പ്രജാര്ഥം തപതാം തേഷാം തപഃ പരമദുശ്ചരമ്। ഉത്പദ്യന്തീഹ സര്വേഷാം നിധനേഷ്വിഹ സര്വശഃ ।। ൬൧.
സന്തതിക്കായി തപസ്സ് ചെയ്യുന്നവര് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സില് ഏര്പ്പെടുന്നു; അവരുടെ തപസ്സില് നിന്നാണ് സൃഷ്ടിയുടെ അവസാനം എല്ലാ ജീവികളും ജനിക്കുന്നത്.
ദേവാസുരാഃ പിതൃഗണാ മുനയോ മനവസ്തഥാ। സര്പാ ഭൂതാഃ പിശാചാശ്ച ഗന്ധര്വാ യക്ഷരാക്ഷസാഃ ।। ൬൧.
ദേവന്മാര്, അസുരന്മാര്, പിതൃവര്ഗ്ഗങ്ങള്, മുനികള്, മനുക്കള്, പാമ്പുകള്, ഭൂതങ്ങള്, പിശാചുകള്, ഗന്ധര്വ്വര്, യക്ഷര്, രക്ഷസുകള് എന്നിവരും ഇതില് ഉള്പ്പെടുന്നു.
തതസ്തേഷാം തു യേ ശിഷ്ടാ ശിഷ്ടാചാരാന് പ്രചക്ഷതേ । സപ്തര്ഷയോ മനുശ്ചൈവ ആദൌ മന്വന്തരസ്യ ഹ। പ്രാരമ്ഭന്തേ ച കര്മാണി മനുഷ്യാ ദൈവതൈഃ സഹ ।। ൬൧.
അവരില് ശേഷിക്കുന്നവര്, സപ്തര്ഷിമാരും മനുവും, പുതിയ മന്വന്തരത്തിന്റെ ആരംഭത്തില് മനുഷ്യരോടും ദേവന്മാരോടും കൂടെ കര്മ്മങ്ങള് ആരംഭിക്കുന്നു.
മന്വന്തരാദൌ പ്രാഗേവ ത്രേതായുഗമുഖേ തതഃ । പൂര്വം ദേവാസ്തതസ്തേ വൈ സ്ഥിതേ ധര്മേ തു സര്വശഃ ।। ൬൧.
മന്വന്തരത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലും ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും മുന്പത്തെ ദേവന്മാര് പൂര്ണമായും ധര്മ്മം പാലിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
ഋഷീണാം ബ്രഹ്മചര്യേണ ഗത്വാഽഽനൃണ്യന്തു വൈ തതഃ। പിതൄണാം പ്രജയാ ചൈവ ദേവാനാമിജ്യയാ തഥാ ।। ൬൧.
മുനികള് ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ കടമകളില് നിന്ന് മോചനം നേടുന്നു; പിതാക്കന്മാര് സന്തതിയിലൂടെ; ദേവന്മാര് ആരാധനയിലൂടെ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ശതം വര്ഷസഹസ്രാണി ധര്മേ വര്ണാത്മകേ സ്ഥിതാഃ। ത്രയീം വാര്ത്താം ദണ്ഡനീതിം ധര്മാന് വര്ണാശ്രമാംസ്തഥാ। സ്ഥാപയിത്വാശ്രമാംശ്ചൈവ സ്വര്ഗായ ദധിരേ മതീഃ ।। ൬൧.
നൂറ്റിരുപതിനായിരം വര്ഷങ്ങള് വരെ, വര്ണ്ണം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ധര്മ്മത്തില് അവര് നിലകൊള്ളുന്നു; വേദത്രയം, ജീവിതോപാധി, ശിക്ഷ, ധര്മ്മം, വര്ണ്ണാശ്രമങ്ങള് എന്നിവ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം സ്വര്ഗ്ഗത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി മനസ്സിടുന്നു.
