ധര്മസ്യാഥ പുലസ്ത്യസ്യ ക്രതോശ്ച പുലഹസ്യ ച। പ്രത്യൂഷസ്യ പ്രഭാസസ്യ കശ്യപസ്യ തഥാ പുനഃ ।। ൬൧.
ധർമ്മൻ, പുലസ്ത്യൻ, ക്രതു, പുലഹൻ, പ്രത്യുഷൻ, പ്രഭാസൻ, കശ്യപൻ എന്നിവരുടെ സന്തതികളെ കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്.
ദേവര്ഷയഃ സുതാസ്തേഷാം നാമതസ്താന്നിബോധത। ദേവര്ഷീ ധര്മപുത്രൌ തു നരനാരായണാനുഭൌ ।। ൬൧.
ഈ മഹർഷിമാരുടെ പുത്രന്മാർ ദേവർഷിമാരാണ്. ധർമ്മന്റെ പുത്രന്മാർ ഇരുവരും നരനും നാരായണനും ആകുന്നു.
വാലഖില്യാഃ ക്രതോഃ പുത്രാഃ കര്ദമഃ പുലഹസ്യ തു। കുബേരശ്ചൈവ പൌലസ്ത്യഃ പ്രത്യൂഷസ്യാചലഃ സ്മൃതഃ ।। ൬൧.
വാലഖില്യന്മാർ ക്രതുവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്. പുലഹന്റെ പുത്രൻ കർദമൻ. പുലസ്ത്യന്റെ പുത്രൻ കുബേരൻ. പ്രത്യുഷന്റെ പുത്രൻ അചലൻ എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്.
പര്വതോ നാരദശ്ചൈവ കശ്യപസ്യാത്മജാവുഭൌ। ഋഷന്തി ദേവാന് തസ്മാത്തേ തസ്മാദ്ദേവര്ഷയഃ സ്മൃതാഃ ।। ൬൧.
കശ്യപന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ പർവ്വതനും നാരദനും ആകുന്നു. ഇവർ ദേവന്മാരുടെ മഹർഷിമാരായതിനാൽ ദേവർഷിമാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
മാനവേ വൈഷയേ വംശേ ഐലവംശേ ച യേ നൃപാഃ। ഐലാ ഐക്ഷ്വാകനാഭാഗാ ജ്ഞേയാ രാജര്ഷയസ്തു തേ ।। ൬൧.
മനുവിന്റെ, വൈശ്യരുടെ, ഐലവംശത്തിലെ രാജാക്കന്മാർ—ഇലനും ഇക്ഷ്വാകുവും നാഭനും എന്നിവരുടെ സന്തതികൾ—രാജർഷിമാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഋഷന്തി രഞ്ജനാദ്യസ്മാത്പ്രജാ രാജര്ഷയസ്തതഃ । ബ്രഹ്മലോകപ്രതിഷ്ഠാസ്തു സ്മൃതാ ബ്രഹ്മര്ഷയോ മതാഃ ।। ൬൧.
രാജവംശങ്ങളിൽ മഹർഷിമാരായി ജനിച്ചവരിൽ നിന്ന് ജനങ്ങൾ വർണ്ണം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇവർ രാജർഷിമാരാണ്. ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരെ ബ്രഹ്മർഷിമാർ എന്ന് പറയുന്നു.
ദേവലോകപ്രതിഷ്ഠാശ്ച ജ്ഞേയാ ദേവര്ഷയഃ ശുഭാഃ। ഇന്ദ്രലോകപ്രതിഷ്ഠാസ്തു സര്വേ രാജര്ഷയോ മതാഃ ।। ൬൧.
ദേവലോകത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ ശുഭമായ ദേവർഷിമാരാണ്. ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ എല്ലാവരും രാജർഷിമാരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
അഭിജാത്യാ ച തപസാ മന്ത്രവ്യാഹരണൈസ്തഥാ। ഏവം ബ്രഹ്മര്ഷയഃ പ്രോക്താ ദിവ്യാ രാജര്ഷയസ്തു യേ ।। ൬൧.
ഉയർന്ന ജന്മം, തപസ്, മന്ത്രോച്ചാരണം എന്നിവകൊണ്ടാണ് ബ്രഹ്മർഷിമാർ അറിയപ്പെടുന്നത്. ദിവ്യസ്വഭാവമുള്ളവരാണ് രാജർഷിമാർ.
