മന്ത്രവ്യാഹാരിണോ യേ ച ഐശ്വര്യാത്സര്വഗാശ്ച യേ। ഇത്യേതേ ഋഷിഭിര്യുക്താ ദേവദ്വിജനൃപാസ്തു യേ ।। ൬൧.
മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നവരും, ഐശ്വര്യത്താൽ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവരും, ദേവന്മാർ, ദ്വിജന്മാർ, രാജാക്കന്മാർ എന്നിവരുമായി മഹർഷിമാരായി ഏകീകരിച്ചവരാണ്.
ഏതാന് ഭാവാനധീയാനാ യേ ചൈതേ ഋഷയോ മതാഃ। സപ്തൈതേ സപ്തഭിശ്ചൈവ ഗുണൈഃ സപ്തര്ഷയഃ സ്മൃതാഃ ।। ൬൧.
ഈ ഗുണങ്ങൾ പഠിക്കുന്നവരും, മഹർഷിമാരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നവരും—ഈ ഏഴുപേരും ഏഴു ഗുണങ്ങളോടെ സപ്തർഷിമാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ദീര്ഘായുഷോ മന്ത്രകൃത ഈശ്വരാ ദിവ്യചക്ഷുഷഃ। ബുദ്ധാഃ പ്രത്യക്ഷധര്മാണോ ഗോത്രപ്രവര്തകാശ്ച യേ ।। ൬൧.
ദീർഘായുസ്സ്, മന്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിവ്, ഐശ്വര്യം, ദിവ്യദൃഷ്ടി, ഉണർന്ന മനസ്, നേരിട്ടുള്ള ധർമ്മം, ഗോത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാപകർ—ഇവയാണ് അവരുടെ സ്വഭാവം.
ഷട്കര്മാഭിരതാ നിത്യം ശാലിനോ ഗൃഹമേധിനഃ। തുല്യൈര്വ്യവഹരന്തി സ്മ അദൃഷ്ടൈഃ കര്മഹേതുഭിഃ ।। ൬൧.
ആരുൾക്കാലും ആറു കര്മ്മങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവർ, ശീലമുള്ളവർ, ഗൃഹസ്ഥർ, തുല്യരുമായി ഇടപെടുന്നവർ, അദൃശ്യമായ കര്മ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവർ.
അഗ്രാമ്യൈര്വര്ത്തയന്തി സ്മ രസൈശ്ചൈവ സ്വയംകൃതൈഃ। കുടുമ്ബിന ഋദ്വിമന്തോ ബാഹ്യാന്തരനിവാസിനഃ ।। ൬൧.
അഗ്രാമ്യമായ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ, സ്വയം തയ്യാറാക്കിയ ഭക്ഷണവും രുചികളും ഉപയോഗിച്ച് ജീവിച്ചവർ, സമ്പന്നരായ കുടുംബസ്ഥർ, പുറവും ഉള്ളിലും വസിക്കുന്നവർ.
കൃതാദിഷു യുഗാഖ്യേഷു സര്വേഷ്വേവ പുനഃ പുനഃ। വര്ണാശ്രമവ്യവസ്ഥാനം ക്രിയന്തേ പ്രഥമന്തു വൈ ।। ൬൧.
കൃതയുഗം മുതലായ എല്ലാ യുഗങ്ങളിലും വീണ്ടും വീണ്ടും വർണ്ണാശ്രമക്രമം ആദിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രാപ്തൈ ത്രേതായുഗമുഖേ പുനഃ സപ്തര്ഷയസ്ത്വിഹ। പ്രവര്ത്തയന്തി യേ വര്ണാനാശ്രമാംശ്ചൈവ സര്വശഃ। തേഷാമേവാന്വയേ വീരാ ഉത്പദ്യന്തേ പുനഃ പുനഃ ।। ൬൧.
ത്രേതായുഗം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും ഇവിടെ സപ്തർഷിമാർ എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും സ്ഥാപിക്കുന്നു. അവരുടെ വംശത്തിൽ വീരന്മാർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
ജായമാനേ പിതാ പുത്രേ പുത്രഃ പിതരി ചൈവ ഹി। ഏവം സമേത്യാവിച്ഛേദാദ്വര്ത്തയന്ത്യായുഗക്ഷയാത്। അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി പ്രോക്താനി ഗൃഹമേധിനാമ് ।। ൬൧.
