാണ്? ഞാൻ ആരുടെ വാക്ക് കേൾക്കണം?'
വീര്യശ്രുതതപഃസത്യൈര്മയാ വാ കഃ സമോ ഭുവി । മഹാത്മാനമനൂനം മാം യൂയം ജാനീത തത്ത്വതഃ
'ശക്തിയിലും ജ്ഞാനത്തിലും തപസ്സിലും സത്യത്തിലും ഭൂമിയിൽ എനിക്ക് സമം ആരുണ്ട്? ഞാൻ മഹാത്മാവാണ്, എനിക്ക് ഒന്നും കുറവില്ലെന്ന് നിങ്ങൾ അറിയണം.'
പ്രഭവഃ സര്വലോകാനാം ധര്മാണാഞ്ച വിശേഷതഃ । ഇച്ഛന് ദഹേയം പൃഥിവീം പ്ലാവയേയം ജലേന വാ । സൃജേയം വാ ഗ്രസേയം വാ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
'എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും, പ്രത്യേകിച്ചും ധർമ്മങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം ഞാനാണ്; ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചാൽ ഭൂമി കത്തിച്ചുകളയാം, വെള്ളംകൊണ്ട് മുങ്ങിക്കളയാം, സൃഷ്ടിക്കാം, നശിപ്പിക്കാം—ഇവയിൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതൊന്നുമില്ല.'
യദാ ന ശക്യതേ സ്തമ്ഭാന്മാനാച്ച ഭൃശമോഹിതഃ । അനുനേതും നൃപോ വേനസ്തതഃ ക്രുദ്ധാ മഹര്ഷയഃ
അഹങ്കാരത്തിൽ മുഴുകി, ഉപദേശിച്ചിട്ടും വേനനെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ, മഹർഷിമാർ കോപത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ചു.
നിഗൃഹ്യ തം മഹാബാഹും വിസ്ഫുരന്തം യഥാഽനലമ് । തതോഽസ്യ വാമഹസ്തം തേ മമന്ഥുര്ഭൃശകോപിതാഃ ॥൨.൧.
വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ള, അഗ്നിയെപ്പോലെ ചലിക്കുന്ന വേനനെ അവർ പിടിച്ചു, അതീവ കോപത്തോടെ അവന്റെ ഇടത്തുകൈ ചുരണ്ടി.
൬൨.൧൨൦ തസ്മാത് പ്രമഥ്യമാനാദ്വൈ ജജ്ഞേ പൂര്വമഭിശ്രുതഃ । ഹ്രസ്വോഽതിമാത്രം പുരുഷഃ കൃഷ്ണശ്ചാപി തഥാ ദ്വിജാഃ
അങ്ങനെ ചുരണ്ടിയപ്പോൾ, മുമ്പ് പ്രവചിച്ചതുപോലെ, വളരെ ചെറുതും കറുത്തതുമായ ഒരു പുരുഷൻ അവിടെ ജനിച്ചു.
സ ഭീതഃ പ്രാഞ്ജലിശ്ചൈവ സ്ഥിതവാന് വ്യാകുലേന്ദ്രിയഃ । തമാര്ത്തം വിഹ്വലം ദൃഷ്ട്വാ നിഷീദേത്യബ്രുവന് കില
ഭയപ്പെട്ട് കൈകൂപ്പി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അശാന്തമായി, അവൻ അവിടെ നിന്നു; അവനെ വിഷമത്തിലും ആശയക്കുഴപ്പത്തിലും കണ്ട മഹർഷിമാർ, 'കുറെ ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
നിഷാദവംശകര്ത്താഽസൌ ബഭൂവാനന്തവിക്രമഃ । ധീവരാനസൃജത്സോഽപി വേനകല്മഷസമ്ഭവാന്
അവൻ നിഷാദവംശത്തിന്റെ ആദിപുരുഷനായി, അതീവ ശക്തിയുള്ളവനായി; വേനന്റെ പാപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ധീവരന്മാരെയും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
യേ ചാന്യേ വിന്ധ്യനിലയാസ്തുമ്ബുരാതുവരാഃ ഖസാഃ । അധര്മരുചയശ്ചാപി സമ്ഭൂതാ വേനകല്മഷാത്
വിന്ദ്യപർവതങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന മറ്റു തുമ്പുര, തുവര, ഖസ മുതലായവരും, അധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരും, വേനന്റെ പാപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചു.
