വായുപുരാണമ്

സാംസിദ്ദികാന്യഥൈതാനി സുപ്രതീകാനി തസ്യ വൈ । മഹതഃ സശരീരസ്യ വൈവര്ത്ത്യാത് സിദ്ധിരുച്യതേ ।। ൫൯.

ഇവയൊക്കെയും മഹത്തത്വം ശരീരത്തോടുകൂടിയുള്ളതിന്റെ സ്വാഭാവികവും വ്യക്തമായതുമായ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. മഹത്തത്വത്തിന്റെ പരിവര്‍ത്തനമാണ് സിദ്ധി എന്ന് പറയുന്നു.

അത്ര ശേതേ ച യത്പുര്യാം ക്ഷേത്രജ്ഞാനമഥാപി വാ। പുരീശയത്വാത്പുരുഷഃ ക്ഷേത്രജ്ഞാനാത് സഉച്യതേ ।। ൫൯.

ഇവിടെ നഗരത്തിനുള്ളിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതിനെ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷേത്രജ്ഞാനം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. നഗരത്തിൽ പാർക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ പുരുഷൻ എന്നും, ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നതിനാൽ അതിനെ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നും പറയുന്നു.

ക്ഷേത്രജ്ഞഃ ക്ഷേത്രവിജ്ഞാനാത് ഭഗവാന് മതിരുച്യതേ। യസ്മാദ്ബുദ്ധ്യാ തു ശേതേ ഹ തസ്മാദ്ബോധാത്മകഃ സ വൈ । സംസിദ്ധയേ പരിഗതം വ്യക്താവ്യക്തമചേതനമ് ।। ൫൯.

ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നവനും മനസ്സിനും കാരണം ഭഗവാൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ബുദ്ധിയിലൂടെ വിശ്രമിക്കുന്നതിനാൽ അവൻ ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളവനാണ്. സിദ്ധിക്ക് വേണ്ടി, പ്രകടമായതും അപ്രകടമായതും, അവബോധം ഇല്ലാത്തവയുമാണ് ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നത്.

ഏവം നിവൃത്തിഃ ക്ഷേത്രജ്ഞാ ക്ഷേത്രജ്ഞേനാഭിസംഹിതാ। ക്ഷേത്രജ്ഞേന പരിജ്ഞാതോ ഭോഗ്യോഽയം വിഷയസ്ത്വിതി ।। ൫൯.

ഇങ്ങനെ, നിവൃത്തി എന്നത് ക്ഷേത്രജ്ഞനോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്ന ക്ഷേത്രജ്ഞനാണ്. ക്ഷേത്രജ്ഞനെ പൂർണ്ണമായി അറിയുമ്പോൾ ഈ ലോകം അനുഭവത്തിനുള്ളതാകുന്നു.

ഋഷീത്യേഷ ഗതൌ ധാതുഃശ്രുതൌ സത്യേ തപസ്യഥ। ഏതത്സന്നിയതേ തസ്മിന് ബ്രഹ്മണാ സ ഋഷിഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൯.

മഹർഷേ, 'ഋഷ്' എന്ന ധാതുവിന് പോകുക, കേൾക്കുക, സത്യം, തപസ്സ് ചെയ്യുക എന്നിങ്ങനെയുള്ള അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനെ ബ്രഹ്മാവ് ഋഷി എന്നു ഓർക്കുന്നു.

നിവൃത്തിസമകാലം തു ബുദ്ധ്യാവ്യക്തമൃഷിഃ സ്വയമ്। പരം ഹി ഋഷതേ യസ്മാത്പരമര്ഷിസ്തതഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൯.

നിവൃത്തി സംഭവിക്കുന്ന സമയത്ത്, ബുദ്ധിയിലൂടെ അപ്രകടം തന്നെയാണ് ഋഷി. പരമത്തെ കാണുന്നതിനാൽ അവനെ പരമർഷി എന്നും പറയുന്നു.

ഗത്യര്ഥാദൃഷതേര്ദ്ധാതോര്നാമനിര്വൃത്തിരാദിതഃ । യസ്മാദേഷ സ്വയമ്ഭൂതസ്തസ്മാച്ചാത്മര്ഷിതാ സ്മൃതാ। ഈശ്വരാഃ സ്വയമുദ്ഭൂതാ മാനസാ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ ।। ൫൯.

ചലനത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ നിന്നാണ് 'ഋഷ്' എന്ന ധാതുവിൽ നിന്ന് നാമം ഉത്ഭവിച്ചത്. സ്വയം ജനിച്ചവൻ എന്നതിനാൽ സ്വയമർശിതാ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഈശ്വരന്മാർ സ്വയം ഉദിച്ചവർ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാരാണ്.

