തതോ ദൃഷ്ടിവിഭിന്നൈസ്തൈഃ കൃതം ശാസ്ത്രകുലന്ത്വിദമ്। ഏകോ വേദശ്വതുഷ്പാദസ്ത്രേതാസ്വിഹ വിധീയതേ ।। ൫൮.
ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമായ അഭിപ്രായങ്ങളുള്ളവര് പലവിധം ശാസ്ത്രങ്ങള് രചിച്ചു; ആദ്യം നാല് ശാഖകളോടെ ഒരു വേദം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ, ത്രേതായുഗത്തില് അതു വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
സംരോധാദായുഷശ്ചൈവ ദൃശ്യതേ ദ്വാപരേഷു ച । വേദവ്യാസൈശ്ചതുര്ധാ തു വ്യസ്യതേ ദ്വാപരാദിഷു ।। ൫൮.
ആയുസ്സ് കുറയുന്നതുകൊണ്ട് ഇത് ദ്വാപരയുഗങ്ങളില് കാണപ്പെടുന്നു; ദ്വാപരയുഗം തുടങ്ങുമ്പോള് തന്നെ വേദവ്യാസന് വേദത്തെ നാല് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചു.
ഋഷിപുത്രൈഃ പുനര്വേദാ ഭിദ്യന്തേ ദൃഷ്ടിവിഭ്രമൈഃ। മന്ത്രബ്രാഹ്മണവിന്യാസൈഃ സ്വരവര്ണവിപര്യയൈഃ ।। ൫൮.
മഹര്ഷിമാരുടെ പുത്രന്മാര് വീണ്ടും വേദങ്ങളെ വിഭജിച്ചു; അവരുടെ ദൃഷ്ടികളില് ഉണ്ടായ ആശയക്കുഴപ്പവും മന്ത്ര-ബ്രാഹ്മണങ്ങളുടെ ക്രമത്തില് വ്യത്യാസവും സ്വര-അക്ഷരങ്ങളില് മാറ്റവും കാരണം.
സംഹിതാ ഋഗ്യജുഃസാമ്നാം സംഹന്യന്തേ ശ്രുതര്ഷിഭിഃ। സാമാന്യാദ്വൈകൃതാച്ചൈവ ദൃഷ്ടിഭിന്നൈഃ വ്കചിത്വ്കചിത് ।। ൫൮.
ഋക്, യജുര്, സാമവേദങ്ങളുടെ സംഹിതകള് ജ്ഞാനികളായ ഋഷിമാര് സമാഹരിക്കുന്നു; പൊതുവായും പ്രത്യേകമായും വ്യത്യാസങ്ങള് ഉണ്ടാകുന്നതിനാല് ചിലപ്പോള് അവ മാറ്റം വരുത്തപ്പെടുന്നു.
ബ്രാഹ്മണം കല്പസൂത്രാണി മന്ത്രപ്രവചനാനി ച। അന്യേ തു പ്രഹിതാസ്തീര്ഥൈഃ കേചിത്താന് പ്രത്യവസ്ഥിതാഃ ।। ൫൮.
ബ്രാഹ്മണം, കല്പസൂത്രങ്ങള്, മന്ത്രങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങള്—ഇവയില് ചിലത് പണ്ഡിതന്മാര് സ്ഥാപിച്ചവയാണ്, ചിലത് ഗുരുക്കന്മാര് സംരക്ഷിച്ചവയാണ്.
ദ്വാപരേഷു പ്രവര്ത്തന്തേ ഭിന്നവൃത്താശ്രമാ ദ്വിജാഃ। ഏകമാധ്വര്യവം പൂര്വമാസീദ്ദ്വൈധം പുനസ്തതഃ ।। ൫൮.
ദ്വാപരയുഗങ്ങളില് ദ്വിജന്മാര് വിവിധ ആചാരങ്ങളും അശ്രമങ്ങളും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; ആദ്യം ഒരു ആധ്വര്യുവം മാത്രം ഉണ്ടായിരിന്നു, പിന്നീട് അത് രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
സാമാന്യവിപരീതാര്ഥൈഃ കൃതം ശാസ്ത്രകുലന്ത്വിദമ്। ആധ്വര്യവസ്യ പ്രസ്താവൈര്ബഹുധാ വ്യാകുലം കൃതമ് ।। ൫൮.
പൊതുവായതും വിരുദ്ധമായതുമായ അര്ത്ഥങ്ങള് കൊണ്ടു പലവിധം ശാസ്ത്രങ്ങള് ഉണ്ടായി; ആധ്വര്യുക്കളുടെ വിവിധ വ്യാഖ്യാനങ്ങള് മൂലം ഇത് വളരെ കലക്കമാര്ന്നതായിത്തീർന്നു.