പുത്രൻ ജനിക്കുമ്പോൾ പിതാവ് പുത്രനിൽ ഉണ്ട്, പുത്രനും പിതാവിൽ. ഇങ്ങനെ അക്ഷയമായ പാരമ്പര്യത്തിലൂടെ യുഗം അവസാനിക്കുന്നതുവരെ അവർ തുടരുന്നു. എൺപത്തിനാലായിരം ഗൃഹസ്ഥർ എന്ന് പറയുന്നു.
അര്യമ്ണോ ദക്ഷിണാ യേ തു പിതൃയാണം സമാശ്രിതാഃ। ദാരാഗ്നിഹോത്രിണസ്തേ വൈ യേ പ്രജാഹേതവഃ സ്മൃതാഃ ।। ൬൧.
അര്യാമന്റെ തെക്കേ വഴി സ്വീകരിച്ചവരും, സന്താനത്തിനായി അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുന്നവരുടെ ഭാര്യമാരുമാണ് ഇവർ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഗൃഹമേധിനാഞ്ച സംഖ്യേയാഃ ശ്മശാനാന്യാശ്രയന്തി തേ। അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി നിഹിതാ ഉത്തരായണേ ।। ൬൧.
ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്കായി എണ്ണപ്പെടുന്ന ശ്മശാനങ്ങൾ എൺപത്തിനാലായിരം എണ്ണം ഉത്തരായണത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
യേ ശ്രൂയന്തേ ദിവം പ്രാപ്താ ഋഷയോ ഹ്യൂര്ദ്വരേതസഃ। മന്ത്രബ്രാഹ്മണകര്ത്താരോ ജായന്തേ ഹ യുഗക്ഷയേ ।। ൬൧.
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന ഉർദ്ധ്വരേതസ്സായ ഋഷിമാരും, മന്ത്രങ്ങളും ബ്രാഹ്മണഗ്രന്ഥങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചവരും, ഓരോ യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോഴും ജനിക്കുന്നു.
ഏവമാവര്ത്തമാനാസ്തേ ദ്വാപരേഷു പുനഃ പുനഃ। കല്പാനാം ഭാഷ്യവിദ്യാനാം നാനാശാസ്ത്രകൃതഃ ക്ഷയേ ।। ൬൧.
ഇങ്ങനെ, ഈ മഹർഷിമാർ ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ച്, വിവിധ ശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങളും വ്യാഖ്യാനങ്ങളും രചിക്കുന്നു.
ഭവിഷ്യേ ദ്വാപരേ ചൈവ ദ്രോണിര്ദ്വൈപായനഃ പുനഃ । വേദവ്യാസോ ഹ്യതീതേഽസ്മിന് ഭവിതാ സുമഹാതപാഃ ।। ൬൧.
ഭാവിയിൽ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ദ്രോണനും ദ്വൈപായനനും വീണ്ടും ജനിക്കും; മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന വേദവ്യാസൻ മഹത്തായ തപസ്സോടെ ജനിക്കും.
ഭവിഷ്യന്തി ഭവിഷ്യേഷു ശാഖാപ്രണയനാനി തു। തസ്മൈ തദ്ബ്രഹ്മണാ ബ്രഹ്മതപസാ പ്രാപ്തമവ്യയമ് ।। ൬൧.
ഭാവിയിൽ പുതിയ വേദശാഖകൾ ഉണ്ടാകും; ആ അക്ഷയമായ ജ്ഞാനം ബ്രഹ്മതപസ്സിലൂടെ അവൻ ലഭിച്ചു.
തപസാ കര്മ സമ്പ്രാപ്തം കര്മണാ ഹി തതോ യശഃ। യശസാ പ്രാപ്യ സത്യം ഹി സത്യേനാപ്തോ ഹി ചാവ്യയഃ ।। ൬൧.
തപസ്സിലൂടെ പ്രവർത്തി ലഭിക്കുന്നു; പ്രവർത്തിയാൽ പ്രശസ്തി ലഭിക്കും; പ്രശസ്തിയാൽ സത്യം നേടാം; സത്യത്തിലൂടെ അക്ഷയം ലഭിക്കും.
അവ്യയാദമൃതം ശുക്രമമൃതാത് സര്വമേവ ഹി। ധ്രുവമേകാക്ഷരമിദം സ്വാത്മന്യേവ വ്യവസ്ഥിതമ്। ബൃഹത്ത്വാദ്ബൃംഹണാച്ചൈവ തദ്ബ്രഹ്മേത്യഭിധീയതേ ।। ൬൧.
