ലോകേ വേദേ തഥാധ്യാത്മേ വിദ്യാസ്ഥാനൈരലംകൃതാഃ। ശാപോത്തമഗുണൈര്യുക്താ നൃപൌഘപരിവര്ജനാഃ । വാദാഃ സമഭവംസ്തത്ര ധനഹേതോര്മഹാത്മനാമ് ।। ൬൦.
ലോകത്തും വേദങ്ങളിലും ആത്മവിദ്യയിലും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ പീഠങ്ങളിൽ അലങ്കരിച്ച, ഉത്തമഗുണങ്ങൾ ഉള്ള, രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ട, മഹാത്മാക്കളായവർ ധനത്തിനായി അവിടെ വാദങ്ങൾ നടത്തി.
ഋഷയസ്ത്വേകതഃ സര്വേ യാജ്ഞവല്ക്യസ്തഥൈകതഃ। സര്വേ തേ മുനയസ്തേന യാജ്ഞവല്ക്യേന ധീമതാ । ഏകൈകശസ്തതഃ പൃഷ്ടാ നൈവോത്തരമഥാവ്രുവന് ।। ൬൦.
എല്ലാ ഋഷിമാരും ഒരുവശത്ത്, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ ഒറ്റയ്ക്ക് മറുവശത്ത് നിന്നു. ധീരനായ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ ഓരോരുത്തരെയും ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ മുനിമാർക്ക് ഉത്തരം പറയാൻ കഴിയാതെ പോയി.
താന്വിജിത്യ മുനീന് സര്വാന് ബ്രഹ്മരാശിര്മഹാദ്യുതിഃ। ശാകല്യമിതി ഹോവാച വാദകര്ത്താരമഞ്ജസാ ।। ൬൦.
എല്ലാ മുനികളെയും ജയിച്ച ശേഷം, പ്രകാശമുള്ള ബ്രഹ്മർഷി നേരിട്ട് ശാകല്യനെ, വാദത്തിൽ പങ്കെടുത്തവനെ, അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ശാകല്യ വദ വക്തവ്യം കിം ധ്യായന്നവതിഷ്ടസേ। പൂര്ണസ്ത്വം ജഡമാനേന വാതാധ്മാതോ യഥാ ദൃതിഃ ।। ൬൦.
ശാകല്യ, പറയേണ്ടത് പറയൂ; എന്തുകൊണ്ട് നീ അവിടെ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി നിൽക്കുന്നു? നീ മന്ദമായ അഹങ്കാരത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, കാറ്റ് നിറച്ച ഒരു തൊപ്പി പോലെ.
ഏവം സ ധര്ഷിതസ്തേന രോഷാത്താമ്രാസ്യലോചനഃ। പ്രോവാച യാജ്ഞവല്ക്യം തം പുരുഷം മുനിസന്നിധൌ ।। ൬൦.
അവനാൽ ഇങ്ങനെ അപമാനിക്കപ്പെട്ട ശാകല്യൻ, കോപത്തിൽ മുഖവും കണ്ണുകളും ചുവപ്പിച്ച്, മുനികളുടെ സന്നിധിയിൽ യാജ്ഞവൽക്ക്യനോട് പറഞ്ഞു.
ത്വമസ്മാംസ്തൃണവത്ത്യക്ത്വാ തഥൈവേമാന് ദ്വിജോത്തമാന്। വിദ്യാധനം മഹാസാരം സ്വയംഗ്രാഹം ജിഘൃക്ഷസി ।। ൬൦.
നീ ഞങ്ങളെയും ഈ ഉത്തമദ്വിജന്മാരെയും പുല്ലുപോലെ അവഗണിക്കുന്നു; വലിയ വിജ്ഞാനവും സമ്പത്തും സ്വന്തമാക്കാൻ നീ ശ്രമിക്കുന്നു.
ശാകല്യേനൈവനുക്തഃ സ്യാദ്യാജ്ഞവല്ക്യഃ സമബ്രവീത്। ബ്രഹ്മിഷ്ഠാനാം ബലം വിദ്ധി വിദ്യാതത്ത്വാര്ഥദര്ശനമ് ।। ൬൦.
ശാകല്യൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിന് യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുടെ ശക്തി, വിജ്ഞാനത്തിന്റെ സാരവും അർത്ഥവും കാണുന്നതിലാണ്.
