പ്രണാശേ ത്വഥ സിദ്ധീനാമപ്യാസാഞ്ച പ്രവര്ത്തനമ്। ആസന് മന്ത്രാ വ്യതീതേഷു യേ കല്പേഷു സഹസ്രശഃ। തേമന്ത്രാ വൈ പുനസ്തേഷാം പ്രതിഭാസസമുത്ഥിതാഃ ।। ൫൭.
സിദ്ധികൾ നശിച്ചപ്പോൾ, പുതിയവ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് മന്ത്രങ്ങൾ പഴയ കാലങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ മന്ത്രങ്ങൾ അവർക്കു വീണ്ടും മനസ്സിൽ ഉദിച്ചു.
ഋചോ യജൂംഷി സാമാനി മന്ത്രാശ്ചാഥര്വണാനി ച। സപ്തര്ഷിഭിസ്തു തേ പ്രോക്താഃ സ്മാര്തം ധര്മം മനുര്ജഗൌ ।। ൫൭.
ഋക്, യജുർ, സാമ, അതർവണമന്ത്രങ്ങൾ ഏഴു മഹർഷിമാർ പ്രസ്താവിച്ചു; മനു ആചാരനിയമം പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ത്രേതാദൌ സംഹിതാ വേദാഃ കേവലാ ധര്മശേഷതഃ। സംരോധാദായുഷശ്ചൈവ വ്യസ്യന്തേ ദ്വാപരേഷു തേ ।। ൫൭.
ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, വേദങ്ങൾ ഒറ്റ സമാഹാരമായി നിലനിന്നിരുന്നു, നിയമങ്ങൾ കുറവായിരുന്നു; ആയുസ്സും നിയന്ത്രണവും കാരണം, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അവ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
ഋഷയസ്തപസാ ദേവാഃ കലൌ ച ദ്വാപരേഷു വൈ। അനാദിനിധനാ ദിവ്യാഃ പൂര്വം സൃഷ്ടാഃ സ്വയമ്ഭുവാ ।। ൫൭.
മഹർഷിമാർ തപസ്സിലൂടെ, ദേവന്മാർ കലിയിലും ദ്വാപരയിലും, സ്വായംഭുവൻ ആദിയിൽ സൃഷ്ടിച്ച ദിവ്യരായി, ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ലാതെ നിലനിന്നു.
സധര്മാഃ സപ്രജാഃ സാങ്ഗാ യഥാധര്മം യുഗേ യുഗേ। വിക്രീഡന്തേ സമാനാര്ഥാ വേദവാദാ യഥായുഗമ് ।। ൫൭.
തങ്ങളുടെ നിയമം, സന്തതി, അവയവങ്ങൾ എന്നിവയോടെ, ഓരോ യുഗത്തിലും ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച്, ഒരുമിച്ച് കളിച്ചു, ഓരോ യുഗത്തിനും അനുയോജ്യമായി വേദങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചു.
ആരമ്ഭയജ്ഞാ ക്ഷത്രസ്യ ഹവിര്യജ്ഞാ വിശാമ്പതേഃ। പരിചാര യജ്ഞാഃ ശൂദ്രാസ്തു ജപയജ്ഞാ ദ്വിജോത്തമാഃ ।। ൫൭.
ആരംഭയജ്ഞങ്ങൾ ക്ഷത്രിയർക്കാണ്; ഹവിര്യജ്ഞങ്ങൾ ജനാധിപതിക്ക്; സേവയജ്ഞങ്ങൾ ശൂദ്രർക്കും ജപയജ്ഞങ്ങൾ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠർക്കും ആണ്.
തഥാ പ്രമുദിതാ വര്ണാസ്ത്രേതായാം ധര്മപാലിതാഃ। ക്രിയാവന്തഃ പ്രജാവന്തഃ സമൃദ്ധാഃ സുഖിനസ്തഥാ ।। ൫൭.
ഇങ്ങനെ, ത്രേതായുഗത്തിൽ വർണ്ണങ്ങൾ ധർമ്മരക്ഷയാൽ സന്തോഷത്തോടെ, കര്മനിരതരായി, സന്തതിയോടെ, സമൃദ്ധിയോടെ, സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാനനുവര്ത്തന്തേ ക്ഷത്രിയാഃ ക്ഷത്രിയാന് വിശഃ। വൈശ്യാനുവര്തിനഃ ശൂദ്രാഃ പരസ്പരമനുവ്രതാഃ ।। ൫൭.