പുനര്മഹര്ഷയസ്തസ്യ പാണിം വേനസ്യ ദക്ഷിണമ് । അരണീമിവ സംരമ്ഭാന്മമന്ഥുര്ജാതമന്യവഃ
പിന്നീട് മഹർഷിമാർ, കോപത്തോടെ, വേനന്റെ വലതുകൈ അരണി കഷ്ണംപോലെ ചുരണ്ടി.
പൃഥുസ്തസ്മാത് സമുത്പന്നഃ കരാസ്ഫാലനതേജസഃ । പൃഥോഃ കരതലാദ്വാപി യസ്മാജ്ജാതഃ പൃഥുസ്തതഃ । ദീപ്യമാനഃ സ്വവപുഷാ സാക്ഷാദഗ്നിരിവോജ്വലന്
അങ്ങനെ ചുരണ്ടിയപ്പോൾ, കൈയുടെ ശക്തിയിൽ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ പൃഥു ജനിച്ചു; പൃഥുവിന്റെ കൈത്തളത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതിനാൽ അവനെ പൃഥു എന്നു വിളിച്ചു; തന്റെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ അവൻ തെളിഞ്ഞു.
ആദ്യമാജഗവം നാമ ധനുര്ഗൃഹ്യ മഹാരവമ് । ശരാംശ്ച ബിഭ്രദ്രക്ഷാര്ഥം കവചഞ്ച മഹാപ്രഭമ്
ആദ്യമായ അജഗവം എന്ന ബഹുശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന വില്ലും, സംരക്ഷണത്തിന് അമ്പുകളും, അതിമനോഹരമായ കവചവും എടുത്തു.
തസ്മിഞ്ജാതേഽഥ ഭൂതാനി സംപ്രഹൃഷ്ടാനി സര്വശഃ । സമുത്പന്നേ മഹാരാത്രി വേനശ്ച ത്രിദിവങ്ഗതഃ
അവൻ ജനിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും എല്ലായിടത്തും സന്തോഷം നിറഞ്ഞു; മഹാരാത്രി ഉദിച്ചപ്പോൾ വേനൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.
സമുത്പന്നേന രാജര്ഷിഃ സ സത്പുത്രേണ ധീമതാ । പുരുഷവ്യാഘ്രഃ പുന്നാമ്നോ നരകാത്ര്ത്രായതേ തതഃ
ധീരനായ പുത്രൻ ജനിച്ചതോടെ, രാജർഷി, മനുഷ്യരിൽ ശൂരനായ പൃഥു, തന്റെ പിതൃകൾക്ക് നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷ നൽകി.
തം നദ്യശ്ച സമുദ്രാശ്ച രത്നാന്യാദായ സര്വശഃ । സമാഗമ്യ തദാ വൈന്യമഭ്യഷിഞ്ചന്നരാധിപമ് । മഹതാ രാജരാജ്യേന മഹാരാജം മഹാദ്യുതിമ്
അപ്പോൾ നദികളും സമുദ്രങ്ങളും പലവിധ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന്, വൈന്യനെ മഹാരാജ്യത്തോടൊപ്പം മനുഷ്യരുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു; അവൻ മഹാ പ്രഭയുള്ള രാജാവായി.
൬൨.൧൩൦ സോഽഭിഷിക്തോ മഹാരാജാ ദേവൈരങ്ഗിരസഃ സുതൈഃ । ആദിരാജോ മഹാരാജഃ പൃഥുര്വൈന്യഃ പ്രതാപവാന്
അവൻ ദേവന്മാരിൽ അങ്കിരസിന്റെ പുത്രന്മാർക്കാൽ മഹാരാജാവായി അഭിഷിക്തനായി; പൃഥു വൈന്യൻ, മഹാ പ്രഭയുള്ളവൻ, ആദി രാജാവായി.
പിത്രാഽപരഞ്ജിതാസ്തസ്യ പ്രജാസ്തേനാനുരഞ്ജിതാഃ । തതോ രാജേതി നാമാസ്യ അനുരാഗാദജായത
അവന്റെ പിതാവിന് കീഴിൽ അനുകൂലമല്ലാത്ത ജനങ്ങൾ, അവനാൽ അനുകൂലമായി; അതിനാൽ അവരുടെ സ്നേഹത്തിൽ നിന്ന് 'രാജാ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
ആപസ്തസ്തമ്ഭിരേ ചാസ്യ സമുദ്രമഭിയാസ്യതഃ । പര്വതാശ്ച വിശീര്യന്തേ ധ്വജഭങ്ഗശ്ച നാഭവത്
അവൻ സമുദ്രത്തോടു സമീപിച്ചപ്പോൾ ജലങ്ങൾ നിലച്ചു; പർവതങ്ങൾ തകർന്നു; പതാകകൾക്ക് തകര്ച്ചയുണ്ടായില്ല.
