വായുപുരാണമ്

പ്രത്യങ്ഗാനാം തു ധര്മസ്യ ഇത്യേതല്ലക്ഷണം സ്മൃതമ് । ഋഷിഭിര്ധര്മതത്ത്വജ്ഞൈഃ പൂര്വേ സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ ।। ൫൯.

ധര്‍മ്മത്തിന്റെ അവയവങ്ങളുടെ ഈ ലക്ഷണം, മുന്‍പ് സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തില്‍ ധര്‍മ്മതത്ത്വം അറിയുന്ന ഋഷിമാര്‍ പഠിപ്പിച്ചതായി ഓര്‍മ്മിക്കുന്നു.

അത്ര വോ വര്ത്തയിഷ്യാമി വിധിര്മന്വന്തരസ്യ യഃ । ഇതരേതരവര്ണസ്യ ചാതുര്വര്ണസ്യ ചൈവ ഹി। പ്രതിമന്വന്തരഞ്ചൈവ ശ്രുതിരന്യാ വിധീയതേ ।। ൫൯.

ഇവിടെ ഞാന്‍ നിങ്ങളോട് മന്വന്തരത്തിലെ നിയമം വിശദീകരിക്കും; ഓരോ വര്‍ണ്ണത്തിനും നാലു വര്‍ണ്ണങ്ങളിലുമുള്ളവർക്കും; ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും വേറിട്ട ശാസ്ത്രം നിര്‍ദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

ഋചോ യജൂഷിം സാമാനി യഥാവത് പ്രതിദൈവതമ്। ആഭൂതസംപ്ലവസ്യാപി വര്ജ്യൈകം ശതരുദ്രിയമ് ।। ൫൯.

ഋക്, യജുര്‍, സാമ എന്നിങ്ങനെ ഓരോ ദേവതയ്ക്കും യുക്തമായ രീതിയില്‍ പാരായണം ചെയ്യണം; പക്ഷേ, മഹാപ്രളയകാലത്തും ശതരുദ്രീയമാത്രം ഒഴിവാക്കണം.

വിധിര്ഹോത്രം തഥാ സ്തോത്രം പൂര്വവത്സമ്പ്രവര്തതേ। ദ്രവ്യസ്തോത്രം ഗുണസ്തോത്രം കര്മ സ്തോത്രം തഥൈവ ച। ചതുര്ഥമാഭിജനികം സ്തോത്രമേതച്ചതുര്വിധമ് ।। ൫൯.

പൂജാരമ്പവും സ്തോത്രവും മുമ്പത്തെ പോലെ നടക്കുന്നു. ദ്രവ്യങ്ങളുടെ സ്തോത്രം, ഗുണങ്ങളുടെ സ്തോത്രം, കര്‍മ്മങ്ങളുടെ സ്തോത്രം, നാലാമത്തേത് വംശത്തിന്റെ സ്തോത്രം — ഇതിങ്ങനെ നാലു തരത്തിലുള്ള സ്തോത്രങ്ങളാണ്.

മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു യഥാ ദേവാ ഭവന്തി യേ। പ്രവര്ത്തയതി തേഷാം വൈ ബ്രഹ്മസ്തോത്രം ചതുര്വിധമ്। ഏവം മന്ത്രഗുണാനാഞ്ച സമുത്പത്തിശ്ചതുര്വിധാ ।। ൫൯.

എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും എത്ര ദേവന്മാരുണ്ടോ, അവര്ക്കായി ബ്രഹ്മാവ് ഈ നാലു വിധത്തിലുള്ള സ്തോത്രം ആരംഭിക്കുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ മന്ത്രങ്ങളും അവയുടെ ഗുണങ്ങളും നാലു വിധത്തിലാണ് ഉദയിക്കുന്നത്.

അഥര്വയജുഷാം സാമ്നാം വേദേഷ്വിഹ പൃഥക് പൃഥക് । ഋഷീണാന്തപ്യതാമുഗ്രന്തപഃ പരമദുശ്ചരമ് ।। ൫൯.

അഥര്‍വ്വ, യജുര്, സാമVEDങ്ങള്‍ ഓരോന്നിലും, ഋഷികള്‍ ഏറ്റവും കഠിനവും ഉയർന്നതുമായ തപസ്സു ചെയ്തു.

മന്ത്രാഃ പ്രാദുര്ബഭൂവുര്ഹി പൂര്വമന്വന്തരേഷ്വിഹ। പരിതോഷാദ്ഭയാദ്ദുഃഖാത്സുഖാച്ഛോകാച്ച പഞ്ചധാ ।। ൫൯.