ക്ഷത്രിയർ ബ്രാഹ്മണരെ അനുസരിക്കുന്നു; ജനങ്ങൾ ക്ഷത്രിയരെ; ശൂദ്രർ വൈശ്യരെ; എല്ലാവരും പരസ്പരം അനുസരിക്കുന്നു.
ശുഭാഃ പ്രവൃത്തയസ്തേഷാം ധര്മാ വര്ണാശ്രമാസ്തഥാ। സങ്കല്പിതേന മനസാ വാചോക്തേന സ്വസര്മണാ। ത്രേതായുഗേ ത്വവികലഃ കര്മ്മാരമ്ഭഃ പ്രസിദ്ധ്യതി ।। ൫൭.
അവരുടെ ശുഭപ്രവൃത്തികളും, ധർമ്മവും, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളും, മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനവും വാക്കിൽ പറഞ്ഞതും തങ്ങളുടെ കര്മവും, ത്രേതായുഗത്തിൽ കര്മാരംഭം കുഴപ്പമില്ലാതെ വിജയകരമാണ്.
ആയുര്മേധാ ബലം രൂപമാരോഗ്യം ധര്മശീലതാ। സര്വസാധാരണാ ഹ്യേതേ ത്രേതായാം വൈ ഭവന്ത്യുത ।। ൫൭.
ആയുസ്സും ബുദ്ധിയും ശക്തിയും സൗന്ദര്യവും ആരോഗ്യവും ധാർമ്മികതയും ത്രേതായുഗത്തിൽ എല്ലാവർക്കും പൊതുവായതാണ്.
വര്ണാശ്രമവ്യവസ്ഥാനം തേഷാം ബ്രഹ്മാ തഥാകരോത് । പുനഃ പ്രജാസ്തു താ മോഹാത്താന് ധര്മാന്ന ഹ്യപാലയന് ।। ൫൭.
വർണ്ണാശ്രമക്രമം ബ്രഹ്മാവ് അവർക്കായി സ്ഥാപിച്ചു; പക്ഷേ, വീണ്ടും മോഹം മൂലം, ജനങ്ങൾ ആ നിയമങ്ങൾ പാലിച്ചില്ല.
പരസ്പരവിരോധേന മനുന്താഃ പുനരന്വയുഃ। മനുഃ സ്വായമ്ഭുവോ ദൃഷ്ട്വാ യാഥാതഥ്യം പ്രജാപതിഃ ।। ൫൭.
പരസ്പരവിരോധം മൂലം, അവർ വീണ്ടും മനുവിനെ അനുസരിച്ചു; യാഥാർത്ഥ്യം കണ്ടു, സ്വായംഭുവ മനു പ്രജാപതി അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു.
ധാതാ തു ശതരൂപായാഃ പുമാന് സ ഉദപാദയത്। പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ പ്രധമന്തൌ മഹീപതീ ।। ൫൭.
ധാതാവ് ശതരൂപയോടൊപ്പം രണ്ട് മഹാനായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. അവരാണ് പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും, ഇരുവരും വലിയ രാജാക്കന്മാരായി.
തതഃ പ്രഭൃതി രാജാന ഉത്പന്നാ ദണ്ഡധാരിണഃ। പ്രജാനാം രഞ്ജനാച്ചൈവ രാജാനസ്ത്വഭവന്നൃഷാഃ ।। ൫൭.
അത് മുതൽ ശിക്ഷയുടെ ദണ്ഡം കൈവശം വച്ച രാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു. ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചതിനാൽ അവരെ രാജാക്കന്മാർ എന്നും, മനുഷ്യാധിപന്മാർ എന്നും വിളിച്ചു.
പ്രച്ഛന്നപാപാ യേ ജേതുമശക്യാ മനുജാ ഭുവി। ധര്മസംസ്ഥാപനാര്ഥായ തേഷാം ശാസ്ത്രേ തപോ മയാ ।। ൫൭.
ഭൂമിയിലെ ചില മനുഷ്യരുടെ മറഞ്ഞ പാപങ്ങൾ ജയിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. അവരുടെ ഇടയിൽ ധർമ്മം നിലനിറുത്താൻ ഞാൻ തപസ്സും ശാസ്ത്രവും നിർദ്ദേശിച്ചു.