കാമശ്ചാര്ഥേന സമ്ബദ്ധസ്തേനാര്ഥം കാമയാമഹേ । കാമപ്രശ്രധനാ വിപ്രാഃ കാമപ്രശ്രാന്വദാമഹേ ।। ൬൦.
ആഗ്രഹം സമ്പത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് നാം സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, നാം ഫലലാഭത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം അനുസരിച്ചാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.
പണശ്ചൈഷോഽസ്യ രാജര്ഷേസ്തസ്മാന്നീതം ധനം മയാ। ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ ശാകല്യഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ। യാജ്ഞവല്ക്യമഥോവാച കാമപ്രശ്രാര്ഥമദ്വചഃ ।। ൬൦.
ഇത് രാജർഷിയുടെ പണമാണ്; അതിനാലാണ് ഞാൻ ഈ സമ്പത്ത് എടുത്തത്. ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ശാകല്യൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ, ഫലലാഭത്തെക്കുറിച്ച് യാജ്ഞവൽക്ക്യനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ബ്രൂഹീദാനീം മയോദ്ദിഷ്ടാന് കാമപ്രശ്രാന് യഥാര്ഥതഃ। തതഃ സമഭവദ്വാദസ്തയോര്ബ്രഹ്മവിദോര്മഹാന് ।। ൬൦.
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ചോദിച്ച ആ ഫലലാഭവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചോദ്യങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞുതരൂ. അങ്ങനെ ആ രണ്ട് ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾക്കിടയിൽ വലിയൊരു വാദം ആരംഭിച്ചു.
സാഗ്രം പ്രശ്നസഹസ്രന്തു ശാകല്യസ്തമുചൂചുദത്। യാജ്ഞവല്ക്യോഽബ്രവീത്സര്വാന് ഋഷീണാം ശ്രൃണ്വതാം തദാ ।। ൬൦.
ശാകല്യൻ ആയിരം ചോദ്യങ്ങൾ അവന്റെ ഭാഗങ്ങളോടെ ചോദിച്ചു; യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അവയെല്ലാം മുനികൾ കേൾക്കുമ്പോൾ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ശാകല്യേ ചാപി നിര്വാദേ യാജ്ഞവല്ക്യസ്തമബ്രവീത് । പ്രശ്രമേകം മമാപി ത്വം വദ ശാകല്യ കാമികമ്। ശാപഃ പണോഽസ്യ വാദസ്യ അബ്രുവന് മൃത്യുമാവ്രജേത് ।। ൬൦.
വാദത്തിൽ ശാകല്യൻ പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ നീ എന്റെ ഒരു ഫലലാഭചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം പറയണം, ശാകല്യ. ഈ വാദത്തിന്റെ പണം ശാപമാണ്; മരണമാണ് ഫലമെന്ന് അവർ പറയുന്നു.
അഥ സന്നോദിതം പ്രശ്രം യാജ്ഞവല്ക്യേന ധീമതാ । ശാകല്യസ്തമവിജ്ഞായ സദ്യോ മൃത്യുമവാപ്നുയാത് ।। ൬൦.
അപ്പോൾ ധീരനായ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ ചോദിച്ച ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ കഴിയാതെ, ശാകല്യൻ ഉടൻ മരണത്തെ നേരിട്ടു.
ഏവം മൃതഃ സ ശാകല്യഃ പ്രശ്രവ്യാഖ്യാനപീഡിതഃ। ഏവം വാദശ്ച സുമഹാനാസീത്തേഷാം ധനാര്ഥിഭിഃ। ഋഷീണാം മുനിഭിഃ സാര്ദ്ധം യാജ്ഞവല്ക്യസ്യ ചൈവ ഹി ।। ൬൦.
ഇങ്ങനെ ശാകല്യൻ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം പറയാൻ കഴിയാതെ വേദനിച്ചു മരിച്ചു. സമ്പത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചവരും മുനികളും യാജ്ഞവൽക്ക്യനും തമ്മിൽ വലിയൊരു വാദം അപ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സര്വൈഃ പൃഷ്ടാംസ്തു സമ്പ്രശ്രാന് ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ। വ്യാഖ്യായ വൈ മുനേ തേഷാം പ്രശ്രസാരം മഹാഗതിഃ ।। ൬൦.