യസ്മാന്ന ഹന്യതേ മാനൈര്മഹാന് പരിഗതഃ പുരഃ। യസ്മാദൃഷന്തി യേ ധീരാ മഹാന്തം സര്വതോ ഗുണൈഃ। തസ്മാന്മഹര്ഷയഃ പ്രോക്താ ബുദ്ധേഃ പരമദര്ശിനഃ ।। ൫൯.

മഹാൻ മുമ്പേ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ മാനങ്ങളാൽ നശിക്കില്ല. ധീരന്മാർ എല്ലാ ഗുണങ്ങളോടും കൂടിയ മഹാനെ കാണുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അവർ മഹർഷികൾ എന്നും ബുദ്ധിക്ക് അതീതമായി കാണുന്നവർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

ഈശ്വരാണാം ശുഭാസ്തേഷാം മാനസാന്തരസാശ്ച തേ। അഹങ്കാരം തമശ്ചൈവ ത്യക്ത്വാ ച ഋഷിതാങ്ഗാതാഃ ।। ൫൯.

ഈശ്വരന്മാരിൽ ശുഭമായവരും മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളവരും, അഹങ്കാരവും അന്ധകാരവും ഉപേക്ഷിച്ച് ഋഷിത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചവർ.

തസ്മാത്തു ഋഷയസ്തേ വൈ ഭൂതാദൌ തത്ത്വദര്ശനാഃ। ഋഷിപുത്രാ ഋഷീകാസ്തു മൈഥുനാദ്ഗര്ഭസമ്ഭവാഃ ।। ൫൯.

അതുകൊണ്ട്, ഭൂതങ്ങളുടെ ആദിയിൽ ഉള്ള ഋഷിമാർ തത്വങ്ങളെ കാണുന്നവരാണ്. ഋഷികളുടെ പുത്രന്മാരായ ഋഷികന്മാർ, ലൈംഗികസംയോജനത്തിലൂടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവരാണ്.

തന്മാത്രാണി ച സത്യഞ്ച ഋഷന്തേ തേ മഹൌജസഃ। സത്യര്ഷയസ്തതസ്തേ വൈ പരമാഃ സത്യദര്ശനാഃ ।। ൫൯.

തന്മാത്രകളും സത്യവും മഹത്തായ ശക്തിയുള്ളവർ കാണുന്നു. അവർ സത്യർഷികൾ എന്നും, അവരിൽ പരമമായവർ പരമസത്യം കാണുന്നവരാണ്.

ഋഷീണാഞ്ച സുതാസ്തേ തു വിജ്ഞേയാ ഋഷിപുത്രകാഃ । ഋഷന്തി വൈ ശ്രുതം യസ്മാദ്വിശേഷാംശ്ചൈവ തത്ത്വതഃ। തസ്മാത് ശ്രുതര്ഷയസ്തേഽപി ശ്രുതസ്യ പരിദര്ശനാഃ ।। ൫൯.

ഋഷികളുടെ പുത്രന്മാരെ ഋഷിപുത്രന്മാർ എന്ന് അറിയണം. അവർ ശ്രുതിയെ കേട്ട് അതിന്റെ പ്രത്യേകതകളും യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിഞ്ഞതിനാൽ, അവർ ശ്രുതർഷികൾ എന്നും ശ്രുതിയുടെ സത്യമായ ദർശനം ഉള്ളവരും ആകുന്നു.

അവ്യക്താത്മാ മഹാത്മാ ചാഹങ്കാരാത്മാ തഥൈവ ച। ഭൂതാത്മാ ചേന്ദ്രിയാത്മാ ച തേഷാം തജ്ജ്ഞാനമുച്യതേ । ഇത്യേതാ ഋഷിജാതീസ്തു നാമഭിഃ പഞ്ച വൈ ശ്രൃണു ।। ൫൯.

അപ്രകടാത്മാവ്, മഹാത്മാവ്, അഹങ്കാരാത്മാവ്, ഭൂതാത്മാവ്, ഇന്ദ്രിയാത്മാവ് — ഇവയെക്കുറിച്ചുള്ള ജ്ഞാനമാണ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഈ അഞ്ചു തരത്തിലുള്ള ഋഷികളെ പേരോടെ കേൾക്കൂ.