വര്ണാനാം പ്രവിഭാഗാശ്ച ത്രേതായാം സംപ്രകീര്തിതാഃ। സംഹിതാശ്ച തതോ മന്ത്രാ ഋഷഭിര്ബ്രഹ്മണൈസ്തു തേ ।। ൫൭.
വർണ്ണങ്ങളുടെ വിഭജനം ത്രേതായുഗത്തിൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം ഋഷിമാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും മന്ത്രങ്ങളുടെ സംഹിതകൾ രചിച്ചു.
യജ്ഞഃ പ്രവര്തിതശ്ചൈവ തദാ ഹ്യേവന്തു ദൈവതൈഃ। യാമൈഃ ശുക്ലൈര്ജപൈശ്ചൈവ സര്വസമ്ഭാരസംവൃതൈഃ ।। ൫൭.
അന്നത്തെ ദേവന്മാർ യാഗം ആരംഭിച്ചു. ശുദ്ധമായ ജപങ്ങൾ, യുക്തമായ ക്രമങ്ങൾ, എല്ലാ ആവശ്യമായ സാമഗ്രികളും ഉപയോഗിച്ചു.
സാര്ദ്ധം വിശ്വഭുജാ ചൈവ ദേവേന്ദ്രേണ മഹൌജസാ। സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ ദേവൈര്യജ്ഞാസ്തേ പ്രാക് പ്രവര്തിതാഃ ।। ൫൭.
വിശ്വഭുജനും മഹാശക്തിയുള്ള ഇന്ദ്രനും കൂടെ, സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ ദേവന്മാർ യാഗങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
സത്യം ജപസ്തപോ ദാനം ത്രേതായാം ധര്മ ഉച്യതേ। ക്രിയാ ധര്മശ്ച ഹ്രസതേ സത്യധര്മഃ പ്രവര്ത്തതേ ।। ൫൭.
ത്രേതായുഗത്തിൽ സത്യം, ജപം, തപസ്സ്, ദാനം എന്നിവയാണ് ധർമ്മം എന്നു പറയുന്നു. കർമ്മങ്ങളും ധർമ്മവും കുറയുന്നു, സത്യധർമ്മം ശക്തമാകുന്നു.
പ്രജായന്തേ തതഃ ശൂരാ ആയുഷ്മന്തോ മഹാബലാഃ। ന്യസ്തദണ്ഡമഹാഭാഗാ യജ്വാനോ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।। ൫൭.
അപ്പോൾ ധൈര്യശാലികളും ദീർഘായുസ്സും മഹാബലവും ഉള്ളവരും, വലിയ ഭാഗ്യശാലികളും യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും ബ്രഹ്മം സംസാരിക്കുന്നവരും ജനിക്കുന്നു.
പദ്മ പത്രായതാക്ഷാശ്ച പൃഥൂരസ്കാഃ സുസംഹിതാഃ। സിംഹാന്തകാ മഹാസത്ത്വാ മത്തമാതങ്ഗഗാമിനഃ ।। ൫൭.
താമരപ്പൂവിന്റെ ഇലയുപോലുള്ള വിശാലമായ കണ്ണുകളും, വീർപ്പുമുട്ടിയ നെഞ്ചും, നല്ല ആകൃതിയും, സിംഹത്തെപ്പോലെയുള്ള ധൈര്യവും, വലിയ ശക്തിയും, മദംപോലുള്ള ആനകളെപ്പോലെ നടക്കലുമാണ് അവർക്കുള്ളത്.
മഹാധനുര്ദ്ധരാശ്ചൈവ ത്രേതായാം ചക്രവര്തിനഃ। സര്വലക്ഷണസമ്പന്നാ ന്യഗ്രോധപരിമണ്ഡലാഃ ।। ൫൭.
ത്രേതായുഗത്തിൽ ചക്രവർത്തികൾ വലിയ വില്ലുകൾ വഹിച്ചു, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു, വടവൃക്ഷംപോലെയുള്ള ദേഹവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ന്യഗ്രോധൌ തൌ സ്മൃതൌ ബാഹൂ വ്യാമോ ന്യഗ്രോധ ഉച്യതേ। വാമേനൈവോച്ഛ്രയാദ്യസ്യ സമ ഊര്ദ്ധ്വന്തു ദേഹിനഃ। സമുച്ഛ്രയഃ പരീണാഹോ ജ്ഞേയോ ന്യഗ്രോധമണ്ഡലഃ ।। ൫൭.
