മാനുഷഞ്ച ശതം വിദ്ധി ദിവ്യമാസാസ്ത്രയസ്തു തേ। ദശ ചൈവ തഥാഹാനി ദിവ്യോ ഹ്യേഷ വിധിഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൭.
നൂറ് മനുഷ്യവർഷം മൂന്നു ദൈവമാസവും പത്ത് ദിവസവും ആണ്; ഇതാണ് ദൈവങ്ങളുടെ കണക്കുപ്രകാരം പറയുന്നത്.
ത്രീണി പര്ഷശതാന്യേവ ഷഷ്ടിവര്ഷാണി യാനി ച। ദിവ്യഃ സംവത്സരോ ഹ്യേഷ മാനുഷേണ പ്രകീര്ത്തിതഃ ।। ൫൭.
മൂവായിരത്തറുപത് വർഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ, അതാണ് മനുഷ്യരുടെ കണക്കിൽ ഒരു ദൈവവർഷം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ത്രീണി വര്ഷസഹസ്രാണി മാനുഷേണ പ്രമാണതഃ। ത്രിംശദ്യാനി തു വര്ഷാണി മതഃ സപ്തര്ഷിവത്സരഃ ।। ൫൭.
മൂന്നായിരം മനുഷ്യവർഷവും മുപ്പത് വർഷവും ചേർന്നാൽ, അതാണ് സപ്തർഷികളുടെ ഒരു വർഷം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
നവ യാനി സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം മാനുഷാണി തു । അന്യാനി നവതിശ്ചൈവ ക്രൌഞ്ചഃ സംവത്സരഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൭.
തൊള്ളായിരം മനുഷ്യവർഷവും തൊണ്ണൂറ് വർഷവും ചേർന്നാൽ, അതാണ് ക്രൗഞ്ചന്റെ വർഷം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഷട്ത്രിംശത്തു സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം മാനുഷാണി തു । വര്ഷാണാന്തു ശതം ജ്ഞേയം ദിവ്യോ ഹ്യേഷ വിധിഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൭.
മുപ്പത്താറായിരം മനുഷ്യവർഷവും നൂറ് വർഷവും ചേർന്നാൽ, അതാണ് ദൈവങ്ങളുടെ കണക്കുപ്രകാരം പറയുന്നത്.
ത്രീണ്യേവ നിയുതാന്യേവ വര്ഷാണാം മാനുഷാണി ച। ഷഷ്ടിശ്ചൈവ സഹസ്രാണി സങ്ഖ്യാതാനി തു സങ്ഖ്യയാ। ദിവ്യവര്ഷസഹസ്രന്തു പ്രാഹുഃ സങ്ഖ്യാവിദോ ജനാഃ ।। ൫൭.
മുന്നൂറായിരം മനുഷ്യവർഷവും അറുപതിനായിരം കൂടി ചേർന്നാൽ, എണ്ണത്തിൽ കണക്കാക്കിയാൽ, അതാണ് ആയിരം ദൈവവർഷം എന്ന് സംഖ്യാ വിദഗ്ധർ പറയുന്നു.
ഇത്യേവമൃഷിഭിര്ഗീതം ദിവ്യയാ സങ്ഖ്യയാന്വിതമ്। ദിവ്യേനൈവ പ്രമാണേന യുഗസങ്കചാപ്രകല്പനമ് ।। ൫൭.
ഇങ്ങനെ മഹർഷിമാർ ദിവ്യമായ കണക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച്, ദിവ്യമായ അളവിൽ, യുഗങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം പാടിയിരിക്കുന്നു.
ചത്വാരി ഭാരതേ വര്ഷേ യുഗാനി കവയോ വിദുഃ। പൂര്വം കൃതയുഗം നാമ തതസ്ത്രേതാ വിധീയതേ। ദ്വാപരശ്ച കലി ശ്ചൈവ യുഗാന്യേതാനി കല്പയേത് ।। ൫൭.