മുമ്പത്തെ മന്വന്തരങ്ങളില്‍ മന്ത്രങ്ങള്‍ ഇവിടെ ഉദിച്ചുവന്നു. അവ സന്തോഷത്തില്‍ നിന്നും, ഭയത്തില്‍ നിന്നും, ദു:ഖത്തില്‍ നിന്നും, സുഖത്തില്‍ നിന്നും, ശോകത്തില്‍ നിന്നും — അങ്ങനെ അഞ്ചു വഴികളിലായി ജനിച്ചു.

ഋഷീണാം തപഃകാര്ത്സ്ന്യേന ദര്ശനേന യദൃച്ഛയാ। ഋഷീണാം യദൃഷിത്വം ഹി തദ്വക്ഷ്യാമീഹ ലക്ഷണൈഃ ।। ൫൯.

ഋഷിമാരുടെ തപസ്സിന്റെ പൂര്‍ണ്ണതയാല്‍, അവരുടെ ദര്‍ശനശക്തിയാല്‍, സ്വയം ഉദിച്ചുവരുന്ന ഋഷിത്വം — അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങള്‍ ഇപ്പോള്‍ ഇവിടെ ഞാന്‍ വിശദീകരിക്കുന്നു.

അതീതാനാഗതാനാന്തു പഞ്ചധാ ഋഷിരുച്യതേ। അതസ്ത്വൃഷീണാം വക്ഷ്യാമി ഹ്യാര്ഷസ്യ ച സമുദ്ഭവമ് ।। ൫൯.

കഴിഞ്ഞതിലും വരാനിരിക്കുന്നതിലും, അങ്ങനെ അഞ്ചു തരത്തിലുള്ളവനാണ് ഋഷി എന്ന് പറയുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഋഷിമാരെയും അവരുടെ ഋഷിത്വത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ഞാന്‍ വിശദീകരിക്കുന്നു.

ഗുണസാമ്യേ വര്ത്തമാനേ സര്വസമ്പ്രലയേ തദാ। അതിചാരേ തു ദേവാനാമതിദേശേ തയോര്യഥാ ।। ൫൯.

ഗുണങ്ങള്‍ സമത്വത്തിലായിരിക്കുമ്പോള്‍, എല്ലാം ലയിക്കുമ്പോള്‍, ദേവന്മാരുടെ അതിക്രമം സംഭവിക്കുമ്പോള്‍, അല്ലെങ്കില്‍ പരസ്പരം സ്ഥാനം മാറുമ്പോള്‍ — അങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു.

അബുദ്ധിപൂര്വകം തദ്വൈ ചേതനാര്ഥം പ്രവര്ത്തതേ । തേന ഹ്യബുദ്ധിപൂര്വം തച്ചേതനേന ഹ്യധിഷ്ഠിതമ് ।। ൫൯.

അറിയാതെ തുടങ്ങുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ ചൈതന്യത്തിനായി നടക്കുന്നു. അങ്ങനെ, അജ്ഞതയില്‍ ആരംഭിച്ച കാര്യങ്ങള്‍ ചൈതന്യത്താല്‍ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.

വര്ത്തതേ ച യഥാ തൌ തു യഥാ മത്സ്യോദകേ ഉഭേ। ചേതനാധിഷ്ഠിതം തത്ത്വം പ്രവര്ത്തതി ഗുണാത്മനാ ।। ൫൯.

അവ രണ്ടും എങ്ങനെ നീങ്ങുന്നുവോ, വെള്ളത്തില്‍ രണ്ട് മീനുകള്‍ പോലെ, അങ്ങനെ ചൈതന്യത്താല്‍ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന തത്വം ഗുണങ്ങളുടെ സ്വഭാവപ്രകാരം പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു.

കരണത്വാത്തഥാ കാര്യം തദാ തസ്യ പ്രവര്ത്തതേ। വിഷയേ വിഷയിത്വാച്ച ഹ്യര്ഥേഽര്ഥിത്വാത്തഥൈവ ച ।। ൫൯.

ഉപകരണമായതിനാല്‍ കര്‍മ്മം നടക്കുന്നു. വിഷയം-വിഷയി എന്ന ബന്ധത്താലും, ആഗ്രഹം കൊണ്ടും അങ്ങനെ തന്നെ നടക്കുന്നു.

കാലേന പ്രാപണീയേന ഭേദാസ്തു കാരണാത്മകാഃ। സംസിധ്യന്തി തദാ വ്യക്താഃ ക്രമേണ മഹദാദയഃ ।। ൫൯.

സമയത്തിന്റെ കാരണമായി, വ്യത്യാസങ്ങള്‍ കാരണം ഉണ്ടാകുന്നു. അപ്പോള്‍ മഹത്തത്വം മുതലായ പ്രകടമായവ ക്രമമായി പൂര്‍ത്തിയാവുന്നു.