രണ്ടു കൈകളും വടവൃക്ഷംപോലെ എന്നു പറയുന്നു. ഒരു വ്യാമം വടവൃക്ഷം എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇടതു കൈകൊണ്ട് അളന്നാൽ ഉയരവും ശരീരത്തിന്റെ നേരായ ഉയരവും തുല്യമായാൽ അതാണ് വടവൃക്ഷത്തിന്റെ അളവ്.
ചക്രം രഥോ മണിര്ഭാര്യാ നിധിരശ്ചാഗജാസ്തഥാ। സപ്താതിശയരത്നാനി സര്വേഷാഞ്ചക്രവര്ത്തിനാമ് ।। ൫൭.
ചക്രം, രഥം, രത്നം, ഭാര്യ, നിധി, ആനകൾ—ഇവയെല്ലാം ചക്രവർത്തിമാരുടെ ഏഴു പ്രധാന രത്നങ്ങൾ എന്നാണ് പറയുന്നത്.
thumb|400px|ചക്രവര്തീ thumb|400px|ചതുര്ദശരത്നാനി ചക്രം രഥോ മണിഃ ഖഡ്ഗം ധനൂരത്നഞ്ച പഞ്ചമമ്। കേതുര്നിധിശ്ച സപ്തൈതേ പ്രാണഹീനാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ ।। ൫൭.
ചക്രം, രഥം, രത്നം, വാൾ, വില്ല് അഞ്ചാമതായി, പതാക, നിധി—ഇവയെല്ലാം ജീവൻ ഇല്ലാത്ത ഏഴു രത്നങ്ങൾ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഭാര്യാ പുരോഹിതശ്ചൈവ സേനാനീ രഥകൃച്ച യഃ। മന്ത്ര്യശ്വഃ കലഭശ്ചൈവ പ്രാണിനഃ സമ്പ്രകീര്ത്തിതാഃ ।। ൫൭.
ഭാര്യ, പുരോഹിതൻ, സേനാനി, രഥികൻ, മന്ത്രിയും, കുതിരയും, ആനയും—ഇവയെല്ലാം ജീവൻ ഉള്ള രത്നങ്ങൾ എന്നാണ് പറയുന്നു.
രത്നാന്യേതാനി ദിവ്യാനി സംസിദ്ധാനി മഹാത്മനാമ്। ചതുര്ദശ വിധേയാനി സര്വേഷാം ചക്രവാര്തിനാമ് ।। ൫൭.
ഇവയാണ് ദൈവികവും പൂർണ്ണവുമായ പതിനാലു രത്നങ്ങൾ. എല്ലാ ചക്രവർത്തിമാർക്കും ഇവ ഉണ്ടാകുന്നു.
വിഷ്ണോരംശേന ജായന്തേ പൃഥിവ്യാം ചക്രവര്ത്തിനഃ। മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു അതീതാനാഗതേഷു വൈ ।। ൫൭.
വിഷ്ണുവിന്റെ ഒരു അംശത്തിൽ നിന്നാണ് ഭൂമിയിൽ ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും, കഴിഞ്ഞതിലും വരാനിരിക്കുന്നതിലും, ചക്രവർത്തിമാർ ജനിക്കുന്നത്.
ഭൂതഭവ്യാനി യാനീഹ വര്ത്തമാനാനി യാനി ച। ത്രേതായുഗാദികേഷ്വത്ര ജായന്തേ ചക്രവര്ത്തിനഃ ।। ൫൭.
ഇവിടെ ഉണ്ടായതും ഇപ്പോൾ ഉള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതും, ത്രേതായുഗം തുടങ്ങിയ കാലങ്ങളിൽ, ചക്രവർത്തിമാർ ജനിക്കുന്നു.
ഭദ്രാണീമാനി തേഷാം വൈ ഭവന്തീഹ മഹീക്ഷിതാമ്। അദ്ഭുതാനി ച ചത്വാരി ബലം ധര്മഃ സുഖം ധനമ് ।। ൫൭.
അവർക്കായി ഇവിടെയുള്ള രാജാക്കന്മാർക്ക് ഈ ഭാഗ്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകും: അത്ഭുതകരമായ നാല് ഗുണങ്ങൾ—ബലം, ധർമ്മം, സന്തോഷം, സമ്പത്ത്.