ഭാരതഭൂമിയിൽ നാലു യുഗങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് കവിൾ അറിയുന്നു. ആദ്യം കൃതയുഗം, അതിന് ശേഷം ത്രേതായുഗം, പിന്നെ ദ്വാപരയുഗം, ഒടുവിൽ കലിയുഗം — ഇവയാണ് എണ്ണപ്പെടുന്ന യുഗങ്ങൾ.
ചത്വാര്യാഹുഃ സഹസ്രാണി വര്ഷാണാന്തു കൃതം യുഗമ്। തത്ര താവച്ഛതീ സന്ധ്യാ സന്ധ്യാംശശ്ച തഥാവിധഃ ।। ൫൭.
കൃതയുഗം നാലായിരം വർഷങ്ങൾ ആണെന്ന് പറയുന്നു. അതിൽ നൂറ് വർഷം ദൈർഘ്യമുള്ള സന്ധ്യയും, അതുപോലെയുള്ള സന്ധ്യാംശവും ഉണ്ട്.
ഇത രാസു ച സന്ധ്യാസു സന്ധ്യാംശേഷു ച വൈ ത്രിഷു । ഏകാപായേന വര്ത്തന്തേ സഹസ്രാണി ശതാനി ച ।। ൫൭.
ഈ സന്ധ്യകളിലും സന്ധ്യാംശങ്ങളിലും, മൂന്നു യുഗങ്ങളിലും, ആയിരങ്ങളും നൂറുകളും ഓരോന്നിൽ ഒന്ന് കുറയുന്നു.
ത്രേതാ ത്രീണി സഹസ്രാണി സങ്ഖ്യൈവ പരികീര്ത്യതേ। തസ്യാസ്തു ത്രിശതീ സന്ധ്യാ സന്ധ്യാംശശ്ച തഥാവിധഃ ।। ൫൭.
ത്രേതായുഗം മൂവായിരം വർഷം ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതിനും മൂന്നു നൂറ് വർഷം ദൈർഘ്യമുള്ള സന്ധ്യയും, അതുപോലെയുള്ള സന്ധ്യാംശവും ഉണ്ട്.
ദ്വാപരം ദ്വേ സഹസ്രേ തു യുഗമാഹുര്മനീഷിണഃ । തസ്യാപി ദ്വിശതീ സന്ധ്യാ സന്ധയാംശഃ സന്ധ്യയാ സമഃ ।। ൫൭.
ദ്വാപരയുഗം രണ്ടായിരം വർഷം ആണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. അതിനും ഇരുനൂറ് വർഷം ദൈർഘ്യമുള്ള സന്ധ്യയും, അതിനോടു തുല്യമായ സന്ധ്യാംശവും ഉണ്ട്.
കലിം വര്ഷസഹസ്രന്തു യുഗമാഹുര്മനീഷിണഃ। തസ്യാപ്യേകശതീ സന്ധ്യാ സന്ധ്യയാ സമഃ ।। ൫൭.
കലിയുഗം ആയിരം വർഷം ആണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. അതിനും നൂറ് വർഷം ദൈർഘ്യമുള്ള സന്ധ്യയും, അതിനോടു തുല്യമായ സന്ധ്യാംശവും ഉണ്ട്.
ഏഷാ ദ്വാദശസാഹസ്രീ യുഗാഖ്യാ പരികീര്ത്തിതാ। കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരഞ്ച കലിശ്ചൈവ ചതുഷ്ടയമ് ।। ൫൭.
ഇങ്ങനെ, കൃത, ത്രേത, ദ്വാപര, കലി എന്നിങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങൾ ചേർന്ന്, യുഗചക്രം പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷം ആണെന്ന് പറയുന്നു.
അത്ര സംവത്സരാഃ സൃഷ്ടാ മാനുഷേണ പ്രമാണതഃ। കൃതസ്യ താവദ്വക്ഷ്യാമി വര്ഷാണാം തത്പ്രമാണതഃ ।। ൫൭.
ഇവിടെ, മനുഷ്യരുടെ അളവുപ്രകാരം വർഷങ്ങൾ കണക്കാക്കുന്നു. ആ അളവിൽ കൃതയുഗത്തിലെ വർഷങ്ങളുടെ എണ്ണം ഞാൻ പറയാം.
സഹസ്രാണാം ശതാന്യത്ര ചതുര്ദശ തു സങ്ഖ്യയാ। ചത്വാരിംശത് സഹസ്രാണി കലികാലയുഗസ്യ തു ।। ൫൭.
ഇവിടെ കണക്കുപ്രകാരം പതിനാലു ലക്ഷം വർഷവും, കലിയുഗത്തിന്റെ കാലം നാല്പതിനായിരം വർഷവുമാണ്.
ഏവം സങ്ഖ്യാതകാലശ്ച കാലേഷ്വിഹ വിശേഷതഃ। ഏവം ചതുര്യുഗഃ കാലോ വിനാ സന്ധ്യാംശകൈഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൭.
ഇങ്ങനെ, കണക്കാക്കിയ കാലം പ്രത്യേകമായി ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു. സന്ധ്യാംശങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി നാലു യുഗങ്ങളുടെ കാലം ഇങ്ങനെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ചത്വാരിംശത്ര്ത്രീണി ചൈവ നിയുതാനി ച സങ്ഖ്യയാ । വിംശതിശ്ച സഹസ്രാണി സസന്ധ്യാംശശ്ചതുര്യുഗഃ ।। ൫൭.
കണക്കുപ്രകാരം നാല്പത്തിമൂന്ന് നിയുതും ഇരുപതിനായിരം വർഷവും, സന്ധ്യാംശങ്ങളോടുകൂടി, നാലു യുഗങ്ങൾക്കുള്ളതാണ്.
ഏവം ചതുര്യുഗാഖ്യാ തു സാധികാ ഹ്യേകസപ്തതിഃ। കൃതത്രേതാദിയുക്താ സാ മനോരന്തരമുച്യതേ ।। ൫൭.
ഇങ്ങനെ, അധികം ചേർത്താൽ നാലു യുഗങ്ങളുടെ ചക്രം എഴുപത്തൊന്ന് ആകുന്നു. കൃത, ത്രേത തുടങ്ങിയവ ചേർന്ന് ഇതാണ് ഒരു മന്വന്തരം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
മന്വന്തരസ്യ സങ്ഖ്യാ തു വര്ഷാഗ്രേണ നിബോധത। ത്രിംശത്കോട്യസ്തു വര്ഷാണാം മാനുഷേണ പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൫൭.
മന്വന്തരത്തിലെ വർഷങ്ങളുടെ എണ്ണം ഇനി മനസ്സിലാക്കുക: മനുഷ്യരുടെ കണക്കുപ്രകാരം മുപ്പത് കോടി വർഷങ്ങളാണ് പറയുന്നത്.
സപ്തഷഷ്ടിസ്തഥാന്യാനി നിയുതാന്യധികാനി തു। വിംശതിശ്ച സഹസ്രാണി കാലോഽയം സാധികാം വിനാ ।। ൫൭.
അതിനുപുറമേ അറുപത്തേഴു നിയുതയും ഇരുപതിനായിരം വർഷവും അധികമായി ഉണ്ട്. അധികം ഒഴിച്ചാൽ ഇതാണ് ആ കാലം.
മന്വന്തരസ്യ സങ്ഖ്യൈഷാ സങ്ഖ്യാവിദ്ഭിര്ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാ। മന്വന്തരസ്യ കാലോഽയം യുഗൈഃ സാര്ദ്ധം പ്രകീര്തിതഃ ।। ൫൭.
ഇതാണ് മന്വന്തരത്തിന്റെ കണക്കെന്ന് സംഖ്യയിൽ നിപുണരായ ദ്വിജന്മാർ ഓർക്കുന്നു. യുഗങ്ങൾക്കൊപ്പം ചേർന്ന് ഇതാണ് മന്വന്തരത്തിന്റെ കാലം എന്ന് പറയുന്നു.
ചതുഃ സഹസ്രയുക്തം വൈ പ്രഥമന്തത് കൃതം യുഗമ്। ത്രേതാവശിഷ്ടം വക്ഷ്യാമി ദ്വാപരം കലിമേവ ച ।। ൫൭.