തഥൈവാഥര്വഋക്സാമ്നാം വികല്പൈശ്ചാപ്യസംക്ഷയൈഃ। വ്യാകുലം ദ്വാപരേ ഭിന്നേ ക്രിയതേ ഭിന്നദര്ശനൈഃ ।। ൫൮.
അതുപോലെ അഥര്വ്വ, ഋക്, സാമവേദങ്ങളും അനന്തമായ വ്യത്യാസങ്ങളാലും വിഭജനം കൊണ്ടും ദ്വാപരയുഗത്തില് ഭിന്നമായും കലക്കമുള്ളതായും മാറുന്നു.
തൈഷാം ഭേദാഃ പ്രഭേദാശ്ച വികല്പൈശ്ചാപ്യസംക്ഷയാഃ । ദ്വാപരേ സമ്പ്രവര്തന്തേ വിനശ്യന്തി പുനഃ കലൌ ।। ൫൮.
അവയുടെ വിഭജനം, ഉപവിഭജനം, അനന്തമായ വ്യത്യാസങ്ങള്—ഇവ ദ്വാപരയുഗത്തില് ഉണ്ടാകുന്നു; പിന്നെ കലിയുഗത്തില് അവ വീണ്ടും നശിക്കുന്നു.
തേഷാം വിപര്യയാശ്ചൈവ ഭവന്തി ദ്വാപരേ പുനഃ। അവൃഷ്ടിര്മരണഞ്ചൈവ തഥൈവ വ്യാധ്യുപദ്വവാഃ ।। ൫൮.
അവയുടെ വിപരീതഫലങ്ങളും ദ്വാപരയുഗത്തില് വീണ്ടും സംഭവിക്കുന്നു: വരള്ച്ച, മരണം, രോഗങ്ങളും ദുരന്തങ്ങളും.
വാങ്മനഃകര്മജൈര്ദുഃഖൈര്നിര്വേദോ ജായതേ പുനഃ । നിര്വേദാജ്ജായതേ തേഷാം ദുഃഖമോക്ഷ വിചാരണാ ।। ൫൮.
വാക്ക്, മനസ്സ്, കര്മ്മം എന്നിവയാല് ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖങ്ങള് മൂലം വീണ്ടും വിരക്തി ജനിക്കുന്നു; ആ വിരക്തിയില് നിന്ന് അവരില് ദുഃഖമുക്തിയെ കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത ഉരുത്തിരിയുന്നു.
വിചാരാണാച്ച വൈരാഗ്യം വൈരാഗ്യാദ്ദോപദര്ശനമ്। ദോഷാണാം ദര്ശനാച്ചൈവ ദ്വാപരേ ജ്ഞാനസമ്ഭവഃ ।। ൫൮.
ചിന്തയില് നിന്ന് വിരാഗ്യം, വിരാഗ്യത്തില് നിന്ന് ദോഷങ്ങളെ കാണുന്ന മനസ്സ്, ദോഷങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിലൂടെ ദ്വാപരയുഗത്തില് ജ്ഞാനം ഉദയിക്കുന്നു.
തേഷാഞ്ച മാനിനാം പൂര്വമാദ്യേ സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ। ഉത്പദ്യന്തേ ഹി ശാസ്ത്രാണാം ദ്വാപരേ പരിപന്ഥിനഃ ।। ൫൮.
ആ അഹങ്കാരമുള്ളവരിൽ, ആദ്യം സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കെതിരെ നിലകൊള്ളുന്നവരും ഉദയിക്കുന്നു.
ആയുര്വേദവികല്പാശ്ച അങ്ഗാനാം ജ്യൌതിഷസ്യ ച। അര്ഥശാസ്ത്രവികല്പശ്ച ഹേതുശാസ്ത്രവികല്പനമ് ।। ൫൮.
ആയുര്വേദത്തിന്റെയും ജ്യോതിഷത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളുടെയും അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിന്റെയും തർക്കശാസ്ത്രത്തിന്റെയും പലതരത്തിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
സ്മൃതിശാസ്ത്രപ്രഭേദാശ്ച പ്രസ്ഥാനാനി പൃഥക് പൃഥക്। ദ്വാപരേഷ്വഭിവര്ത്തന്തേ മതിഭേദാസ്തഥാ നൃണാമ് ।। ൫൮.
സ്മൃതി ശാസ്ത്രങ്ങൾ പലവിധങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ വ്യത്യസ്തമായ പാഠങ്ങൾക്കും ആളുകൾക്കിടയിൽ ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങൾക്കും ജന്മം ലഭിക്കുന്നു.
