സപ്തഷഷ്ടിസ്തഥാന്യാനി നിയുതാന്യധികാനി തു। വിംശതിശ്ച സഹസ്രാണി കാലോഽയം സാധികാം വിനാ ।। ൫൭.
അതിനുപുറമേ അറുപത്തേഴു നിയുതയും ഇരുപതിനായിരം വർഷവും അധികമായി ഉണ്ട്. അധികം ഒഴിച്ചാൽ ഇതാണ് ആ കാലം.
മന്വന്തരസ്യ സങ്ഖ്യൈഷാ സങ്ഖ്യാവിദ്ഭിര്ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാ। മന്വന്തരസ്യ കാലോഽയം യുഗൈഃ സാര്ദ്ധം പ്രകീര്തിതഃ ।। ൫൭.
ഇതാണ് മന്വന്തരത്തിന്റെ കണക്കെന്ന് സംഖ്യയിൽ നിപുണരായ ദ്വിജന്മാർ ഓർക്കുന്നു. യുഗങ്ങൾക്കൊപ്പം ചേർന്ന് ഇതാണ് മന്വന്തരത്തിന്റെ കാലം എന്ന് പറയുന്നു.
ചതുഃ സഹസ്രയുക്തം വൈ പ്രഥമന്തത് കൃതം യുഗമ്। ത്രേതാവശിഷ്ടം വക്ഷ്യാമി ദ്വാപരം കലിമേവ ച ।। ൫൭.
ആദ്യ കൃതയുഗം നാലായിരം വർഷം ചേർന്നതാണ്. ശേഷിക്കുന്ന ത്രേത, ദ്വാപര, കലി എന്നിവയും ഞാൻ പറയും.
യുഗപത്സമവേതാര്ഥോ ദ്വിധാ വക്തും ന ശക്യതേ। ക്രമാഗതം മയാ ഹ്യേതത്തുഭ്യം പ്രോക്തം യുഗദ്വയമ്। ഋഷിവംശപ്രസങ്ഗേന വ്യാകുലത്വാത്തഥൈവ ച ।। ൫൭.
യുഗങ്ങളുടെ അർത്ഥം ഒരുമിച്ച് രണ്ടുവിധമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. ക്രമത്തിൽ ഈ രണ്ട് യുഗങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു, ഋഷിവംശത്തിന്റെ പ്രസംഗവും അതിന്റെ സങ്കീർണ്ണതയും കാരണം.
തത്ര ത്രേതായുഗസ്യാദൌ മനുഃ സപ്തര്ഷയശ്ച തേ। ശ്രൌതം സ്മാര്ത്തഞ്ച ധര്മഞ്ച ബ്രഹ്മണാ ച പ്രചോദിതമ് ।। ൫൭.
അവിടെ, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, മനുവും ഏഴു മഹർഷിമാരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ, വേദവിധിയും ആചാരനിയമവും സ്ഥാപിച്ചു.
ദാരാഗ്നിഹോത്രസംയോഗമൃഗ്യജുഃ സാമസംജ്ഞിതമ്। ഇത്യാദിലക്ഷണം ശ്രൌതം ധര്മം സപ്തര്ഷയോഽബ്രുവന് ।। ൫൭.
ഭാര്യയും അഗ്നിഹോത്രവും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നുള്ള, ഋഗ്, യജുർ, സാമ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ലക്ഷണങ്ങളുള്ള വേദവിധി ഏഴു മഹർഷിമാർ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
പരസ്പരാഗതം ധര്മം സ്മാര്ത്തഞ്ചാചാരലക്ഷണമ്। വര്ണാശ്രമാചാരയുതം മനുഃ സ്വായമ്ഭുവോഽബ്രവീത് ।। ൫൭.
ആചാരവും പരസ്പര അനുസരണവും, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളിലെ കൃത്യങ്ങൾക്കൊപ്പം, മനു സ്വായംഭുവൻ ആചാരനിയമത്തെക്കുറിച്ച് പ്രസ്താവിച്ചു.
സത്യേന ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രുതേന തപസാ ച വൈ। തേഷാം സുതപ്തതപസാമാര്ഷേയേണ ക്രമേണ തു ।। ൫൭.