ഭൃഗുര്മരീചിരത്രിശ്ച അങ്ഗിരാഃ പുലഹഃക്രതുഃ। മനുര്ദക്ഷോ വസിഷ്ഠശ്ച പുലസ്ത്യശ്ചേതി തേ ദശ। ബ്രഹ്മണോ മാനസാ ഹ്യേതേ ഉദ്ഭൂതാഃ സ്വയമീശ്വരാഃ ।। ൫൯.

ഭൃഗു, മരീചി, അത്രി, അങ്കിരാസ്, പുലഹ, ക്രതു, മനു, ദക്ഷ, വസിഷ്ഠ, പുലസ്ത്യൻ — ഈ പത്ത് പേരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് സ്വയം ഉദിച്ച ഈശ്വരന്മാരാണ്.

പ്രവര്ത്തന്തേ ഋഷേര്യസ്മാന്മഹാംസ്തസ്മാന്മഹര്ഷയഃ। ഈശ്വരാണാം സുതാസ്ത്വേതേ ഋഷയസ്താന്നിബോധത ।। ൫൯.

മഹാൻ ഋഷിയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നതിനാൽ അവർ മഹർഷികൾ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഋഷികൾ ഈശ്വരന്മാരുടെ പുത്രന്മാരാണ് — ഇവരെ അറിയുക.

കാവ്യോ ബൃഹസ്പതിശ്ചൈവ കശ്യപശ്ചോശനാസ്തഥാ। ഉതഥ്യോ വാമദേവശ്ച അപോജ്യശ്ചൈശിജസ്തഥാ ।। ൫൯.

കാവ്യൻ, ബൃഹസ്പതി, കശ്യപൻ, ഉശനാസ്, ഉതഥ്യൻ, വാമദേവൻ, അപോജ്യൻ, ഐശിജൻ —

കര്ദ്ദമോ വിശ്രവാഃ ശക്തിര്വാലഖില്യ സ്തഥാ ധരാഃ। ഇത്യേതേ ഋഷയഃ പ്രോക്താ ജ്ഞാനതോ ഋഷിതാങ്ഗതാഃ ।। ൫൯.

കർദമൻ, വിശ്രവസ്, ശക്തി, വാലഖില്യർ, ധരന്മാർ — ഇവരാണ് ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ഋഷിത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ ഉദിച്ച ഋഷികൾ.

ഋഷിപുത്രാനൃഷികാംസ്തു ഗര്ഭോത്പന്നാന്നിബോധത। വത്സരോ നഗ്രഹൂശ്ചൈവ ഭാരദ്വാജസ്തഥൈവ ച ।। ൫൯.

ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ഋഷികന്മാരായ ഋഷിപുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് അറിയുക: വത്സരൻ, നഗ്രഹൂ, ഭാരദ്വാജൻ എന്നിവരും.

ബൃഹദുത്ഥഃ ശരദ്വാംശ്ച അഗസ്ത്യശ്ചൌശിജസ്തഥാ। ഋഷിര്ദീര്ഘതമാശ്ചൈവ ബൃഹദുക്ഥഃ ശരദ്വതഃ ।। ൫൯.

ബൃഹദുത്ഥൻ, ശരദ്വാൻ, അഗസ്ത്യൻ, ഉശിജൻ, ദീർഘതമാസൻ, ബൃഹദുക്തൻ, ശരദ്വതൻ — ഇവരാണ് ഋഷികൾ.

വാജശ്രവാഃ സുവിത്തശ്ച സുവാഗ്വേഷപരായണഃ। ദധീചഃ ശങ്ഖമാംശ്ചൈവ രാജാ വൈശ്രവണസ്തഥാ। ഇത്യേതേ ഋഷികാഃ പ്രോക്താസ്തേ സത്യാദൃഷിതാങ്ഗതാഃ ।। ൫൯.

വാജശ്രവാസ് സമ്പന്നനും നല്ല വാക്കിനും പശുക്കൾക്കും പ്രാധാന്യം കൊടുക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു. ദധീചൻ, ശംഖമാംസം, രാജാവ് വൈശ്രവണൻ ഇവരും സത്യവും തപസ്സും ഉള്ള മഹർഷിമാരാണ്.

ഈശ്വരാ ഋഷികാശ്ചൈവ യേ ചാന്യേ വൈ തഥാ സ്മൃതാഃ। ഏതേ മന്ത്രക്ഷകൃതഃ സര്വേ കൃത്സ്നശസ്താന്നിബോധത ।। ൫൯.

ഇവരും മറ്റു മഹർഷിമാരും, യാരെക്കുറിച്ചും ഇങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു, ഇവർ എല്ലാവരും മന്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചവരാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.