അകൃഷ്ടപച്യാ പൃഥിവീ സിദ്ധ്യന്ത്യന്നാനി ചിന്തയാ । സര്വകാമദുഘാ ഗാവഃ പുടകേ പുടകേ മധു
പൃഥ്വി ഉഴുതില്ലാതെ വിളവുകൾ നൽകി; ആഹാരം ചിന്തിച്ചാൽ ലഭിച്ചു; പശുക്കൾ എല്ലാ ഇച്ഛകളും നിറവേറ്റി; ഓരോ പാത്രത്തിലും തേൻ ലഭിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ ച യജ്ഞേ പൈതാമഹേ ശുഭേ । സൂതഃ സൂത്യാം സമുത്പന്നഃ സൌത്യേഽഹനി മഹാമതിഃ । തസ്മിന്നേവ മഹായജ്ഞേ ജജ്ഞേ പ്രാജ്ഞോഽഥ മാഗധഃ
അത് തന്നെയായ കാലത്ത്, പിതൃയജ്ഞത്തിൽ, സൂതൻ സൂത്യദിനത്തിൽ ജനിച്ചു; അതേ മഹാ യജ്ഞത്തിൽ, പ്രജ്ഞയുള്ള മാഗധനും ജനിച്ചു.
ഐന്ദ്രേണ ഹവിഷാ ചാപി ഹവിഃ പൃക്തം ബൃഹസ്പതേഃ । ജുഹാവേന്ദ്രായ ദേവേന തതഃ സൂതോ വ്യജായത
ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഹവിസും, ബൃഹസ്പതിയുടെ ഹവിസുമായി കലർന്ന ഹവിയും, ദേവൻ ഇന്ദ്രനു അർപ്പിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് സൂതൻ ജനിച്ചു.
പ്രമാദസ്തത്ര സഞ്ജജ്ഞേ പ്രായശ്ചിത്തഞ്ച കര്മസു । ശിഷ്യഹവ്യേന യത്പൃക്തമാഭിഭൂതം ഗുരോര്ഹവിഃ । അധരോത്തരചാരേണ ജജ്ഞേ തദ്വര്ണവൈകൃതമ്
അവിടെ പിഴവുകളും, കർമ്മങ്ങളിൽ പ്രായശ്ചിത്തവും ഉണ്ടായി; ശിഷ്യന്റെ ഹവിയുമായി കലർന്നത് ഗുരുവിന്റെ ഹവിയെ മറികടന്നു; താഴ്ന്നും ഉന്നതമായും പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ട്, അതിൽ വർണ്ണ വ്യത്യാസം ജനിച്ചു.
യച്ച ക്ഷത്രാത്സമ്ഭവദ്ബ്രാഹ്മണ്യാം ഹീനയോനിതഃ । സൂതഃ പൂര്വേണ സാധര്മതുല്യധര്മഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ
ക്ഷത്രിയനിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണിയിലേയ്ക്ക് ജനിച്ച, താഴ്ന്ന വംശത്തിൽപ്പെട്ട സൂതൻ, മുമ്പുള്ളവനുമായി സമാനമായ ധർമ്മം ഉള്ളവനായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മധ്യമോ ഹ്യേഷ സൂതസ്യ ധര്മഃ ക്ഷത്രോപജീവനമ് । രഥനാഗാശ്ച ചരിതം ജഘന്യഞ്ച ചികിത്സിതമ്
സൂതന്റെ മധ്യസ്ഥ ധർമ്മം, ക്ഷത്രിയരെ സേവിച്ച് ജീവിക്കുക എന്നതാണ്; രഥവും ആനയും ഓടിക്കുക, ഏറ്റവും താഴ്ന്നത് ചികിത്സാ പ്രവർത്തനമാണ്.
പൃഥോഃ സ്തവാര്ഥം തൌ തത്ര സമാഹൂതൌ സുരര്ഷിഭിഃ । താവൂചുര്മുനയഃ സര്വേ സ്തൂയതാമേഷ പാര്ഥിവഃ । കര്മൈതദനുരൂപം വാം പാത്രം സ്തോത്രസ്യ ചാപ്യയമ് ॥൨.൧.
പൃഥുവിനെ സ്തുതിക്കാൻ, ആ ഇരുവരെയും ദൈവീയ ഋഷികൾ വിളിച്ചു; എല്ലാ മുനികളും പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാവിനെ സ്തുതിക്കട്ടെ; ഈ കർമ്മവും നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും സ്തുതിക്ക് യോഗ്യമാണ്.'