സാഗ്രം പ്രശ്നസഹസ്രന്തു ശാകല്യസ്തമുചൂചുദത്। യാജ്ഞവല്ക്യോഽബ്രവീത്സര്വാന് ഋഷീണാം ശ്രൃണ്വതാം തദാ ।। ൬൦.
ശാകല്യൻ ആയിരം ചോദ്യങ്ങൾ അവന്റെ ഭാഗങ്ങളോടെ ചോദിച്ചു; യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അവയെല്ലാം മുനികൾ കേൾക്കുമ്പോൾ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ശാകല്യേ ചാപി നിര്വാദേ യാജ്ഞവല്ക്യസ്തമബ്രവീത് । പ്രശ്രമേകം മമാപി ത്വം വദ ശാകല്യ കാമികമ്। ശാപഃ പണോഽസ്യ വാദസ്യ അബ്രുവന് മൃത്യുമാവ്രജേത് ।। ൬൦.
വാദത്തിൽ ശാകല്യൻ പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ നീ എന്റെ ഒരു ഫലലാഭചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം പറയണം, ശാകല്യ. ഈ വാദത്തിന്റെ പണം ശാപമാണ്; മരണമാണ് ഫലമെന്ന് അവർ പറയുന്നു.
അഥ സന്നോദിതം പ്രശ്രം യാജ്ഞവല്ക്യേന ധീമതാ । ശാകല്യസ്തമവിജ്ഞായ സദ്യോ മൃത്യുമവാപ്നുയാത് ।। ൬൦.
അപ്പോൾ ധീരനായ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ ചോദിച്ച ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ കഴിയാതെ, ശാകല്യൻ ഉടൻ മരണത്തെ നേരിട്ടു.
ഏവം മൃതഃ സ ശാകല്യഃ പ്രശ്രവ്യാഖ്യാനപീഡിതഃ। ഏവം വാദശ്ച സുമഹാനാസീത്തേഷാം ധനാര്ഥിഭിഃ। ഋഷീണാം മുനിഭിഃ സാര്ദ്ധം യാജ്ഞവല്ക്യസ്യ ചൈവ ഹി ।। ൬൦.
ഇങ്ങനെ ശാകല്യൻ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം പറയാൻ കഴിയാതെ വേദനിച്ചു മരിച്ചു. സമ്പത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചവരും മുനികളും യാജ്ഞവൽക്ക്യനും തമ്മിൽ വലിയൊരു വാദം അപ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സര്വൈഃ പൃഷ്ടാംസ്തു സമ്പ്രശ്രാന് ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ। വ്യാഖ്യായ വൈ മുനേ തേഷാം പ്രശ്രസാരം മഹാഗതിഃ ।। ൬൦.
എല്ലാവരും നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ മുനി അവയെല്ലാം വിശദീകരിച്ചു, ചോദ്യങ്ങളുടെ ഏറ്റവും ഉന്നത സാരം കൈവരിച്ചു.
യാജ്ഞവല്ക്യോ ധനം ഗൃഹ്യ യശോ വിഖ്യാപ്യ ചാത്മനഃ। ജഗാമ വൈ ഗൃഹം സ്വസ്ഥഃ ശിഷ്യൈഃ പരിവൃതോ വശീ ।। ൬൦.
യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ സമ്പത്തും മഹത്വവും നേടി, ശിഷ്യന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ആത്മസംയമനം പാലിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
ദേവമിത്രസ്തു ശാകല്യോ മഹാത്മാ ദ്വിജസത്തമഃ। ചകാര സംഹിതാഃ പഞ്ചബുദ്ധിമാന് പദവിത്തമഃ ।। ൬൦.
ദേവമിത്ര ശാകല്യൻ, മഹാത്മാവും ഉത്തമദ്വിജനും, പഞ്ചസamhിതകൾ രചിച്ചു, വാക്കുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായിരുന്നു.
തച്ഛിഷ്യാ അഭവന് പഞ്ച മുദ്ഘലോ ഗോലകസ്തഥാ। ഖാലീയശ്ച തഥാ മത്സ്വഃ ശൈശിരേയസ്തു പഞ്ചമഃ ।। ൬൦.
അവന്റെ അഞ്ചു ശിഷ്യന്മാർ: മുദ്ഗലൻ, ഗോലകനു, ഖാലീയൻ, മത്സ്വൻ, അഞ്ചാമനായ ശൈശിരേയൻ.