മനസാ കര്മണാ വാചാ കൃച്ഛ്രാ ദ്വാര്ത്താ പ്രസിദ്ധ്യതി। ദ്വാപരേ സര്വഭൂതാനാം കായക്ലേശപുരസ്കൃതാ ।। ൫൮.
മനസ്സിലൂടെ, പ്രവർത്തിയിലൂടെ, വാക്കിലൂടെ, വലിയ പ്രയാസത്തോടെ മാത്രമേ ഉപജീവനം സാധ്യമാകൂ; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ശരീരശ്രമം പ്രധാനമാണ്.
ലോഭേഽധൃതിര്വണിഗ്യുദ്ധം തത്ത്വാനാമവിനിശ്ചയഃ। വേദശാസ്ത്രപ്രണയനം ധര്മാണാം സങ്കരസ്തഥാ ।। ൫൮.
ലോഭം, സ്ഥിരതയില്ലായ്മ, വ്യാപാരവിവാദങ്ങൾ, സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ ആശങ്ക എന്നിവ മൂലം പുതിയ വേദശാസ്ത്രങ്ങൾ രചിക്കപ്പെടുകയും ധർമ്മങ്ങളിൽ കലാപം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ദ്വാപരേഷു പ്രവര്ത്തന്തേ രോഗോ ലോഭോ വധസ്തഥാ। വര്ണാശ്രമപരിധ്വംസാഃ കാമദ്വേഷൌ തഥൈവ ച ।। ൫൮.
ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ രോഗം, ലോഭം, കൊല്ലൽ എന്നിവയും വർണാശ്രമങ്ങളുടെ നാശവും, കാമവും ദ്വേഷവും എന്നിവയും ഉണ്ടാകുന്നു.
പൂര്ണേ വര്ഷസഹസ്രേ ദ്വേ പരമായുസ്തുഥാ നൃണാമ്। നിഃശേപേ ദ്വാപരേ തസ്മിന് തസ്യ സന്ധ്യാ തു പാദതഃ ।। ൫൮.
രണ്ടായിരം വർഷം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ അതാണ് മനുഷ്യരുടെ പരമായുസ്സ്; ദ്വാപരയുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ സന്ധ്യ ഒരു കാലിൽ നിന്ന് തുടങ്ങുന്നു.
പ്രതിഷ്ഠതേ ഗുണൈര്ഹീനോ ധര്മോഽസൌ ദ്വാപരസ്യ തു । തഥൈവ സന്ധ്യാപാദേന അംശസ്തസ്യാവതിഷ്ഠതേ ।। ൫൮.
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ധർമ്മം ഗുണങ്ങൾ കുറഞ്ഞ നിലയിലാണ്; അങ്ങനെ തന്നെ, സന്ധ്യയുടെ ഒരു കാലിൽ മാത്രം അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.
ദ്വാപരസ്യ ച വര്ഷേ യാ തിഷ്യസ്യ തു നിബോധത। ദ്വാപരസ്യാംശശേഷേ തു പ്രതിപത്തിഃ കലേരതഃ ।। ൫൮.
ദ്വാപരയുഗത്തിലെ തിഷ്യവർഷത്തെ കുറിച്ച് കേൾക്കൂ; ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ ശേഷിച്ച ഭാഗത്ത് കലിയുഗത്തിന്റെ ആരംഭം നടക്കുന്നു.
ഹിംസാസൂയാനൃതം മായാ വധശ്ചൈവ തപസ്വിനാമ്। ഏതേ സ്വഭാവാസ്തിഷ്യസ്യ സാധയന്തി ച വൈ പ്രജാഃ ।। ൫൮.
ഹിംസ, അസൂയ, കള്ളം, വഞ്ചന, തപസ്വികളെ പോലും കൊല്ലൽ — ഇതൊക്കെയാണ് തിഷ്യയുടെ സ്വഭാവം, ജനങ്ങൾ ഇതെല്ലാം ചെയ്യുന്നു.
ഏഷ ധര്മഃ കൃതഃ കൃത്സ്നോ ധര്മശ്ച പരിഹീയതേ। മനസാ കര്മണാ സ്തുത്യാ വാര്ത്താ സിദ്ധ്യതി വാ ന വാ ।। ൫൮.
ഈ പൂർണ്ണമായ ധർമ്മം ക്ഷയിക്കുന്നു; മനസ്സിലും പ്രവർത്തിയിലും പ്രശംസയിലും ഉപജീവനം സാധിക്കാമോ ഇല്ലയോ എന്നത് അനിശ്ചിതമാണ്.
കലൌ പ്രമാരകോ രോഗഃ സതതം ക്ഷുദ്ഭയാനി വൈ। അനാവൃഷ്ടിഭയം ഘോരം ദര്ശനഞ്ച വിപര്യയമ് ।। ൫൮.