എല്ലാവരും നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ മുനി അവയെല്ലാം വിശദീകരിച്ചു, ചോദ്യങ്ങളുടെ ഏറ്റവും ഉന്നത സാരം കൈവരിച്ചു.
യാജ്ഞവല്ക്യോ ധനം ഗൃഹ്യ യശോ വിഖ്യാപ്യ ചാത്മനഃ। ജഗാമ വൈ ഗൃഹം സ്വസ്ഥഃ ശിഷ്യൈഃ പരിവൃതോ വശീ ।। ൬൦.
യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ സമ്പത്തും മഹത്വവും നേടി, ശിഷ്യന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ആത്മസംയമനം പാലിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
ദേവമിത്രസ്തു ശാകല്യോ മഹാത്മാ ദ്വിജസത്തമഃ। ചകാര സംഹിതാഃ പഞ്ചബുദ്ധിമാന് പദവിത്തമഃ ।। ൬൦.
ദേവമിത്ര ശാകല്യൻ, മഹാത്മാവും ഉത്തമദ്വിജനും, പഞ്ചസamhിതകൾ രചിച്ചു, വാക്കുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായിരുന്നു.
തച്ഛിഷ്യാ അഭവന് പഞ്ച മുദ്ഘലോ ഗോലകസ്തഥാ। ഖാലീയശ്ച തഥാ മത്സ്വഃ ശൈശിരേയസ്തു പഞ്ചമഃ ।। ൬൦.
അവന്റെ അഞ്ചു ശിഷ്യന്മാർ: മുദ്ഗലൻ, ഗോലകനു, ഖാലീയൻ, മത്സ്വൻ, അഞ്ചാമനായ ശൈശിരേയൻ.
പ്രോവാച സംഹിതാസ്തിസ്രഃ ശാകപൂര്ണരഥീതരഃ। നിരുക്തഞ്ച പുനശ്ചക്രേ ചതുര്ഥം ദ്വിജസത്തമഃ ।। ൬൦.
ശാകപൂർണരഥിതരൻ മൂന്നു സംഹിതകൾ രചിച്ചു, പിന്നെയും നാലാമതായി നിരുക്തം ഉണ്ടാക്കി, ഉത്തമദ്വിജനേ.
തസ്യ ശിഷ്യാസ്തു ചത്വാരഃ കേതവോ ദാലകിസ്തഥാ। ധര്മശര്മാ ദേവശര്മാ സര്വേ വ്രതധരാ ദ്വിജാഃ ।। ൬൦.
അവന്റെ ശിഷ്യന്മാർ നാലുപേർ: കേതവൻ, ദാലകി, ധർമ്മശർമ്മ, ദേവശർമ്മ. ഇവർ എല്ലാം വ്രതനിഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാരാണ്.
ശാകല്യേ തു മൃതേ സര്വേ ബ്രഹ്മഘ്നാസ്തേ ബഭൂവിരേ। തദാ ചിന്താം പരാം പ്രാപ്യ ഗതാസ്തേ ബ്രഹ്മണോഽന്തികമ് ।। ൬൦.
ശാകല്യൻ മരിച്ചപ്പോൾ, അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും ബ്രാഹ്മണഹത്യക്കാർ ആയി. അതിനാൽ വലിയ ആശങ്കയോടെ അവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി.
താന് ജ്ഞാത്വാ ചേതസാ ബ്രഹ്മാ പ്രേഷിതഃ പവനഃപുരേ। തത്ര ഗച്ഛത യൂയം വഃസദ്യഃ പാപം പ്രണശ്യതി ।। ൬൦.
അവരെ മനസ്സിൽ അറിഞ്ഞ ബ്രഹ്മാവ് അവരെ വായുപുരത്തിലേക്ക് അയച്ചു. 'നിങ്ങൾ അവിടെ ചെന്നാൽ നിങ്ങളുടെ പാപം ഉടൻ തന്നെ നശിക്കും' എന്നു പറഞ്ഞു.
ദ്വാദശാര്കം നമസ്കൃത്യാ തഥാ വൈ വാലുകേശ്വരമ് । ഏകാദശ തഥാ രുദ്രാന് വായുപുത്രം വിശേഷതഃ। കുണ്ഡേ ചതുഷ്ടയേ സ്നാത്വാ ബ്രഹ്മഹത്യാം തരിഷ്യഥ ।। ൬൦.
പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെയും വാലുകേശ്വരനെയും, പതിനൊന്നു രുദ്രന്മാരെയും, പ്രത്യേകിച്ച് വായുപുത്രനെയും ഭക്തിയോടെ വണങ്ങി, നാലു കുളങ്ങളിൽ കുളിച്ചാൽ ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം കടന്ന് പോകും.
സര്വേ ശീഘ്രതരാ ഭൂത്വാ തത്പുരം സമുപാഗതാഃ। സ്നാനം കൃതം വിധാനേന ദേവാനാം ദര്ശനം കൃതമ് ।। ൬൦.
എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ ആ നഗരത്തിലെത്തി, നിർദ്ദിഷ്ട രീതിയിൽ കുളിച്ചു, ദേവന്മാരുടെ ദർശനം നേടി.
ഉത്തരേശ്വരം നമസ്കൃത്യ വാഡവാനാം പ്രസാദതഃ। സര്വേ പാപവിനിര്മുക്താ ഗതാസ്തേ സൂര്യമണ്ഡലമ് ।। ൬൦.
ഉത്തരേശ്വരനെയും വാടവന്മാരുടെ കൃപയാൽ ഭക്തിയോടെ വണങ്ങി, എല്ലാവരും പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി സൂര്യന്റെ മണ്ഡലത്തിലേക്ക് ചെന്നു.
തദാ പ്രഭൃതി തത്തീര്ഥം ജാതം പാതകനാശനമ്। വായോഃ പുരം പവിത്രഞ്ച വായുനാ നിര്മിതം പുരാ ।। ൬൦.
അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം പാപനാശിനിയായി. വായു പുരാണകാലത്ത് നിർമ്മിച്ച ശുദ്ധമായ നഗരമായിരുന്നു വായുപുരം.
അഞ്ജനാഗര്ഭസമ്ഭൂതഹനുമാന്പവനാത്മജഃ। യദാ ജാതോ മഹാദേവോഹനുമാന്സത്യവിക്രമഃ। തദേവം നിര്മിതം തീര്ഥം വായുനാ ബ്രഹ്മയോനിനാ ।। ൬൦.
അഞ്ജനയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജനിച്ചപ്പോൾ, മഹാശക്തനായ സത്യവിക്രമനായ ഹനുമാന്റെ ജനനത്തോടൊപ്പം വായു ബ്രഹ്മാവായി ആ തീർത്ഥം സ്ഥാപിച്ചു.
ഊര്വ്യാം ജാതാസ്തു യേ ശൂദ്രാ ബ്രാഹ്മണാനാം നിവേദിതാഃ। വൃത്ത്യര്ഥം ബ്രഹ്മയജ്ഞാര്ഥം കരസ്തേഷു കൃതോ മഹാന് ।। ൬൦.
ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച ശൂദ്രന്മാരിൽ ചിലരെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഉപജീവനത്തിനും ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തിനും സമർപ്പിച്ചു; അവരുടെ ഇടയിൽ വലിയൊരു സഹായം ഉണ്ടായി.
അനേന വിധിനാ ജാതം വിപ്രാണാം ശാസനം മഹത് । ഗോഘ്നോ വാപി കൃതഘ്നോ വാ സുരാപീ ഗുരൂതല്പഗഃ। വാഡാദിത്യം നമസ്കൃത്യ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ।। ൬൦.
ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി വലിയൊരു നിയമം സ്ഥാപിച്ചു; പശുവിനെ കൊല്ലുന്നവൻ, മനുഷ്യനെ കൊല്ലുന്നവൻ, മദ്യം കുടിക്കുന്നവൻ, ഗുരുവിന്റെ പാത്നിയോട് സമീപിക്കുന്നവൻ എന്നിവരും വാടാദിത്യനെ ഭക്തിയോടെ വണങ്ങുമ്പോൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
ഭാരദ്വാജോ യാജ്ഞവല്ക്യോ ഗാലകിഃ സാലകിസ്തഥാ। ധീമാന് ശതബലാകശ്ച നൈഗമശ്ച ദ്വിജോത്തമഃ ।। ൬൧.
ഭാരദ്വാജൻ, യാജ്ഞവൽക്യൻ, ഗാലകി, സാലകി, ധീരനായ ശതബലാകൻ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ നൈഗമൻ എന്നിവരാണ്.