വാജശ്രവാഃ സുവിത്തശ്ച സുവാഗ്വേഷപരായണഃ। ദധീചഃ ശങ്ഖമാംശ്ചൈവ രാജാ വൈശ്രവണസ്തഥാ। ഇത്യേതേ ഋഷികാഃ പ്രോക്താസ്തേ സത്യാദൃഷിതാങ്ഗതാഃ ।। ൫൯.
വാജശ്രവാസ് സമ്പന്നനും നല്ല വാക്കിനും പശുക്കൾക്കും പ്രാധാന്യം കൊടുക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു. ദധീചൻ, ശംഖമാംസം, രാജാവ് വൈശ്രവണൻ ഇവരും സത്യവും തപസ്സും ഉള്ള മഹർഷിമാരാണ്.
ഈശ്വരാ ഋഷികാശ്ചൈവ യേ ചാന്യേ വൈ തഥാ സ്മൃതാഃ। ഏതേ മന്ത്രക്ഷകൃതഃ സര്വേ കൃത്സ്നശസ്താന്നിബോധത ।। ൫൯.
ഇവരും മറ്റു മഹർഷിമാരും, യാരെക്കുറിച്ചും ഇങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു, ഇവർ എല്ലാവരും മന്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചവരാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഭൃഗുഃ കാവ്യഃ പ്രചേതാസ്തു ദധീചോ ഹ്യാത്മവാനപി । ഔര്വോഽഥ ജമദഗ്നിശ്ച ദിവഃ സാരസ്വത സ്തഥാ ।। ൫൯.
ഭൃഗു, കാവ്യൻ, പ്രചേതാസ്, ആത്മസംയമനം ഉള്ള ദധീചൻ, ഔർവൻ, ജമദഗ്നി, ദിവസ്സിലുള്ള സാരസ്വതൻ ഇവരാണ്.
അദ്വിഷേണ ഹ്യരൂപശ്ച വീതഹവ്യ സുമേധസഃ। വൈന്യഃ പൃഥുര്ദിവോദാസഃ പ്രശ്വാരോ ഗൃത്സമാന്നഭഃ। ഏകോനവിംശദിത്യേതേ ഋഷയോ മന്ത്രവാദിനഃ ।। ൫൯.
അദ്വിഷേണൻ, അരൂപൻ, വീതഹവ്യൻ, സുമേധസ്, വൈന്യൻ, പൃഥു, ദിവോദാസൻ, പ്രശ്വാരൻ, ഗൃത്സമാൻ, നഭസ്—ഇവരെ ചേർത്ത് പതിനൊന്ന് മഹർഷിമാർ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നവരാണ്.
അങ്ഗിരാ വേധസശ്ചൈവ ഭാരദ്വാജോഽഥ ബാഷ്കലിഃ। തഥാമൃതസ്തഥാ ഗാര്ഗ്യഃ ശേനീ സംഹൃതിരേവ ച ।। ൫൯.
അംഗിരാസ്, വേദസ്സ്, ഭാരദ്വാജൻ, ബാഷ്കലി, അമൃതൻ, ഗാർഗ്യൻ, ശേനി, സംഹൃതി ഇവരും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.
പുരുകുത്സോഽഥ മാന്ധാതാ അമ്ബരീഷസ്തഥൈവ ച। ആഹാര്യോഥാജമീഢശ്ച ഋഷഭോ വലിരേവ ച ।। ൫൯.
പുരുകുത്സൻ, മാന്ധാതാവ്, അംബരീഷൻ, ആഹാര്യൻ, അജമീഢൻ, ഋഷഭൻ, വലി ഇവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
പൃഷദശ്വോ വിരൂപശ്ച കണ്വശ്ചൈവാഥ മുദ്ഗലഃ। യുവനാശ്വഃ പൌരുകുത്സസ്ത്രസദ്ദസ്യുഃ സദസ്യുമാന് ।। ൫൯.
പൃഷദശ്വൻ, വിരൂപൻ, കണ്വൻ, മുദ്ഗലൻ, യുവനാശ്വൻ, പൗരുകുത്സൻ, ത്രസദ്ദസ്യു, സദസ്യുമാൻ ഇവരും അറിയപ്പെടുന്നവരാണ്.
ഉതഥ്യശ്ച ഭരദ്വാജസ്തഥാ വാജശ്രവാ അപി । ആയാപ്യശ്ച സുവിത്തിശ്ച വാമദേവസ്തഥൈവ ച ।। ൫൯.