പ്രോവാച സംഹിതാസ്തിസ്രഃ ശാകപൂര്ണരഥീതരഃ। നിരുക്തഞ്ച പുനശ്ചക്രേ ചതുര്ഥം ദ്വിജസത്തമഃ ।। ൬൦.
ശാകപൂർണരഥിതരൻ മൂന്നു സംഹിതകൾ രചിച്ചു, പിന്നെയും നാലാമതായി നിരുക്തം ഉണ്ടാക്കി, ഉത്തമദ്വിജനേ.
തസ്യ ശിഷ്യാസ്തു ചത്വാരഃ കേതവോ ദാലകിസ്തഥാ। ധര്മശര്മാ ദേവശര്മാ സര്വേ വ്രതധരാ ദ്വിജാഃ ।। ൬൦.
അവന്റെ ശിഷ്യന്മാർ നാലുപേർ: കേതവൻ, ദാലകി, ധർമ്മശർമ്മ, ദേവശർമ്മ. ഇവർ എല്ലാം വ്രതനിഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാരാണ്.
ശാകല്യേ തു മൃതേ സര്വേ ബ്രഹ്മഘ്നാസ്തേ ബഭൂവിരേ। തദാ ചിന്താം പരാം പ്രാപ്യ ഗതാസ്തേ ബ്രഹ്മണോഽന്തികമ് ।। ൬൦.
ശാകല്യൻ മരിച്ചപ്പോൾ, അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും ബ്രാഹ്മണഹത്യക്കാർ ആയി. അതിനാൽ വലിയ ആശങ്കയോടെ അവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി.
താന് ജ്ഞാത്വാ ചേതസാ ബ്രഹ്മാ പ്രേഷിതഃ പവനഃപുരേ। തത്ര ഗച്ഛത യൂയം വഃസദ്യഃ പാപം പ്രണശ്യതി ।। ൬൦.
അവരെ മനസ്സിൽ അറിഞ്ഞ ബ്രഹ്മാവ് അവരെ വായുപുരത്തിലേക്ക് അയച്ചു. 'നിങ്ങൾ അവിടെ ചെന്നാൽ നിങ്ങളുടെ പാപം ഉടൻ തന്നെ നശിക്കും' എന്നു പറഞ്ഞു.
ദ്വാദശാര്കം നമസ്കൃത്യാ തഥാ വൈ വാലുകേശ്വരമ് । ഏകാദശ തഥാ രുദ്രാന് വായുപുത്രം വിശേഷതഃ। കുണ്ഡേ ചതുഷ്ടയേ സ്നാത്വാ ബ്രഹ്മഹത്യാം തരിഷ്യഥ ।। ൬൦.
പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെയും വാലുകേശ്വരനെയും, പതിനൊന്നു രുദ്രന്മാരെയും, പ്രത്യേകിച്ച് വായുപുത്രനെയും ഭക്തിയോടെ വണങ്ങി, നാലു കുളങ്ങളിൽ കുളിച്ചാൽ ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം കടന്ന് പോകും.
സര്വേ ശീഘ്രതരാ ഭൂത്വാ തത്പുരം സമുപാഗതാഃ। സ്നാനം കൃതം വിധാനേന ദേവാനാം ദര്ശനം കൃതമ് ।। ൬൦.
എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ ആ നഗരത്തിലെത്തി, നിർദ്ദിഷ്ട രീതിയിൽ കുളിച്ചു, ദേവന്മാരുടെ ദർശനം നേടി.
ഉത്തരേശ്വരം നമസ്കൃത്യ വാഡവാനാം പ്രസാദതഃ। സര്വേ പാപവിനിര്മുക്താ ഗതാസ്തേ സൂര്യമണ്ഡലമ് ।। ൬൦.
ഉത്തരേശ്വരനെയും വാടവന്മാരുടെ കൃപയാൽ ഭക്തിയോടെ വണങ്ങി, എല്ലാവരും പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി സൂര്യന്റെ മണ്ഡലത്തിലേക്ക് ചെന്നു.
തദാ പ്രഭൃതി തത്തീര്ഥം ജാതം പാതകനാശനമ്। വായോഃ പുരം പവിത്രഞ്ച വായുനാ നിര്മിതം പുരാ ।। ൬൦.
അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം പാപനാശിനിയായി. വായു പുരാണകാലത്ത് നിർമ്മിച്ച ശുദ്ധമായ നഗരമായിരുന്നു വായുപുരം.
അഞ്ജനാഗര്ഭസമ്ഭൂതഹനുമാന്പവനാത്മജഃ। യദാ ജാതോ മഹാദേവോഹനുമാന്സത്യവിക്രമഃ। തദേവം നിര്മിതം തീര്ഥം വായുനാ ബ്രഹ്മയോനിനാ ।। ൬൦.
അഞ്ജനയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജനിച്ചപ്പോൾ, മഹാശക്തനായ സത്യവിക്രമനായ ഹനുമാന്റെ ജനനത്തോടൊപ്പം വായു ബ്രഹ്മാവായി ആ തീർത്ഥം സ്ഥാപിച്ചു.
ഊര്വ്യാം ജാതാസ്തു യേ ശൂദ്രാ ബ്രാഹ്മണാനാം നിവേദിതാഃ। വൃത്ത്യര്ഥം ബ്രഹ്മയജ്ഞാര്ഥം കരസ്തേഷു കൃതോ മഹാന് ।। ൬൦.
ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച ശൂദ്രന്മാരിൽ ചിലരെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഉപജീവനത്തിനും ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തിനും സമർപ്പിച്ചു; അവരുടെ ഇടയിൽ വലിയൊരു സഹായം ഉണ്ടായി.
അനേന വിധിനാ ജാതം വിപ്രാണാം ശാസനം മഹത് । ഗോഘ്നോ വാപി കൃതഘ്നോ വാ സുരാപീ ഗുരൂതല്പഗഃ। വാഡാദിത്യം നമസ്കൃത്യ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ।। ൬൦.
ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി വലിയൊരു നിയമം സ്ഥാപിച്ചു; പശുവിനെ കൊല്ലുന്നവൻ, മനുഷ്യനെ കൊല്ലുന്നവൻ, മദ്യം കുടിക്കുന്നവൻ, ഗുരുവിന്റെ പാത്നിയോട് സമീപിക്കുന്നവൻ എന്നിവരും വാടാദിത്യനെ ഭക്തിയോടെ വണങ്ങുമ്പോൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
ഭാരദ്വാജോ യാജ്ഞവല്ക്യോ ഗാലകിഃ സാലകിസ്തഥാ। ധീമാന് ശതബലാകശ്ച നൈഗമശ്ച ദ്വിജോത്തമഃ ।। ൬൧.
ഭാരദ്വാജൻ, യാജ്ഞവൽക്യൻ, ഗാലകി, സാലകി, ധീരനായ ശതബലാകൻ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ നൈഗമൻ എന്നിവരാണ്.
ബാഷ്കലിശ്ച ഭരദ്വാജസ്തിസ്രഃ പ്രോവാച സംഹിതാഃ। രഥീതരോ നിരുക്തഞ്ച പുനശ്ചക്രേ ചതുര്ഥകമ് ।। ൬൧.
ബാഷ്കലി, ഭാരദ്വാജൻ എന്നിവർ മൂന്ന് സംഹിതകൾ പറഞ്ഞു; രഥീതരൻ നിരുക്തം രചിച്ചു, പിന്നെയും നാലാമത്തേതും ഉണ്ടാക്കി.
ത്രയസ്തസ്യാഭവഞ്ഛിഷ്യാ മഹാത്മാനോ ഗുണാന്വിതാഃ। ധീമാന്നന്ദായനീയശ്ച പന്നഗാരിശ്ച ബുദ്ധിമാന്। തൃതീയശ്ചാര്യവസ്തേ ച തപസാ ശംസിതവ്രതാഃ ।। ൬൧.
അവനു മൂന്നു ശിഷ്യന്മാർ ഉണ്ടായി, മഹാത്മാക്കളും ഗുണസമ്പന്നരുമായിരുന്നു; ധീരനായ നന്ദായനീയൻ, ബുദ്ധിമാനായ പന്നഗാരി, മൂന്നാമൻ ആറിയവസ്തൻ, വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ.
വീതരാഗാ മഹാതേജാഃ സംഹിതാജ്ഞാനപാരഗാഃ। ഇത്യേതേ ബഹ്വൃചാഃ പ്രോക്താഃ സംഹിതാ യൈഃ പ്രവര്ത്തിതാഃ ।। ൬൧.