അക്ഷയത്തിൽ നിന്നാണ് അമൃതം ഉണ്ടാകുന്നത്; അമൃതത്തിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉൽഭവിക്കുന്നത്; ഈ ഒരക്ഷരമായത് സ്വയം ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ മഹത്വത്താൽ, വികസിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അതിനെ ബ്രഹ്മം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
പ്രണവാവ സ്ഥിതം ഭൂയോ ഭൂര്ഭുവഃസ്വരിതി സ്മൃതമ്। ഋഗ്യജുഃ സാമാഥര്വരൂപിണേ ബ്രഹ്മണേ നമഃ ।। ൬൧.
പുനരായും, പ്രണവം എന്ന ഒംകാരമായി ഇത് നിലകൊള്ളുന്നു; ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ എന്നായി ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു; ഋക്, യജുസ്, സാമ, അതർവVEDangalude രൂപമായ ബ്രഹ്മത്തിന് നമസ്കാരം.
ജഗതഃ പ്രലയോത്പത്തൌ യത്തത്കാരണസംജ്ഞിതമ്। മഹതഃ പരമം ഗുഹ്യം തസ്മൈ സുബ്രഹ്മണേ നമഃ ।। ൬൧.
ലോകത്തിന്റെ ലയത്തിലും സൃഷ്ടിയിലും കാരണമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നതും, മഹത്തിനെക്കാൾ പരമമായ രഹസ്യവും, ആ ഉത്തമ ബ്രഹ്മത്തിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അഗാധാപരമക്ഷയ്യം ജഗത്സമ്മോഹനാലയമ്। സപ്രകാശപ്രവൃത്തിഭ്യാം പുരുഷാര്ഥപ്രയോജനമ് ।। ൬൧.
അത് അഗാധവും അപ്പരിമിതവുമാണ്, ക്ഷയിക്കാത്തതും ലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന വാസസ്ഥലവുമാണ്; പ്രകടമായും അപ്രകടമായും മനുഷ്യജീവിത ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
സാങ്ഖ്യജ്ഞാനവതാം നിഷ്ഠാ ഗതിഃ സങ്ഗദമാത്മനഃ। യത്തദവ്യക്തമമൃതം പ്രകൃതിബ്രഹ്മ ശാശ്വതമ് ।। ൬൧.
സാംഖ്യജ്ഞാനമുള്ളവരുടെ പരമാവസ്ഥയും, ആത്മാവിന് കടക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗവും, അവ്യക്തവും അമൃതവുമായ പ്രകൃതിബ്രഹ്മവും ശാശ്വതവുമാണ് അത്.
പ്രധാനമാത്മയോനിശ്ച ഗുഹ്യം സത്ത്വഞ്ച ശബ്ദ്യതേ। അവിഭാഗസ്തഥാ ശുക്രമക്ഷരം ബഹു വാചകമ്। പരമബ്രഹ്മണേ തസ്മൈ നിത്യമേവ നമോ നമഃ ।। ൬൧.
പ്രധാനവും സ്വയം ജനിച്ചതും രഹസ്യമായ സത്ത്വവും അതാണ്; അതുപോലെ അവിഭജ്യവും ശുദ്ധവും അക്ഷരവും പല പേരിലും വിളിക്കപ്പെടുന്നതുമാണ്; ആ പരബ്രഹ്മത്തിനെ ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു.
കൃതേ പുനഃ ക്രിയാ നാസ്തി കുത ഏവാകൃതക്രിയാ। സകൃദേവ കൃതം സര്വം യദ്വൈ ലോകേ കൃതാകൃതമ് ।। ൬൧.
കൃതയുഗത്തിൽ പ്രവർത്തി ഇല്ല; അപ്പോൾ പ്രവർത്തിയില്ലാത്തതെങ്ങനെയുണ്ടാകും? ലോകത്തിൽ ചെയ്യുന്നതും ചെയ്യാത്തതും ഒറ്റപ്രാവശ്യം ചെയ്തതായിരിക്കും.
ശ്രോതവ്യം വൈ ശ്രുതം വാപി തഥൈവാസാധുസാധുതാ। ജ്ഞാതവ്യഞ്ചാഥ മന്തവ്യം സ്പ്രഷ്ടവ്യം ഭോജ്യമേവ ച। ദ്രഷ്ടവ്യഞ്ചാഥ ശ്രോതവ്യം ജ്ഞാതവ്യം വാഥ കിഞ്ചന ।। ൬൧.