കലിയുഗത്തിൽ നശിപ്പിക്കുന്ന രോഗം നിലനിൽക്കും, എപ്പോഴും വിശപ്പിനും ഭയങ്ങൾക്കും ഇടയാകും; ഭയങ്കരമായ വരൾച്ചയും വിപരീതത്വത്തിന്റെ ദൃശ്യങ്ങളും കാണപ്പെടും.
ന പ്രമാണം സ്മൃതേരസ്തി തിഷ്യേ ലോകേ യുഗേ യുഗേ। ഗര്ഭസ്ഥോ മ്രിയതേ കശ്ചിദ്യൌവനസ്ഥസ്തഥാപരഃ । സ്ഥാവിരേ മധ്യകൌമാരേ മ്രിയന്തേ വൈ കലൌ പ്രജാഃ ।। ൫൮.
തിഷ്യയുഗത്തിലും ഓരോ ലോകയുഗത്തിലും സ്മൃതിക്ക് അധികാരമില്ല; ചിലർ ഗർഭത്തിൽ മരിക്കും, ചിലർ യൗവനത്തിൽ, കലിയിൽ കുട്ടിക്കാലത്തും മധ്യവയസ്സിലും വൃദ്ധാവസ്ഥയിലും ആളുകൾ മരിക്കും.
അധാര്മികാസ്ത്വനാചാരാസ്തീക്ഷ്ണ കോപാല്പതേജസഃ। അനൃതബ്രുവശ്ച സതതം തിഷ്യേ ജായന്തി വൈ പ്രജാഃ ।। ൫൮.
അധർമ്മികളും ദുഷ്പ്രവർത്തികളും വേഗം കോപം വരുന്നവരും ശക്തിയില്ലാത്തവരും എപ്പോഴും കള്ളം പറയുന്നവരുമായ ജനങ്ങൾ തിഷ്യയിൽ ജനിക്കുന്നു.
ദുരിഷ്ടൈര്ദുരധീതൈശ്ച ദുരാചാരൈര്ദുരാഗമൈഃ। വിപ്രാണാം കര്മദോഷൈസ്തൈഃ പ്രജാനാം ജായതേ ഭയമ് ।। ൫൮.
ദുഷ്ടന്മാരായ, ശരിയായി പഠിക്കാത്ത, ദുഷ്പ്രവർത്തികളുള്ള, തെറ്റായി ദീക്ഷയേറ്റ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ പ്രവൃത്തിദോഷങ്ങൾ മൂലം ജനങ്ങൾക്ക് ഭയം ഉണ്ടാകുന്നു.
ഹിംസാ മായാ തഥേര്ഷ്യാ ച ക്രോധോഽസൂയാക്ഷമാനൃതമ്। തിഷ്യേ ഭവന്തി ജന്തൂനാം രാഗോ ലോഭശ്ച സര്വശഃ ।। ൫൮.
ഹിംസ, വഞ്ചന, അസൂയ, കോപം, ഇർഷ്യ, ക്ഷമയില്ലായ്മ, കള്ളം — ഇവയൊക്കെ തിഷ്യയുഗത്തിൽ ജീവികൾക്കിടയിൽ ഉണ്ടാകും; രാഗവും ലോഭവും എല്ലാതരത്തിലും ഉണ്ടാകും.
സംക്ഷോഭോ ജായതേഽത്യര്ഥം കലിമാസാദ്യ വൈ യുഗമ്। നാധീയന്തേ തദാ വേദാ ന യജന്തേ ദ്വിജാതയഃ। ഉത്സീദന്തി നരാശ്ചൈവ ക്ഷത്രിയാഃ സവിശഃ ക്രമാത് ।। ൫൮.
കലിയുഗം തുടങ്ങുമ്പോൾ വലിയ കലഹം ഉണ്ടാകും; അപ്പോൾ വേദങ്ങൾ പഠിക്കപ്പെടുന്നില്ല, ദ്വിജന്മാർ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നില്ല, മനുഷ്യരും ക്ഷത്രിയരും വൈശ്യരും ക്രമേണ നശിക്കുന്നു.
ക്ഷുദ്രാണാമന്ത്യയോനേസ്തു സമ്ബന്ധാ ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ। ഭവന്തീഹ കലൌ തസ്മിന് ശയനാസനഭോജനൈഃ ।। ൫൮.
ആ കലിയുഗത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ചൂതുവംശജന്മാർക്കും തമ്മിൽ കിടപ്പിലും ഇരിപ്പിലും ഭക്ഷണത്തിലും കൂട്ടായ്മകൾ ഉണ്ടാകും.