പൂര്വം ദേവേഷു തേഷ്വേവ സ്വര്ഗായ പ്രമുഖേഷു ച। പൂര്വം ദേവാസ്തതസ്തേ വൈ സ്ഥിതാ ധര്മേണ കൃത്സ്നശഃ ।। ൬൧.
മുന്പ് ദേവന്മാരിലും സ്വര്ഗ്ഗത്തിലേക്കു പോകുന്നവരിലും മുന്പത്തെ ദേവന്മാര് പൂര്ണമായും ധര്മ്മം പാലിച്ച് നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
മന്വന്തരേ പരാവൃത്തേ സ്ഥാനാന്യുത്സൃജ്യ സര്വശഃ। മന്ത്രൈഃ സഹോര്ധ്വങ്ഗച്ഛന്തി മഹര്ലോകമനാമയമ് ।। ൬൧.
മന്വന്തരം അവസാനിച്ചാല്, എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങള് ഉപേക്ഷിച്ച് മന്ത്രങ്ങളോടൊപ്പം മാഹര്ലോകത്തിലേക്ക് ഉയര്ന്നു പോകുന്നു.
വിനിവൃത്തവികാരാസ്തേ മാനസീം സിദ്ധിമാസ്ഥിതാഃ। അവേക്ഷമാണാ വശിനസ്തിഷ്ഠന്ത്യാഭൂതസംപ്ലവമ് ।। ൬൧.
അവരുടെ എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും അവസാനിച്ച ശേഷം, മനസ്സിന്റെ പൂര്ണതയില് അവര് സ്വയം നിയന്ത്രണം പുലര്ത്തി, സൃഷ്ടിയുടെ ലയത്തെ നിരീക്ഷിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
തതസ്തേഷു വ്യതീതേഷു സര്വേഷ്വേതേഷു സര്വദാ। ശൂന്യേഷു ദേവസ്ഥാനേഷു ത്രൈലോക്യേ തേഷു സര്വശഃ। ഉപസ്ഥിതാ ഇഹൈവാന്യേ ദേവാ യേ സ്വര്ഗവാസിനഃ ।। ൬൧.
അവയെല്ലാം കഴിഞ്ഞ്, ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങള് മൂന്നു ലോകത്തും ശൂന്യമായപ്പോള്, സ്വര്ഗ്ഗവാസികളായ മറ്റു ദേവന്മാര് ഇവിടെ എത്തുന്നു.
തതസ്തേ തപസാ യുക്താ സ്ഥാനാന്യാപൂരയന്തി വൈ। സത്യൈന ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രുതേന ച സമന്വിതാഃ ।। ൬൧.
അപ്പുറം, തപസ്സിലും സത്യത്തിലും ബ്രഹ്മചര്യത്തിലും പഠനത്തിലും സമ്പന്നരായി, അവർ ആ സ്ഥാനങ്ങൾ നിറയ്ക്കുന്നു.
സപ്തര്ഷീണം മനോശ്ചൈവ ദേവാനാം പിതൃഭിഃ സഹ। നിധനാനീഹ പൂര്വേഷാമാദിനാ ച ഭവിഷ്യതാ ।। ൬൧.
സപ്തർഷിമാർ, മനു, ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ എന്നിവരൊക്കെ, മുൻകാലത്തെയും ഭാവിയിലെയും അവസാനം ഇവിടെയാണ്.
തേഷാമത്യന്തവിച്ഛേദ ഇഹ മന്വന്തരക്ഷയാത്। ഏവം പൂര്വാനുപൂര്വ്യേണ സ്ഥിതിരേഷാനവസ്ഥിതാ। മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ് ।। ൬൧.
മന്വന്തരത്തിന്റെ അവസാനം ഇവർക്കു പൂർണ്ണമായ് വിച്ഛേദം സംഭവിക്കുന്നു. അങ്ങനെ തുടർച്ചയായി, ഈ അസ്ഥിരമായ നില എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും മഹാപ്രളയം വരുവോളം തുടരുന്നു.