സത്യവും ബ്രഹ്മചര്യവും വേദപഠനവും കഠിനതപസ്സും പാലിച്ചവരായ മഹർഷിമാർ, തങ്ങളുടെ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി, ആചാരക്രമം അനുസരിച്ചു.
സപ്തര്ഷീണാം മനോശ്ചൈവ ആദ്യേ ത്രേതായുഗസ്യ തു । അബുദ്ധിപൂര്വകം തേഷാമക്രിയാപൂര്വമേവ ച ।। ൫൭.
ത്രേതായുഗത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ഏഴു മഹർഷിമാർക്കും മനുവിനും മുൻകൂർ അറിവോ പ്രവർത്തിയോ ഇല്ലാതെയാണ് എല്ലാം സംഭവിച്ചത്.
അഭിവ്യക്താസ്തു തേ മന്ത്രാസ്താരകാദ്യൈര്നിദര്ശനൈഃ। ആദികല്പേ തു ദേവാനാം പ്രാദുര്ഭൂതാസ്തു തേ സ്വയമ് ।। ൫൭.
അവ മന്ത്രങ്ങൾ നക്ഷത്രാദി ലക്ഷണങ്ങളാൽ വ്യക്തമായി; ആദികല്പത്തിൽ ദേവന്മാരിൽ സ്വയം ഉദിച്ചുവന്നു.
പ്രണാശേ ത്വഥ സിദ്ധീനാമപ്യാസാഞ്ച പ്രവര്ത്തനമ്। ആസന് മന്ത്രാ വ്യതീതേഷു യേ കല്പേഷു സഹസ്രശഃ। തേമന്ത്രാ വൈ പുനസ്തേഷാം പ്രതിഭാസസമുത്ഥിതാഃ ।। ൫൭.
സിദ്ധികൾ നശിച്ചപ്പോൾ, പുതിയവ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് മന്ത്രങ്ങൾ പഴയ കാലങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ മന്ത്രങ്ങൾ അവർക്കു വീണ്ടും മനസ്സിൽ ഉദിച്ചു.
ഋചോ യജൂംഷി സാമാനി മന്ത്രാശ്ചാഥര്വണാനി ച। സപ്തര്ഷിഭിസ്തു തേ പ്രോക്താഃ സ്മാര്തം ധര്മം മനുര്ജഗൌ ।। ൫൭.
ഋക്, യജുർ, സാമ, അതർവണമന്ത്രങ്ങൾ ഏഴു മഹർഷിമാർ പ്രസ്താവിച്ചു; മനു ആചാരനിയമം പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ത്രേതാദൌ സംഹിതാ വേദാഃ കേവലാ ധര്മശേഷതഃ। സംരോധാദായുഷശ്ചൈവ വ്യസ്യന്തേ ദ്വാപരേഷു തേ ।। ൫൭.
ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, വേദങ്ങൾ ഒറ്റ സമാഹാരമായി നിലനിന്നിരുന്നു, നിയമങ്ങൾ കുറവായിരുന്നു; ആയുസ്സും നിയന്ത്രണവും കാരണം, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അവ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
ഋഷയസ്തപസാ ദേവാഃ കലൌ ച ദ്വാപരേഷു വൈ। അനാദിനിധനാ ദിവ്യാഃ പൂര്വം സൃഷ്ടാഃ സ്വയമ്ഭുവാ ।। ൫൭.
മഹർഷിമാർ തപസ്സിലൂടെ, ദേവന്മാർ കലിയിലും ദ്വാപരയിലും, സ്വായംഭുവൻ ആദിയിൽ സൃഷ്ടിച്ച ദിവ്യരായി, ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ലാതെ നിലനിന്നു.
സധര്മാഃ സപ്രജാഃ സാങ്ഗാ യഥാധര്മം യുഗേ യുഗേ। വിക്രീഡന്തേ സമാനാര്ഥാ വേദവാദാ യഥായുഗമ് ।। ൫൭.
തങ്ങളുടെ നിയമം, സന്തതി, അവയവങ്ങൾ എന്നിവയോടെ, ഓരോ യുഗത്തിലും ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച്, ഒരുമിച്ച് കളിച്ചു, ഓരോ യുഗത്തിനും അനുയോജ്യമായി വേദങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചു.