രാഗം വിട്ട, മഹാതേജസ്സുള്ള, സംഹിതാജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഇവരാണ് ബഹ്വൃചന്മാർ; സംഹിതകൾ ഇവരാൽ സ്ഥാപിതമായി.
വൈശമ്പായനഗോത്രോഽസൌ യജുര്വേദം വ്യകല്പയത്। ഷഡശീതിശ്ച തസ്യാപി സംഹിതാനാം വികല്പകാഃ ।। ൬൧.
വൈശമ്പായനഗോത്രത്തിൽ പെട്ടവൻ യജുര്വേദം ക്രമീകരിച്ചു; അതിന്റെ സംഹിതകൾക്ക് അറുപത്തിയാറ് വിഭജകർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശിഷ്യേഭ്യഃ പ്രദദൌ താശ്ച ജഗൃഹുസ്തേ വിധാനതഃ। ഏകസ്തത്ര പരിത്യക്തോ യാജ്ഞവല്ക്യോ മഹാതപാഃ। ഷഡശീതിശ്ച തസ്യാപി സംഹിതാനാം വികല്പകാഃ ।। ൬൧.
അവൻ ആ സംഹിതകൾ ശിഷ്യന്മാർക്ക് നൽകി, അവർ വിധിപ്രകാരം സ്വീകരിച്ചു; ഒരുവൻ മാത്രം ഒഴിവായി, മഹാതപസ്സുകാരനായ യാജ്ഞവൽക്യൻ; അവന്റെയും അറുപത്തിയാറ് സംഹിതാവിഭജകർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സര്വേഷാമേവ തേഷാം വൈ ത്രിധാ ഭേദാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ। ത്രിധാ ഭേദാസ്തു തേ പ്രോക്താ ഭേദേഽസ്മിന്നവമേ ശുഭേ ।। ൬൧.
അവരിൽ എല്ലാവർക്കും മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള വിഭജനം പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഈ ഒമ്പതാം ശുഭവിഭാഗത്തിൽ ആ മൂന്നു വിഭജനങ്ങളും വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഉദീച്യാ മധ്യദേശാശ്ച പ്രാച്യാശ്ചൈവ പൃഥഗ്വിധാഃ। ശ്യാമായനിരുദീച്യാനാം പ്രധാനഃ സമ്ബഭൂവ ഹ ।। ൬൧.
വടക്കൻ, മധ്യദേശീയ, കിഴക്കൻ എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത വിഭാഗങ്ങൾ; വടക്കൻവരിൽ ശ്യാമായനി പ്രധാനിയായി.
മധ്യ ദേശപ്രതിഷ്ഠാനാമാരുണിഃ പ്രഥമഃ സ്തുതഃ। ആലമ്ബിരാദിഃ പ്രാച്യാനാന്ത്രയോദശ്യാദയസ്തു തേ ।। ൬൧.
മധ്യദേശത്ത് സ്ഥാപിതരിൽ ആദ്യം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത് ആറുണിയാണ്; കിഴക്കൻവരിൽ ആലംബിരനും മറ്റു പന്ത്രണ്ടുപേരും നേതാക്കളാണ്.
ഇത്യേതേ ചരകാഃ പ്രോക്താഃ സംഹിതാവാദിനോ ദ്വിജാഃ। ഋഷയ സ്തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ സൂതം ജിജ്ഞാസവോഽബ്രുവന് ।। ൬൧.
ഇങ്ങനെ സംഹിത വാദികളായ ചരകന്മാരെ വിശദീകരിച്ചു. ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹർഷിമാർ, സുതനോടു കൗതുകത്തോടെ ചോദിച്ചു.
ചരകാധ്വര്യവഃ കേന കാരണം ബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ। കിഞ്ചീര്ണം കസ്യ ഹേതോശ്ച വാചകത്വഞ്ച ഭേജിരേ। ഇത്യുക്തഃ പ്രാഹ തേഷാം സ ചരകത്വമഭൂദ്യഥാ ।। ൬൧.
ചരകന്മാർ എങ്ങനെ അധ്വര്യുക്കളായി? എന്തുകൊണ്ടാണ് അവർക്കു ആ പേര് ലഭിച്ചത്? എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം പറയണം എന്ന് അവർ ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ സുതൻ, 'ചരക' എന്ന പേര് എങ്ങനെ വന്നുവെന്ന് വിശദീകരിച്ചു.