ഏവം മന്വന്തരാണാന്തു പ്രതിസന്ധാനലക്ഷണമ്। അതീതാനാഗതാനാന്തു പ്രോക്തം സ്വായമ്ഭുവേന തു ।। ൬൧.
ഇങ്ങനെ, കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ മന്വന്തരങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം സ്വായംഭുവൻ വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
മന്വന്തരേഷ്വതീതേഷു ഭവിഷ്യാണാം തു സാധനമ് । ഏവമത്യന്തവിച്ഛിന്നം ഭവത്യാഭൂതസംപ്ലവാത് ।। ൬൧.
കഴിഞ്ഞ മന്വന്തരങ്ങളിൽ, ഭാവിയിൽ വരാനിരിക്കുന്നവർക്കുള്ള മാർഗ്ഗം മഹാപ്രളയത്തിൽ പൂർണ്ണമായ് വിച്ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു.
മന്വന്തരാണാം പരിവര്ത്തനാനി ഏകാന്തതസ്താനി മഹര്ഗതാനി। മഹര്ജനഞ്ചൈവ ജനന്തപശ്ച ഏകാന്തഗാനി സ്മ ഭവന്തി സത്യേ ।। ൬൧.
മന്വന്തരങ്ങളുടെ ചക്രങ്ങൾ മുഴുവനും മഹർലോകത്തേക്ക് എത്തുന്നു; മഹർലോകം, ജനലോകം, തപോലോകം എന്നിവ ഒക്കെയും സത്യലോകത്തിലേക്ക് ചേർന്ന് പോകുന്നു.
തദ്ഭാവിനാം തത്ര തു ദര്ശനേന നാനാത്വദൃഷ്ടേന ച പ്രത്യയേന। സത്യേ സ്ഥിതാനീഹ തദാ തു താനി പ്രപ്തേ വികാരേ പ്രതിസര്ഗകാലേ ।। ൬൧.
അവിടെ ഭാവിയിൽ ജനിക്കേണ്ടവർക്കു വിവിധ ദർശനങ്ങളിലൂടെ ഉറപ്പുണ്ടാകുന്നു; സത്യലോകത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവർ ഇവിടെ തുടരുന്നു; പിന്നീട് സൃഷ്ടിയുടെ കാലത്ത് മാറ്റം വരുമ്പോൾ അവർ പുറപ്പെടുന്നു.
മന്വന്തരാണാം പരിവര്ത്തനാനി മുഞ്ചന്തി സത്യന്തു തതോഽപരാന്തേ। തതോഽഭിയോഗാദ്വിഷമപ്രമാണം വിശന്തി നാരായണമേവ ദേവമ് ।। ൬൧.
മന്വന്തരങ്ങളുടെ ചക്രങ്ങൾ സത്യലോകത്തിന്റെ അവസാനം വിട്ടു പോകുന്നു; അതിനുശേഷം പരിശ്രമത്തിലൂടെ അവർ അളവറ്റനായ നാരായണനിൽ ലയിക്കുന്നു.
മന്വന്തരാണാം പരിവര്ത്തനേഷു ചിരപ്രവൃത്തേഷു നിധിസ്വഭാവാത്। ക്ഷണം രസം തിഷ്ഠതി ജീവലോകഃ ക്ഷയോദയാഭ്യാം പരിവന്ദമാനഃ ।। ൬൧.
ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന മന്വന്തരചക്രങ്ങളിൽ, അതിന്റെ സ്വഭാവംകൊണ്ട്, ജീവലോകം ഒരു നിമിഷം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു; ക്ഷയം, ഉദയം എന്നിവയിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇത്യുത്തരാണ്യേവമൃഷിസ്തുതാനാം ധര്മാത്മനാം ദിവ്യദൃശാം മനൂനാമ്। വായുപ്രണീതാന്യുപലഭ്യ ദൃശ്യം ദിവ്യൌജസാ വ്യാസസമാസയോഗൈഃ ।। ൬൧.