ആരമ്ഭയജ്ഞാ ക്ഷത്രസ്യ ഹവിര്യജ്ഞാ വിശാമ്പതേഃ। പരിചാര യജ്ഞാഃ ശൂദ്രാസ്തു ജപയജ്ഞാ ദ്വിജോത്തമാഃ ।। ൫൭.
ആരംഭയജ്ഞങ്ങൾ ക്ഷത്രിയർക്കാണ്; ഹവിര്യജ്ഞങ്ങൾ ജനാധിപതിക്ക്; സേവയജ്ഞങ്ങൾ ശൂദ്രർക്കും ജപയജ്ഞങ്ങൾ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠർക്കും ആണ്.
തഥാ പ്രമുദിതാ വര്ണാസ്ത്രേതായാം ധര്മപാലിതാഃ। ക്രിയാവന്തഃ പ്രജാവന്തഃ സമൃദ്ധാഃ സുഖിനസ്തഥാ ।। ൫൭.
ഇങ്ങനെ, ത്രേതായുഗത്തിൽ വർണ്ണങ്ങൾ ധർമ്മരക്ഷയാൽ സന്തോഷത്തോടെ, കര്മനിരതരായി, സന്തതിയോടെ, സമൃദ്ധിയോടെ, സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാനനുവര്ത്തന്തേ ക്ഷത്രിയാഃ ക്ഷത്രിയാന് വിശഃ। വൈശ്യാനുവര്തിനഃ ശൂദ്രാഃ പരസ്പരമനുവ്രതാഃ ।। ൫൭.
ക്ഷത്രിയർ ബ്രാഹ്മണരെ അനുസരിക്കുന്നു; ജനങ്ങൾ ക്ഷത്രിയരെ; ശൂദ്രർ വൈശ്യരെ; എല്ലാവരും പരസ്പരം അനുസരിക്കുന്നു.
ശുഭാഃ പ്രവൃത്തയസ്തേഷാം ധര്മാ വര്ണാശ്രമാസ്തഥാ। സങ്കല്പിതേന മനസാ വാചോക്തേന സ്വസര്മണാ। ത്രേതായുഗേ ത്വവികലഃ കര്മ്മാരമ്ഭഃ പ്രസിദ്ധ്യതി ।। ൫൭.
അവരുടെ ശുഭപ്രവൃത്തികളും, ധർമ്മവും, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളും, മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനവും വാക്കിൽ പറഞ്ഞതും തങ്ങളുടെ കര്മവും, ത്രേതായുഗത്തിൽ കര്മാരംഭം കുഴപ്പമില്ലാതെ വിജയകരമാണ്.
ആയുര്മേധാ ബലം രൂപമാരോഗ്യം ധര്മശീലതാ। സര്വസാധാരണാ ഹ്യേതേ ത്രേതായാം വൈ ഭവന്ത്യുത ।। ൫൭.
ആയുസ്സും ബുദ്ധിയും ശക്തിയും സൗന്ദര്യവും ആരോഗ്യവും ധാർമ്മികതയും ത്രേതായുഗത്തിൽ എല്ലാവർക്കും പൊതുവായതാണ്.
വര്ണാശ്രമവ്യവസ്ഥാനം തേഷാം ബ്രഹ്മാ തഥാകരോത് । പുനഃ പ്രജാസ്തു താ മോഹാത്താന് ധര്മാന്ന ഹ്യപാലയന് ।। ൫൭.
വർണ്ണാശ്രമക്രമം ബ്രഹ്മാവ് അവർക്കായി സ്ഥാപിച്ചു; പക്ഷേ, വീണ്ടും മോഹം മൂലം, ജനങ്ങൾ ആ നിയമങ്ങൾ പാലിച്ചില്ല.
പരസ്പരവിരോധേന മനുന്താഃ പുനരന്വയുഃ। മനുഃ സ്വായമ്ഭുവോ ദൃഷ്ട്വാ യാഥാതഥ്യം പ്രജാപതിഃ ।। ൫൭.
പരസ്പരവിരോധം മൂലം, അവർ വീണ്ടും മനുവിനെ അനുസരിച്ചു; യാഥാർത്ഥ്യം കണ്ടു, സ്വായംഭുവ മനു പ്രജാപതി അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു.