ഭൃഗുഃ കാവ്യഃ പ്രചേതാസ്തു ദധീചോ ഹ്യാത്മവാനപി । ഔര്വോഽഥ ജമദഗ്നിശ്ച ദിവഃ സാരസ്വത സ്തഥാ ।। ൫൯.

ഭൃഗു, കാവ്യൻ, പ്രചേതാസ്, ആത്മസംയമനം ഉള്ള ദധീചൻ, ഔർവൻ, ജമദഗ്നി, ദിവസ്സിലുള്ള സാരസ്വതൻ ഇവരാണ്.

അദ്വിഷേണ ഹ്യരൂപശ്ച വീതഹവ്യ സുമേധസഃ। വൈന്യഃ പൃഥുര്ദിവോദാസഃ പ്രശ്വാരോ ഗൃത്സമാന്നഭഃ। ഏകോനവിംശദിത്യേതേ ഋഷയോ മന്ത്രവാദിനഃ ।। ൫൯.

അദ്വിഷേണൻ, അരൂപൻ, വീതഹവ്യൻ, സുമേധസ്, വൈന്യൻ, പൃഥു, ദിവോദാസൻ, പ്രശ്വാരൻ, ഗൃത്സമാൻ, നഭസ്—ഇവരെ ചേർത്ത് പതിനൊന്ന് മഹർഷിമാർ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നവരാണ്.

അങ്ഗിരാ വേധസശ്ചൈവ ഭാരദ്വാജോഽഥ ബാഷ്കലിഃ। തഥാമൃതസ്തഥാ ഗാര്ഗ്യഃ ശേനീ സംഹൃതിരേവ ച ।। ൫൯.

അംഗിരാസ്, വേദസ്സ്, ഭാരദ്വാജൻ, ബാഷ്കലി, അമൃതൻ, ഗാർഗ്യൻ, ശേനി, സംഹൃതി ഇവരും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.

പുരുകുത്സോഽഥ മാന്ധാതാ അമ്ബരീഷസ്തഥൈവ ച। ആഹാര്യോഥാജമീഢശ്ച ഋഷഭോ വലിരേവ ച ।। ൫൯.

പുരുകുത്സൻ, മാന്ധാതാവ്, അംബരീഷൻ, ആഹാര്യൻ, അജമീഢൻ, ഋഷഭൻ, വലി ഇവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.

പൃഷദശ്വോ വിരൂപശ്ച കണ്വശ്ചൈവാഥ മുദ്ഗലഃ। യുവനാശ്വഃ പൌരുകുത്സസ്ത്രസദ്ദസ്യുഃ സദസ്യുമാന് ।। ൫൯.

പൃഷദശ്വൻ, വിരൂപൻ, കണ്വൻ, മുദ്ഗലൻ, യുവനാശ്വൻ, പൗരുകുത്സൻ, ത്രസദ്ദസ്യു, സദസ്യുമാൻ ഇവരും അറിയപ്പെടുന്നവരാണ്.

ഉതഥ്യശ്ച ഭരദ്വാജസ്തഥാ വാജശ്രവാ അപി । ആയാപ്യശ്ച സുവിത്തിശ്ച വാമദേവസ്തഥൈവ ച ।। ൫൯.

ഉതഥ്യൻ, ഭാരദ്വാജൻ, വാജശ്രവാസ്, ആയാപ്യൻ, സുവിത്തി, വാമദേവൻ ഇവരും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.

ഔഗജോ ബൃഹദുക്ഥശ്ച ഋഷിര്ദീര്ഘതപാസ്തഥാ। കക്ഷീവാംശ്ച ത്രയസ്ത്രിംശത് സ്മൃതാ അങ്ഗിരസോ വരാഃ। ഏതേ മന്ത്രകൃതഃ സര്വേ കാശ്യപാംസ്തു നിബോധത ।। ൫൯.

ഔഗജൻ, ബൃഹദുക്തൻ, ദീർഘതപസ്, കക്ഷീവാൻ—ഇവരെ ചേർത്ത് മുപ്പത്തിമൂന്ന് പേരാണ് പ്രശസ്തരായ അങ്കിരസന്മാർ. ഇവർ എല്ലാവരും മന്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്. ഇനി കശ്യപന്മാരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.

കാശ്യപശ്ചൈവ വത്സാരോ വിഭ്രമോ രൈഭ്യ ഏവ ച। അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ ഷഡേതേ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।। ൫൯.

കശ്യപൻ, വത്സാരൻ, വിഭ്രമൻ, റൈഭ്യൻ, അസിതൻ, ദേവളൻ—ഈ ആറുപേരും ബ്രഹ്മത്തെ പ്രസ്താവിക്കുന്നവരാണ്.