ഉതഥ്യൻ, ഭാരദ്വാജൻ, വാജശ്രവാസ്, ആയാപ്യൻ, സുവിത്തി, വാമദേവൻ ഇവരും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.
ഔഗജോ ബൃഹദുക്ഥശ്ച ഋഷിര്ദീര്ഘതപാസ്തഥാ। കക്ഷീവാംശ്ച ത്രയസ്ത്രിംശത് സ്മൃതാ അങ്ഗിരസോ വരാഃ। ഏതേ മന്ത്രകൃതഃ സര്വേ കാശ്യപാംസ്തു നിബോധത ।। ൫൯.
ഔഗജൻ, ബൃഹദുക്തൻ, ദീർഘതപസ്, കക്ഷീവാൻ—ഇവരെ ചേർത്ത് മുപ്പത്തിമൂന്ന് പേരാണ് പ്രശസ്തരായ അങ്കിരസന്മാർ. ഇവർ എല്ലാവരും മന്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്. ഇനി കശ്യപന്മാരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
കാശ്യപശ്ചൈവ വത്സാരോ വിഭ്രമോ രൈഭ്യ ഏവ ച। അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ ഷഡേതേ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।। ൫൯.
കശ്യപൻ, വത്സാരൻ, വിഭ്രമൻ, റൈഭ്യൻ, അസിതൻ, ദേവളൻ—ഈ ആറുപേരും ബ്രഹ്മത്തെ പ്രസ്താവിക്കുന്നവരാണ്.
അത്രിരര്ച്ചിസനശ്ചൈവ ശ്യാമാവാംശ്ചാഥ നിഷ്ഠുരഃ। വല്ഗൂതകോ മുനിര്ദ്ധീമാംസ്തഥാ പൂര്വാതിഥിശ്ച യഃ। ഇത്യേതേ ചാത്രയഃ പ്രോക്താ മന്ത്രകാരാ മഹര്ഷയഃ ।। ൫൯.
അത്രി, അർച്ചിസനൻ, ശ്യാമാവാൻ, നിഷ്ഠുരൻ, ധീരനായ വൽഗൂതകമുനി, പൂർവാതിഥി—ഇവരാണ് അത്രികൾ, മന്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച മഹർഷിമാർ.
വസിഷ്ഠശ്ചൈവ ശക്തിശ്ച തഥൈവ ച പരാശരഃ। ചതുര്ഥ ഇന്ദ്രപ്രമതിഃ പഞ്ചമസ്തു ഭരദ്വസുഃ ।। ൫൯.
വസിഷ്ഠൻ, ശക്തി, പരാശരൻ, നാലാമൻ ഇന്ദ്രപ്രമതി, അഞ്ചാമൻ ഭാരദ്വസു—ഇവരാണ്.
ഷഷ്ഠസ്തു മൈത്രാവരുണാഃ കുണ്ഡിനഃ സപ്തമസ്തഥാ। സുദ്യുമ്നശ്ചാഷ്ടമശ്ചൈവ നവമോഽഥ ബൃഹസ്പതിഃ। ദശമസ്തു ഭരദ്വാജൌ മന്ത്രബ്രാഹ്മണകാരകാഃ ।। ൫൯.
ആറാമൻ മൈത്രാവരുണൻ, ഏഴാമൻ കുഞ്ഞിനൻ, എട്ടാമൻ സുധ്യുമ്നൻ, ഒൻപതാമൻ ബൃഹസ്പതി, പത്താമത് ഇരുവർ ഭാരദ്വാജന്മാർ—ഇവരാണ് മന്ത്രവും ബ്രാഹ്മണവും സൃഷ്ടിച്ചവർ.
ഏതേ ചൈവ ഹി കര്താരോ വിധര്മധ്വംസകാരിണഃ। ലക്ഷണം ബ്രഹ്മണശ്ചൈതദ്വിഹിതം സര്വശാഖിനാമ് ।। ൫൯.
ഇവരാണ് വിവിധ മതങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തവർ. എല്ലാ ശാഖകൾക്കും വേണ്ടി ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഈ ലക്ഷണമാണ് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഹേതുര്ഹിതേഃ സ്മൃതോ ധാതോര്യന്നിഹന്ത്യുദിതമ്പരൈഃ। അഥ വാര്ഥപരി പ്രാപ്തേര്ഹിനോതേര്ഗതികര്മണഃ ।। ൫൯.
ഹിതത്തിന് കാരണമാകുന്നത് ധാതുവാണ്, അത് മറ്റുള്ളവർ പറഞ്ഞതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ അർത്ഥസിദ്ധിക്ക് വേണ്ടി 'ഹിനു' എന്ന ക്രിയ ഉപേക്ഷിക്കുക എന്നർത്ഥം വരും.
തഥാ നിര്വചനം ബ്രൂയാദ്വാക്യാര്ഥസ്യാവധാരണമ് । നിന്ദാം താമാഹുരാചാര്യാ യദ്ദോഷന്നിന്ദ്യതേ വചഃ ।। ൫൯.
വാക്യത്തിന്റെ അർത്ഥം നിർണ്ണയിക്കുന്നതിനെ നിർവചനം എന്ന് പറയണം. ഏതെങ്കിലും ദോഷം കാരണം വാക്ക് നിന്ദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിനെ ഗുരുക്കന്മാർ നിന്ദ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പ്രഷൂര്വാച്ഛംസതേര്ധാതോഃ പ്രശസാം ഗുണവത്തയാ। ഇദന്ത്വിദമിദം നേദമിത്യനിശ്ചിത്യ സംശയഃ ।। ൫൯.
'പ്രശൂ' എന്ന ധാതുവിൽ നിന്ന്, ഗുണമുള്ളത് പ്രശംസയാണെന്ന് പറയുന്നു. 'ഇതാണോ അല്ലയോ' എന്ന സംശയം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അതിനെ സംശയം എന്നു പറയുന്നു.
ഇദമേവ വിധാതവ്യമിത്യയം വിധിരുച്യതേ । അന്യസ്യാന്യസ്യ ചോക്തത്വാദ്ബുധൈഃ പരകൃതിഃ സ്മൃതാ ।। ൫൯.
'ഇതേ ചെയ്യണം' എന്നത് നിർദ്ദേശം എന്നാണ് പറയുന്നത്. മറ്റൊന്നിനെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ, അതിനെ പണ്ഡിതന്മാർ 'പരകൃതി' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
യോ ഹ്യത്യന്തതരോക്തശ്ച പുരാകല്പഃ സ ഉച്യതേ। പുരാവിക്രാന്തവാചിത്വാത് പുരാകല്പസ്യ കല്പനാ ।। ൫൯.
ഏതെല്ലാം അത്യന്തം പഴയതാണെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അതിനാലാണ് അതിനെ 'മുന്പത്തെ കാല്പം' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. മുമ്പ് സംഭവിച്ചതായാണ് ഇത് പറയപ്പെടുന്നത്; അതിനാലാണ് 'മുന്പത്തെ കാല്പം' എന്ന ധാരണ ഉണ്ടാകുന്നത്.
മന്ത്രബ്രാഹ്മണകല്പൈസ്തു നിഗമൈഃ ശുദ്ധവിസ്തരൈഃ । അനിശ്ചിത്യ കൃതാമാഹുര്വ്യവധാരണകല്പനാമ് ।। ൫൯.
മന്ത്രങ്ങളും ബ്രാഹ്മണകാല്പങ്ങളും വിശുദ്ധവും വിശാലവുമായ വേദങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച്, വ്യക്തമായ വിധി ഇല്ലാതെ അവർ അതിന്റെ അതിരുകൾക്കുള്ള ക്രമീകരണം പറയുന്നു.
യഥാ ഹീദം തഥാ തദ്വൈ ഇദം വാപി തഥൈവ തത്। ഇത്യേഷ ഹ്യുപദേശോഽയം ദശമോ ബ്രാഹ്മണസ്യ തു ।। ൫൯.
ഇത് എങ്ങനെയോ, അതും അതുപോലെയാണ്; ഇതും അങ്ങനെ തന്നെയാണ് — ഇതാണ് ബ്രാഹ്മണന് പത്താമത്തെ ഉപദേശം.
ഇത്യേതദ്ബ്രാഹ്മണസ്യാദൌ വിഹിതം ലക്ഷണം ബുധഃ । തസ്യ തദ്വൃത്തിരുദ്ദിഷ്ടാ വ്യാഖ്യാപ്യനുപദം ദ്വിജൈഃ ।। ൫൯.
ഇങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണന്റെ ലക്ഷണം ആദിയിൽ ജ്ഞാനികൾ നിർദ്ദേശിച്ചു; അവന്റെ പെരുമാറ്റം രണ്ടുപേരും വിശദമായി വിശദീകരിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മന്ത്രാണാം കല്പനം ചൈവ വിധിദൃഷ്ടേഷു കര്മസു। മന്ത്രോ മന്ത്രയതേര്ധാതോര്ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മണോഽവനാത് ।। ൫൯.
മന്ത്രങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം നിർദ്ദിഷ്ട കർമങ്ങൾക്കായാണ്; 'മന്ത്ര' എന്നത് 'മന്ത്രയതി' എന്ന ധാതുവിൽ നിന്നാണ്, 'ബ്രാഹ്മണൻ' എന്നത് ബ്രഹ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നവനെന്നർത്ഥത്തിലാണ്.
അല്പാക്ഷരമസന്ദിഗ്ധം സാരവദ്വിശ്വതോമുഖമ്। അസ്തോഭമനവദ്യഞ്ച സൂത്രം സൂത്രവിദോ വിദുഃ ।। ൫൯.
ചുരുങ്ങിയ വാക്കുകളും, സംശയമില്ലാത്തതും, സാരമുള്ളതും, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ബാധകമായതും, ആവർത്തനം ഇല്ലാത്തതും, കുറ്റമില്ലാത്തതുമായതാണ് സൂത്രം എന്ന് സൂത്രജ്ഞർ പറയുന്നു.
ഋഷയസ്തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ സൂതമാഹുഃ സുദുസ്തരമ്। കഥം വേദാ പുരാ വ്യസ്താസ്തന്നോ ബ്രൂഹി മഹാമതേ ।। ൬൦.
ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ഋഷിമാർ സൂതനോടു പറഞ്ഞു: 'ഇത് കടക്കാൻ വളരെ ദുഷ്കരമാണ്; പഴയകാലത്ത് വേദങ്ങൾ എങ്ങനെ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു? അതു ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ.'
ദ്വാപരേ തു പരാവൃത്തേ മനോഃ സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ । ബ്രഹ്മാ മനുമുവാചേദം തദ്വദിഷ്യേ മഹാമതേ ।। ൬൦.
ദ്വാപരയുഗം കഴിഞ്ഞ്, സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവു മനുവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു; അതു ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു, മഹാമനസ്സുള്ളവരേ.
പരിവൃത്തേ യുഗേ താത സ്വല്പവീര്യാ ദ്വിജാതയഃ। സംവൃത്താം യുഗ ദോഷേണ സര്വേ ചൈവ യഥാക്രമമ് ।। ൬൦.
യുഗം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രിയനേ, ദ്വിജന്മാർക്ക് ശക്തി കുറവായി; യുഗദോഷം മൂലം എല്ലാവരും ക്രമമായി ക്ഷീണിച്ചു.
ഭ്രശ്യമാനം യുഗവശാദല്പശിഷ്ടം ഹി ദൃശ്യതേ। ദശസാഹസ്രഭാഗേന ഹ്യവശിഷ്ടം കൃതാദിദമ് ।। ൬൦.
യുഗത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ, ശേഷിക്കുന്നതെന്തെന്നാൽ വളരെ കുറവാണ്; കൃതയുഗം മുതലായവയിൽ നിന്ന് പത്ത് ആയിരത്തിൽ ഒരു ഭാഗം മാത്രമേ ഇപ്പോൾ ശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ.
വീര്യം തേജോ ബലം വാക്യം സര്വഞ്ചൈവ പ്രണശ്യതി। വേദവേദാ ഹി കാര്യാഃ സ്യുര്മാഭൂദ്വേദവിനാശനമ് ।। ൬൦.
ശക്തിയും തേജസ്സും ബലവും വാക്കും എല്ലാം നശിക്കുന്നു; വേദങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം, വേദങ്ങൾ നശിക്കാതിരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
വേദേ നാശമനുപ്രാപ്തേ യജ്ഞോ നാശം ഗമിഷ്യതി। യത്രേ നഷ്ടേ ദേവനാശസ്തതഃ സര്വം പ്രണശ്യതി ।। ൬൦.
വേദം നശിച്ചാൽ യജ്ഞവും നശിക്കും; യജ്ഞം ഇല്ലാതായാൽ ദേവന്മാർ നശിക്കും, പിന്നെ എല്ലാം നശിക്കും.