ധാതാ തു ശതരൂപായാഃ പുമാന് സ ഉദപാദയത്। പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ പ്രധമന്തൌ മഹീപതീ ।। ൫൭.
ധാതാവ് ശതരൂപയോടൊപ്പം രണ്ട് മഹാനായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. അവരാണ് പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും, ഇരുവരും വലിയ രാജാക്കന്മാരായി.
തതഃ പ്രഭൃതി രാജാന ഉത്പന്നാ ദണ്ഡധാരിണഃ। പ്രജാനാം രഞ്ജനാച്ചൈവ രാജാനസ്ത്വഭവന്നൃഷാഃ ।। ൫൭.
അത് മുതൽ ശിക്ഷയുടെ ദണ്ഡം കൈവശം വച്ച രാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു. ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചതിനാൽ അവരെ രാജാക്കന്മാർ എന്നും, മനുഷ്യാധിപന്മാർ എന്നും വിളിച്ചു.
പ്രച്ഛന്നപാപാ യേ ജേതുമശക്യാ മനുജാ ഭുവി। ധര്മസംസ്ഥാപനാര്ഥായ തേഷാം ശാസ്ത്രേ തപോ മയാ ।। ൫൭.
ഭൂമിയിലെ ചില മനുഷ്യരുടെ മറഞ്ഞ പാപങ്ങൾ ജയിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. അവരുടെ ഇടയിൽ ധർമ്മം നിലനിറുത്താൻ ഞാൻ തപസ്സും ശാസ്ത്രവും നിർദ്ദേശിച്ചു.
വര്ണാനാം പ്രവിഭാഗാശ്ച ത്രേതായാം സംപ്രകീര്തിതാഃ। സംഹിതാശ്ച തതോ മന്ത്രാ ഋഷഭിര്ബ്രഹ്മണൈസ്തു തേ ।। ൫൭.
വർണ്ണങ്ങളുടെ വിഭജനം ത്രേതായുഗത്തിൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം ഋഷിമാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും മന്ത്രങ്ങളുടെ സംഹിതകൾ രചിച്ചു.
യജ്ഞഃ പ്രവര്തിതശ്ചൈവ തദാ ഹ്യേവന്തു ദൈവതൈഃ। യാമൈഃ ശുക്ലൈര്ജപൈശ്ചൈവ സര്വസമ്ഭാരസംവൃതൈഃ ।। ൫൭.
അന്നത്തെ ദേവന്മാർ യാഗം ആരംഭിച്ചു. ശുദ്ധമായ ജപങ്ങൾ, യുക്തമായ ക്രമങ്ങൾ, എല്ലാ ആവശ്യമായ സാമഗ്രികളും ഉപയോഗിച്ചു.
സാര്ദ്ധം വിശ്വഭുജാ ചൈവ ദേവേന്ദ്രേണ മഹൌജസാ। സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ ദേവൈര്യജ്ഞാസ്തേ പ്രാക് പ്രവര്തിതാഃ ।। ൫൭.
വിശ്വഭുജനും മഹാശക്തിയുള്ള ഇന്ദ്രനും കൂടെ, സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ ദേവന്മാർ യാഗങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
സത്യം ജപസ്തപോ ദാനം ത്രേതായാം ധര്മ ഉച്യതേ। ക്രിയാ ധര്മശ്ച ഹ്രസതേ സത്യധര്മഃ പ്രവര്ത്തതേ ।। ൫൭.
ത്രേതായുഗത്തിൽ സത്യം, ജപം, തപസ്സ്, ദാനം എന്നിവയാണ് ധർമ്മം എന്നു പറയുന്നു. കർമ്മങ്ങളും ധർമ്മവും കുറയുന്നു, സത്യധർമ്മം ശക്തമാകുന്നു.
പ്രജായന്തേ തതഃ ശൂരാ ആയുഷ്മന്തോ മഹാബലാഃ। ന്യസ്തദണ്ഡമഹാഭാഗാ യജ്വാനോ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।। ൫൭.
അപ്പോൾ ധൈര്യശാലികളും ദീർഘായുസ്സും മഹാബലവും ഉള്ളവരും, വലിയ ഭാഗ്യശാലികളും യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും ബ്രഹ്മം സംസാരിക്കുന്നവരും ജനിക്കുന്നു.