ആദ്യ കൃതയുഗം നാലായിരം വർഷം ചേർന്നതാണ്. ശേഷിക്കുന്ന ത്രേത, ദ്വാപര, കലി എന്നിവയും ഞാൻ പറയും.
യുഗപത്സമവേതാര്ഥോ ദ്വിധാ വക്തും ന ശക്യതേ। ക്രമാഗതം മയാ ഹ്യേതത്തുഭ്യം പ്രോക്തം യുഗദ്വയമ്। ഋഷിവംശപ്രസങ്ഗേന വ്യാകുലത്വാത്തഥൈവ ച ।। ൫൭.
യുഗങ്ങളുടെ അർത്ഥം ഒരുമിച്ച് രണ്ടുവിധമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. ക്രമത്തിൽ ഈ രണ്ട് യുഗങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു, ഋഷിവംശത്തിന്റെ പ്രസംഗവും അതിന്റെ സങ്കീർണ്ണതയും കാരണം.
തത്ര ത്രേതായുഗസ്യാദൌ മനുഃ സപ്തര്ഷയശ്ച തേ। ശ്രൌതം സ്മാര്ത്തഞ്ച ധര്മഞ്ച ബ്രഹ്മണാ ച പ്രചോദിതമ് ।। ൫൭.
അവിടെ, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, മനുവും ഏഴു മഹർഷിമാരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ, വേദവിധിയും ആചാരനിയമവും സ്ഥാപിച്ചു.
ദാരാഗ്നിഹോത്രസംയോഗമൃഗ്യജുഃ സാമസംജ്ഞിതമ്। ഇത്യാദിലക്ഷണം ശ്രൌതം ധര്മം സപ്തര്ഷയോഽബ്രുവന് ।। ൫൭.
ഭാര്യയും അഗ്നിഹോത്രവും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നുള്ള, ഋഗ്, യജുർ, സാമ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ലക്ഷണങ്ങളുള്ള വേദവിധി ഏഴു മഹർഷിമാർ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
പരസ്പരാഗതം ധര്മം സ്മാര്ത്തഞ്ചാചാരലക്ഷണമ്। വര്ണാശ്രമാചാരയുതം മനുഃ സ്വായമ്ഭുവോഽബ്രവീത് ।। ൫൭.
ആചാരവും പരസ്പര അനുസരണവും, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളിലെ കൃത്യങ്ങൾക്കൊപ്പം, മനു സ്വായംഭുവൻ ആചാരനിയമത്തെക്കുറിച്ച് പ്രസ്താവിച്ചു.
സത്യേന ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രുതേന തപസാ ച വൈ। തേഷാം സുതപ്തതപസാമാര്ഷേയേണ ക്രമേണ തു ।। ൫൭.
സത്യവും ബ്രഹ്മചര്യവും വേദപഠനവും കഠിനതപസ്സും പാലിച്ചവരായ മഹർഷിമാർ, തങ്ങളുടെ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി, ആചാരക്രമം അനുസരിച്ചു.
സപ്തര്ഷീണാം മനോശ്ചൈവ ആദ്യേ ത്രേതായുഗസ്യ തു । അബുദ്ധിപൂര്വകം തേഷാമക്രിയാപൂര്വമേവ ച ।। ൫൭.
ത്രേതായുഗത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ഏഴു മഹർഷിമാർക്കും മനുവിനും മുൻകൂർ അറിവോ പ്രവർത്തിയോ ഇല്ലാതെയാണ് എല്ലാം സംഭവിച്ചത്.
അഭിവ്യക്താസ്തു തേ മന്ത്രാസ്താരകാദ്യൈര്നിദര്ശനൈഃ। ആദികല്പേ തു ദേവാനാം പ്രാദുര്ഭൂതാസ്തു തേ സ്വയമ് ।। ൫൭.
അവ മന്ത്രങ്ങൾ നക്ഷത്രാദി ലക്ഷണങ്ങളാൽ വ്യക്തമായി; ആദികല്പത്തിൽ ദേവന്മാരിൽ സ്വയം ഉദിച്ചുവന്നു.