ഇങ്ങനെ, ധർമ്മപരനായ മഹർഷിമാർ വാഴ്ത്തിയ ദിവ്യദർശികളായ മനുക്കൾ, വായു രചിച്ചവയും, വ്യാസന്റെ സംക്ഷിപ്തമായ ക്രമീകരണത്തിലൂടെ കാണപ്പെട്ടവയുമാണ്.
സര്വാണി രാജര്ഷിസുരര്ഷിമന്തി ബ്രഹ്മര്ഷിദേവോരഗവന്തി ചൈവ। സുരേശസപ്തര്ഷിപിതൃപ്രജൈശൈര്യുക്താനി സമ്യക് പരിവര്ത്തനാനി ।। ൬൧.
സകല രാജർഷിമാർ, ദേവർഷിമാർ, ബ്രഹ്മർഷിമാർ, ദേവന്മാർ, സർപ്പങ്ങൾ, ദേവാധിപന്മാർ, സപ്തർഷിമാർ, പിതൃകൾ, പ്രജാപതികൾ എന്നിവരുടെ ചക്രങ്ങൾ ഉചിതമായി സമ്പന്നമാണ്.
ഉദാരവംശാഭിജനദ്യുതീനാം പ്രകൃഷ്ടമേധാഭിസമേധിതാനാമ്। കീര്തിദ്യുതിഖ്യാതിഭിരന്വിതാനാം പുണ്യം ഹി വിഖ്യാപനമീശ്വരാണാമ് ।। ൬൧.
ഉയർന്ന വംശവും മഹത്തായ ജനനവും പ്രകാശവും ഉത്തമ ബുദ്ധിയും, കീർത്തിയും തേജസ്സും പ്രശസ്തിയും ഉള്ളവരുടെ ഈ ദിവ്യപ്രഖ്യാപനമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മഹത്വമുള്ളത്.
സ്വര്ഗീയമേതത് പരമം പവിത്രം പുത്രീയമേതച്ച പരം രഹസ്യമ്। ജപ്യം മഹത്പര്വസു ചൈതദഗ്ര്യം ദുഃസ്വപ്നശാന്തിഃ പരമായുഷേയമ് ।। ൬൧.
ഇത് സ്വർഗ്ഗീയവും പരമവും വിശുദ്ധവുമാണ്; പുത്രലാഭത്തിനും ഏറ്റവും രഹസ്യവുമാണ്; മഹോത്സവങ്ങളിൽ ജപിക്കേണ്ടതും ദുർസ്വപ്നശാന്തിക്കും ദീർഘായുസ്സിനും ഏറ്റവും ഉത്തമവുമാണ്.
പ്രജേശദേവര്ഷിമനുപ്രധാനാം പുണ്യപ്രസൂതിം പ്രഥിതാമജസ്യ। മമാപി വിഖ്യാപനസംയമായ സിദ്ധിം ജുഷധ്വം സുമഹേശതത്വമ് । ൬൧.
പ്രജാപതിമാർക്കും ദേവർഷിമാർക്കും മനുക്കൾക്കും നേതൃത്വം നൽകുന്ന, അജൻമനായവന്റെ പ്രശസ്തമായ ഉത്ഭവം, എന്റെ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ നിയന്ത്രണത്തിനായി, നിങ്ങൾ പരമമഹത്വത്തിന്റെ സിദ്ധി സ്വീകരിക്കട്ടെ.
ഇത്യേതദന്തരം പ്രോക്തം മനോഃ സ്വായമ്ഭുവസ്യ തു। വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച ഭൂയഃ കിം വര്ണയാമ്യഹമ് ।। ൬൧.
ഇങ്ങനെ, മനു സ്വായംഭുവന്റെ ഇടവേള വിശദമായി ക്രമത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ എന്ത് കൂടി വിവരണം ചെയ്യണം?