മഹതശ്വാപ്യഹങ്കാരസ്തസ്മാദ്ഭൂതേന്ദ്രിയാണി ച। ഭൂതഭേദാസ്തു ഭേദേഭ്യോ ജജ്ഞിരേ തേ പരസ്പരമ്। സംസിദ്ധികാരണം കാര്യം സദ്യ ഏവ വിവര്ത്തതേ ।। ൫൯.

മഹത്തത്വത്തില്‍ നിന്നാണ് അഹങ്കാരം ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; അതില്‍ നിന്ന് ഭൂതങ്ങളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും. ഭൂതങ്ങളുടെ വ്യത്യാസങ്ങള്‍ പരസ്പരം ജനിക്കുന്നു. പൂര്‍ത്തീകരണത്തിന്റെ കാരണമായ ഫലം ഉടന്‍ മാറുന്നു.

യഥോല്മുകസ്രുടന്നൂര്ദ്ധ്വമേകകാലം പ്രവര്ത്തതേ। തഥാ വിവൃതഃ ക്ഷേത്രജ്ഞഃ കാലേനൈകേന കര്മണാ ।। ൫൯.

ഒരു ചിങ്ങാരിയെ അടിച്ചാല്‍ അതു ഒരുമിച്ച് മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്നതുപോലെ, ക്ഷേത്രജ്ഞന്‍ പ്രകടമായാല്‍ കര്‍മ്മം മുഖേന ഒരേ സമയം പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു.

യഥാന്ധകാരേ ഖദ്യോതഃ സഹസാ സമ്പ്രദൃശ്യതേ। തഥാ വിവൃത്തോ ഹ്യവ്യക്താത് ഖദ്യോത ഇവ ചേല്വണഃ ।। ൫൯.

അന്ധകാരത്തില്‍ ഒരു പുഴുക്കൊളി പെട്ടെന്ന് കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, അവ്യക്തത്തില്‍ നിന്ന് പ്രകടം പുഴുക്കൊളിയുടെ പ്രകാശം പോലെ ഉദിക്കുന്നു.

സ മഹാന് സശരീരസ്തു യത്രൈവാഗ്രേ വ്യവസ്ഥിതഃ। തത്രൈവ സംസ്ഥിതോ വിദ്വാന് ദ്വാരശാലാമുഖേ സ്ഥിതഃ ।। ൫൯.

ആ മഹത്തത്വം ശരീരത്തോടെ ആദ്യമായി എവിടെ നിലകൊണ്ടുവോ, അവിടെ തന്നെയാണ് ജ്ഞാനി നിലകൊള്ളുന്നത് — ഒരു വാതില്‍ക്കല്‍ പോലെ.

മഹാംസ്തു തമസഃ പാരേ വൈലക്ഷണ്യാദ്വിഭാവ്യതേ । തത്രൈവ സംസ്ഥിതോ വിദ്വാംസ്തമസോഽന്ത ഇതി ശ്രുതിഃ ।। ൫൯.

മഹത്തത്വം അന്ധകാരത്തിന് അപ്പുറത്താണ്, വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ് അത് തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നത്. അവിടെയാണ് ജ്ഞാനി നിലകൊള്ളുന്നത് — അങ്ങനെ അന്ധകാരത്തിന്റെ അവസാനം എന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു.

ബുദ്ധിര്വിവര്ത്തമാനസ്യ പ്രാദുര്ഭൂതാ ചതുര്വിധാ । ജ്ഞാനം വൈരാഗ്യമൈശ്വര്യം ധര്മശ്ചേതി ചതുഷ്ടയമ് ।। ൫൯.

ബുദ്ധി വളരുമ്പോള്‍ നാലു രൂപങ്ങളില്‍ പ്രകടമാകുന്നു: ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം, ധര്‍മ്മം — ഇതാണ് ആ നാലു.

സാംസിദ്ദികാന്യഥൈതാനി സുപ്രതീകാനി തസ്യ വൈ । മഹതഃ സശരീരസ്യ വൈവര്ത്ത്യാത് സിദ്ധിരുച്യതേ ।। ൫൯.

ഇവയൊക്കെയും മഹത്തത്വം ശരീരത്തോടുകൂടിയുള്ളതിന്റെ സ്വാഭാവികവും വ്യക്തമായതുമായ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. മഹത്തത്വത്തിന്റെ പരിവര്‍ത്തനമാണ് സിദ്ധി എന്ന് പറയുന്നു.

അത്ര ശേതേ ച യത്പുര്യാം ക്ഷേത്രജ്ഞാനമഥാപി വാ। പുരീശയത്വാത്പുരുഷഃ ക്ഷേത്രജ്ഞാനാത് സഉച്യതേ ।। ൫൯.

ഇവിടെ നഗരത്തിനുള്ളിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതിനെ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷേത്രജ്ഞാനം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. നഗരത്തിൽ പാർക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ പുരുഷൻ എന്നും, ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നതിനാൽ അതിനെ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നും പറയുന്നു.