ദേവര്ഷയസ്തഥാന്യേ ച തേഷാം വക്ഷ്യാമി ലക്ഷണമ്। ഭൂതഭവ്യഭവജ്ഞാനം സത്യാഭിവ്യാഹൃതം തഥാ ।। ൬൧.
ദേവർഷിമാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം: ഭൂതകാലം, ഭാവി, ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി എന്നിവ അറിയുക, സത്യവാക്യം പറയുക.
സമ്ബുദ്ധാസ്തു സ്വയം യേ തു സമ്ബുദ്ധാ യേ ച വൈ സ്വയമ്। തപസേഹ പ്രസിദ്ധാ യേ ഗര്ഭേയൈശ്ച പ്രണോദിതമ് ।। ൬൧.
സ്വയം ഉണർന്നവരും, സ്വയം ജ്ഞാനികൾ ആയവരും, തപസ്സിൽ പ്രശസ്തരായവരും, ഗർഭത്തിൽ തന്നെ പ്രചോദനം ലഭിച്ചവരും ഇവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
മന്ത്രവ്യാഹാരിണോ യേ ച ഐശ്വര്യാത്സര്വഗാശ്ച യേ। ഇത്യേതേ ഋഷിഭിര്യുക്താ ദേവദ്വിജനൃപാസ്തു യേ ।। ൬൧.
മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നവരും, ഐശ്വര്യത്താൽ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവരും, ദേവന്മാർ, ദ്വിജന്മാർ, രാജാക്കന്മാർ എന്നിവരുമായി മഹർഷിമാരായി ഏകീകരിച്ചവരാണ്.
ഏതാന് ഭാവാനധീയാനാ യേ ചൈതേ ഋഷയോ മതാഃ। സപ്തൈതേ സപ്തഭിശ്ചൈവ ഗുണൈഃ സപ്തര്ഷയഃ സ്മൃതാഃ ।। ൬൧.
ഈ ഗുണങ്ങൾ പഠിക്കുന്നവരും, മഹർഷിമാരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നവരും—ഈ ഏഴുപേരും ഏഴു ഗുണങ്ങളോടെ സപ്തർഷിമാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ദീര്ഘായുഷോ മന്ത്രകൃത ഈശ്വരാ ദിവ്യചക്ഷുഷഃ। ബുദ്ധാഃ പ്രത്യക്ഷധര്മാണോ ഗോത്രപ്രവര്തകാശ്ച യേ ।। ൬൧.
ദീർഘായുസ്സ്, മന്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിവ്, ഐശ്വര്യം, ദിവ്യദൃഷ്ടി, ഉണർന്ന മനസ്, നേരിട്ടുള്ള ധർമ്മം, ഗോത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാപകർ—ഇവയാണ് അവരുടെ സ്വഭാവം.
ഷട്കര്മാഭിരതാ നിത്യം ശാലിനോ ഗൃഹമേധിനഃ। തുല്യൈര്വ്യവഹരന്തി സ്മ അദൃഷ്ടൈഃ കര്മഹേതുഭിഃ ।। ൬൧.
ആരുൾക്കാലും ആറു കര്മ്മങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവർ, ശീലമുള്ളവർ, ഗൃഹസ്ഥർ, തുല്യരുമായി ഇടപെടുന്നവർ, അദൃശ്യമായ കര്മ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവർ.
അഗ്രാമ്യൈര്വര്ത്തയന്തി സ്മ രസൈശ്ചൈവ സ്വയംകൃതൈഃ। കുടുമ്ബിന ഋദ്വിമന്തോ ബാഹ്യാന്തരനിവാസിനഃ ।। ൬൧.
അഗ്രാമ്യമായ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ, സ്വയം തയ്യാറാക്കിയ ഭക്ഷണവും രുചികളും ഉപയോഗിച്ച് ജീവിച്ചവർ, സമ്പന്നരായ കുടുംബസ്ഥർ, പുറവും ഉള്ളിലും വസിക്കുന്നവർ.
കൃതാദിഷു യുഗാഖ്യേഷു സര്വേഷ്വേവ പുനഃ പുനഃ। വര്ണാശ്രമവ്യവസ്ഥാനം ക്രിയന്തേ പ്രഥമന്തു വൈ ।। ൬൧.
കൃതയുഗം മുതലായ എല്ലാ യുഗങ്ങളിലും വീണ്ടും വീണ്ടും വർണ്ണാശ്രമക്രമം ആദിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രാപ്തൈ ത്രേതായുഗമുഖേ പുനഃ സപ്തര്ഷയസ്ത്വിഹ। പ്രവര്ത്തയന്തി യേ വര്ണാനാശ്രമാംശ്ചൈവ സര്വശഃ। തേഷാമേവാന്വയേ വീരാ ഉത്പദ്യന്തേ പുനഃ പുനഃ ।। ൬൧.
ത്രേതായുഗം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും ഇവിടെ സപ്തർഷിമാർ എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും സ്ഥാപിക്കുന്നു. അവരുടെ വംശത്തിൽ വീരന്മാർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
ജായമാനേ പിതാ പുത്രേ പുത്രഃ പിതരി ചൈവ ഹി। ഏവം സമേത്യാവിച്ഛേദാദ്വര്ത്തയന്ത്യായുഗക്ഷയാത്। അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി പ്രോക്താനി ഗൃഹമേധിനാമ് ।। ൬൧.
പുത്രൻ ജനിക്കുമ്പോൾ പിതാവ് പുത്രനിൽ ഉണ്ട്, പുത്രനും പിതാവിൽ. ഇങ്ങനെ അക്ഷയമായ പാരമ്പര്യത്തിലൂടെ യുഗം അവസാനിക്കുന്നതുവരെ അവർ തുടരുന്നു. എൺപത്തിനാലായിരം ഗൃഹസ്ഥർ എന്ന് പറയുന്നു.
അര്യമ്ണോ ദക്ഷിണാ യേ തു പിതൃയാണം സമാശ്രിതാഃ। ദാരാഗ്നിഹോത്രിണസ്തേ വൈ യേ പ്രജാഹേതവഃ സ്മൃതാഃ ।। ൬൧.
അര്യാമന്റെ തെക്കേ വഴി സ്വീകരിച്ചവരും, സന്താനത്തിനായി അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുന്നവരുടെ ഭാര്യമാരുമാണ് ഇവർ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഗൃഹമേധിനാഞ്ച സംഖ്യേയാഃ ശ്മശാനാന്യാശ്രയന്തി തേ। അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി നിഹിതാ ഉത്തരായണേ ।। ൬൧.
ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്കായി എണ്ണപ്പെടുന്ന ശ്മശാനങ്ങൾ എൺപത്തിനാലായിരം എണ്ണം ഉത്തരായണത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
യേ ശ്രൂയന്തേ ദിവം പ്രാപ്താ ഋഷയോ ഹ്യൂര്ദ്വരേതസഃ। മന്ത്രബ്രാഹ്മണകര്ത്താരോ ജായന്തേ ഹ യുഗക്ഷയേ ।। ൬൧.
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന ഉർദ്ധ്വരേതസ്സായ ഋഷിമാരും, മന്ത്രങ്ങളും ബ്രാഹ്മണഗ്രന്ഥങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചവരും, ഓരോ യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോഴും ജനിക്കുന്നു.
ഏവമാവര്ത്തമാനാസ്തേ ദ്വാപരേഷു പുനഃ പുനഃ। കല്പാനാം ഭാഷ്യവിദ്യാനാം നാനാശാസ്ത്രകൃതഃ ക്ഷയേ ।। ൬൧.
ഇങ്ങനെ, ഈ മഹർഷിമാർ ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ച്, വിവിധ ശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങളും വ്യാഖ്യാനങ്ങളും രചിക്കുന്നു.
ഭവിഷ്യേ ദ്വാപരേ ചൈവ ദ്രോണിര്ദ്വൈപായനഃ പുനഃ । വേദവ്യാസോ ഹ്യതീതേഽസ്മിന് ഭവിതാ സുമഹാതപാഃ ।। ൬൧.
ഭാവിയിൽ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ദ്രോണനും ദ്വൈപായനനും വീണ്ടും ജനിക്കും; മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന വേദവ്യാസൻ മഹത്തായ തപസ്സോടെ ജനിക്കും.
ഭവിഷ്യന്തി ഭവിഷ്യേഷു ശാഖാപ്രണയനാനി തു। തസ്മൈ തദ്ബ്രഹ്മണാ ബ്രഹ്മതപസാ പ്രാപ്തമവ്യയമ് ।। ൬൧.
ഭാവിയിൽ പുതിയ വേദശാഖകൾ ഉണ്ടാകും; ആ അക്ഷയമായ ജ്ഞാനം ബ്രഹ്മതപസ്സിലൂടെ അവൻ ലഭിച്ചു.
തപസാ കര്മ സമ്പ്രാപ്തം കര്മണാ ഹി തതോ യശഃ। യശസാ പ്രാപ്യ സത്യം ഹി സത്യേനാപ്തോ ഹി ചാവ്യയഃ ।। ൬൧.
തപസ്സിലൂടെ പ്രവർത്തി ലഭിക്കുന്നു; പ്രവർത്തിയാൽ പ്രശസ്തി ലഭിക്കും; പ്രശസ്തിയാൽ സത്യം നേടാം; സത്യത്തിലൂടെ അക്ഷയം ലഭിക്കും.
അവ്യയാദമൃതം ശുക്രമമൃതാത് സര്വമേവ ഹി। ധ്രുവമേകാക്ഷരമിദം സ്വാത്മന്യേവ വ്യവസ്ഥിതമ്। ബൃഹത്ത്വാദ്ബൃംഹണാച്ചൈവ തദ്ബ്രഹ്മേത്യഭിധീയതേ ।। ൬൧.
അക്ഷയത്തിൽ നിന്നാണ് അമൃതം ഉണ്ടാകുന്നത്; അമൃതത്തിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉൽഭവിക്കുന്നത്; ഈ ഒരക്ഷരമായത് സ്വയം ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ മഹത്വത്താൽ, വികസിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അതിനെ ബ്രഹ്മം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
പ്രണവാവ സ്ഥിതം ഭൂയോ ഭൂര്ഭുവഃസ്വരിതി സ്മൃതമ്। ഋഗ്യജുഃ സാമാഥര്വരൂപിണേ ബ്രഹ്മണേ നമഃ ।। ൬൧.
പുനരായും, പ്രണവം എന്ന ഒംകാരമായി ഇത് നിലകൊള്ളുന്നു; ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ എന്നായി ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു; ഋക്, യജുസ്, സാമ, അതർവVEDangalude രൂപമായ ബ്രഹ്മത്തിന് നമസ്കാരം.
ജഗതഃ പ്രലയോത്പത്തൌ യത്തത്കാരണസംജ്ഞിതമ്। മഹതഃ പരമം ഗുഹ്യം തസ്മൈ സുബ്രഹ്മണേ നമഃ ।। ൬൧.
ലോകത്തിന്റെ ലയത്തിലും സൃഷ്ടിയിലും കാരണമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നതും, മഹത്തിനെക്കാൾ പരമമായ രഹസ്യവും, ആ ഉത്തമ ബ്രഹ്മത്തിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അഗാധാപരമക്ഷയ്യം ജഗത്സമ്മോഹനാലയമ്। സപ്രകാശപ്രവൃത്തിഭ്യാം പുരുഷാര്ഥപ്രയോജനമ് ।। ൬൧.
അത് അഗാധവും അപ്പരിമിതവുമാണ്, ക്ഷയിക്കാത്തതും ലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന വാസസ്ഥലവുമാണ്; പ്രകടമായും അപ്രകടമായും മനുഷ്യജീവിത ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
സാങ്ഖ്യജ്ഞാനവതാം നിഷ്ഠാ ഗതിഃ സങ്ഗദമാത്മനഃ। യത്തദവ്യക്തമമൃതം പ്രകൃതിബ്രഹ്മ ശാശ്വതമ് ।। ൬൧.
സാംഖ്യജ്ഞാനമുള്ളവരുടെ പരമാവസ്ഥയും, ആത്മാവിന് കടക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗവും, അവ്യക്തവും അമൃതവുമായ പ്രകൃതിബ്രഹ്മവും ശാശ്വതവുമാണ് അത്.