ശ്രവിക്കേണ്ടതും കേട്ടതും, നല്ലതും ചീത്തയുമൊക്കെ, അറിയേണ്ടതും ചിന്തിക്കേണ്ടതും സ്പർശിക്കേണ്ടതും ഭക്ഷിക്കേണ്ടതും കാണേണ്ടതും കേൾക്കേണ്ടതും അറിയേണ്ടതുമൊക്കെ—
ദര്ശിതം യദനേനൈവ ജ്ഞാനം തദ്വൈ സുരര്ഷിണാമ് । യദ്വൈ ദര്ശിതവാനേഷ കസ്തദന്വേഷ്ടുമര്ഹതി । സര്വാണി സര്വാന്സര്വാംശ്ച ഭഗവാനേവ സോഽബ്രവീത് ।। ൬൧.
ഈയാൾ കാണിച്ച ജ്ഞാനമാണ് ദൈവീയ ഋഷിമാരുടെ ജ്ഞാനം; ഇദ്ദേഹം വെളിപ്പെടുത്തിയതിൽ പിന്നെ ആരാണ് അന്വേഷിക്കാൻ യോഗ്യൻ? ഭഗവാൻ തന്നെയാണ് എല്ലാം, എല്ലാ ജീവികളും രൂപങ്ങളും പറഞ്ഞത്.
യദാ യത്ക്രിയതേ യേന തദാ തത്സോഽഭിമന്യതേ। യേനേദം ക്രിയതേ പൂര്വം തദന്യേന വിഭാവിതമ് ।। ൬൧.
ഏതെങ്കിലും പ്രവർത്തി ആരെങ്കിലും ചെയ്യുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അതിനെ അവൻ സ്വന്തമാക്കുന്നു; അതിന് മുമ്പ് ചെയ്തതോ മറ്റൊരാൾ ആണ് പ്രകടിപ്പിച്ചത്.
യദാ തു ക്രിയതേ കിഞ്ചിത്കേനചിദ്വാങ്മയം ക്വചിത്। തേനൈവ തത്കൃതം പൂര്വം കര്ത്തൄണാം പ്രതിഭാതി വൈ ।। ൬൧.
ഏതെങ്കിലും പ്രവർത്തി ആരെങ്കിലും സംസാരിക്കുകയോ ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, അതു ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ അവർ ചെയ്തതുപോലെ തോന്നുന്നു.
വിരക്തഞ്ചാതിരിക്തഞ്ച ജ്ഞാനാജ്ഞാനേ പ്രിയാപ്രിയേ। ധര്മാധര്മൌ സുഖം ദുഃഖം മൃത്യുശ്ചാമൃതമേവ ച। ഊര്ദ്ധ്വന്തിര്യഗധോഭാഗസ്തസ്യൈവാദൃഷ്ടകാരണമ് ।। ൬൧.
വിരക്തിയും അതിരിക്തതയും, ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും, ധർമ്മവും അധർമ്മവും, സുഖവും ദുഃഖവും, മരണമോ അമൃതമോ, മേലേയും ഇടതും കീഴെയും ദിശകളും—ഇവയെല്ലാം അവനു അദൃശ്യമായ കാരണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
സ്വായമ്ഭുവോഽഥ ജ്യേഷ്ഠസ്യ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ। പ്രത്യേകവിദ്യമ്ഭവതി ത്രേതാസ്വിഹ പുനഃ പുനഃ ।। ൬൧.
സ്വായംഭുവൻ കാലത്തും മുതിർന്ന പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലത്തും, ഓരോ ത്രേതായുഗത്തിലും ഓരോ വ്യക്തിഗത ജ്ഞാനം വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദയിക്കുന്നു.
വ്യസ്യതേ ഹ്യേകവിദ്യന്തദ്ദ്വാപരേഷു പുനഃ പുനഃ । ബ്രഹ്മാ ചൈതദുവാചാദൌ തസ്മിന് വൈവസ്വതേഽന്തരേ ।। ൬൧.
ആ ഏകജ്ഞാനം ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിതറുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് ഇതിനെ ആദിയിൽ, വൈവസ്വതന്റെ ഇടവേളയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ആവര്ത്തമാനാ ഋഷയോ യുഗാഖ്യാസു പുനഃ പുനഃ। കുര്വന്തി സംഹിതാ ഹ്യേതേ ജായമാനാഃ പരസ്പരമ് ।। ൬൧.
യുഗങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ഋഷിമാർ ഈ സംഹിതകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും രചിക്കുന്നു; അവ പരസ്പരം ജനിച്ചവയാണ്.