ക്ഷേത്രജ്ഞഃ ക്ഷേത്രവിജ്ഞാനാത് ഭഗവാന് മതിരുച്യതേ। യസ്മാദ്ബുദ്ധ്യാ തു ശേതേ ഹ തസ്മാദ്ബോധാത്മകഃ സ വൈ । സംസിദ്ധയേ പരിഗതം വ്യക്താവ്യക്തമചേതനമ് ।। ൫൯.

ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നവനും മനസ്സിനും കാരണം ഭഗവാൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ബുദ്ധിയിലൂടെ വിശ്രമിക്കുന്നതിനാൽ അവൻ ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളവനാണ്. സിദ്ധിക്ക് വേണ്ടി, പ്രകടമായതും അപ്രകടമായതും, അവബോധം ഇല്ലാത്തവയുമാണ് ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നത്.

ഏവം നിവൃത്തിഃ ക്ഷേത്രജ്ഞാ ക്ഷേത്രജ്ഞേനാഭിസംഹിതാ। ക്ഷേത്രജ്ഞേന പരിജ്ഞാതോ ഭോഗ്യോഽയം വിഷയസ്ത്വിതി ।। ൫൯.

ഇങ്ങനെ, നിവൃത്തി എന്നത് ക്ഷേത്രജ്ഞനോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്ന ക്ഷേത്രജ്ഞനാണ്. ക്ഷേത്രജ്ഞനെ പൂർണ്ണമായി അറിയുമ്പോൾ ഈ ലോകം അനുഭവത്തിനുള്ളതാകുന്നു.

ഋഷീത്യേഷ ഗതൌ ധാതുഃശ്രുതൌ സത്യേ തപസ്യഥ। ഏതത്സന്നിയതേ തസ്മിന് ബ്രഹ്മണാ സ ഋഷിഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൯.

മഹർഷേ, 'ഋഷ്' എന്ന ധാതുവിന് പോകുക, കേൾക്കുക, സത്യം, തപസ്സ് ചെയ്യുക എന്നിങ്ങനെയുള്ള അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനെ ബ്രഹ്മാവ് ഋഷി എന്നു ഓർക്കുന്നു.

നിവൃത്തിസമകാലം തു ബുദ്ധ്യാവ്യക്തമൃഷിഃ സ്വയമ്। പരം ഹി ഋഷതേ യസ്മാത്പരമര്ഷിസ്തതഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൯.

നിവൃത്തി സംഭവിക്കുന്ന സമയത്ത്, ബുദ്ധിയിലൂടെ അപ്രകടം തന്നെയാണ് ഋഷി. പരമത്തെ കാണുന്നതിനാൽ അവനെ പരമർഷി എന്നും പറയുന്നു.

ഗത്യര്ഥാദൃഷതേര്ദ്ധാതോര്നാമനിര്വൃത്തിരാദിതഃ । യസ്മാദേഷ സ്വയമ്ഭൂതസ്തസ്മാച്ചാത്മര്ഷിതാ സ്മൃതാ। ഈശ്വരാഃ സ്വയമുദ്ഭൂതാ മാനസാ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ ।। ൫൯.

ചലനത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ നിന്നാണ് 'ഋഷ്' എന്ന ധാതുവിൽ നിന്ന് നാമം ഉത്ഭവിച്ചത്. സ്വയം ജനിച്ചവൻ എന്നതിനാൽ സ്വയമർശിതാ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഈശ്വരന്മാർ സ്വയം ഉദിച്ചവർ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാരാണ്.

യസ്മാന്ന ഹന്യതേ മാനൈര്മഹാന് പരിഗതഃ പുരഃ। യസ്മാദൃഷന്തി യേ ധീരാ മഹാന്തം സര്വതോ ഗുണൈഃ। തസ്മാന്മഹര്ഷയഃ പ്രോക്താ ബുദ്ധേഃ പരമദര്ശിനഃ ।। ൫൯.

മഹാൻ മുമ്പേ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ മാനങ്ങളാൽ നശിക്കില്ല. ധീരന്മാർ എല്ലാ ഗുണങ്ങളോടും കൂടിയ മഹാനെ കാണുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അവർ മഹർഷികൾ എന്നും ബുദ്ധിക്ക് അതീതമായി കാണുന്നവർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

ഈശ്വരാണാം ശുഭാസ്തേഷാം മാനസാന്തരസാശ്ച തേ। അഹങ്കാരം തമശ്ചൈവ ത്യക്ത്വാ ച ഋഷിതാങ്ഗാതാഃ ।। ൫൯.

ഈശ്വരന്മാരിൽ ശുഭമായവരും മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളവരും, അഹങ്കാരവും അന്ധകാരവും ഉപേക്ഷിച്ച് ഋഷിത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചവർ.