उत्तरार्द्धम् शांशपायन उवाच॥ क्रमं मन्वन्तराणान्तु ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः । दैवतानां च सर्वेषां ये च यस्यान्तरे मनोः
ശാംശപായനൻ പറഞ്ഞു: മന്വന്തരങ്ങളുടെ ക്രമവും, ഓരോ മനുവിന്റെ കാലയളവിൽ ഉള്ള എല്ലാ ദേവതകളെയും ഞാൻ സത്യമായി വിശദമായി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
सूत उवाच॥ मन्वन्तराणां यानि स्युरतीतानागतानि ह । समासाद्विस्तराच्चैव ब्रुवतो वै निबोदत
സൂതൻ പറഞ്ഞു: കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ മന്വന്തരങ്ങളെ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായും വിശദമായും പറയുന്നുണ്ട്; നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
स्वायम्भुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्तथा । औत्तमस्तामसश्चैव तथा रैवतचाक्षुषौ । षडेते मनवोऽतीता वक्ष्याम्यष्टावनागतान्
കഴിഞ്ഞ മനുവുകൾ: സ്വായംഭുവൻ, സ്വാരോചിഷൻ, ഔത്തമൻ, താമസൻ, റൈവതൻ, ചാക്ഷുഷൻ — ഈ ആറു മനുവുകൾ കഴിഞ്ഞു; ഇനി വരാനിരിക്കുന്ന എട്ട് മനുവുകളെ ഞാൻ പറയാം.
सावर्णाः पञ्च रौच्यश्च भौत्यो वैवस्वतस्तथा । वक्ष्याम्येतान् पुरस्तात्तु मनोर्वैवस्वतस्य ह
പഞ്ച് സാവർണന്മാർ, റൗച്യൻ, ഭൗത്യൻ, വൈവസ്വതൻ — ഇവയെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; ആദ്യം വൈവസ്വത മനുവിൽ നിന്ന് തുടങ്ങാം.
मनवः पञ्च येऽतीता मानवांस्तान् निबोधत । मन्वन्तरं मया चोक्तं क्रान्तं स्वायम्भुवस्य ह
കഴിഞ്ഞ അഞ്ചു മനുവുകളെ നിങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കണം; സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ മന്വന്തരം ഞാൻ ഇതിനകം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि मनोः स्वारोचिषस्य ह । प्रजासर्गं समासेन द्वितीयस्य महात्मनः
ഇനി ഞാൻ സ്വാരോചിഷ മനുവിന്റെ കാലത്ത്, ആ മഹാത്മാവിന്റെ രണ്ടാം മന്വന്തരത്തിൽ ജനിച്ച ജീവികളെ സംക്ഷിപ്തമായി പറയാം.
आसन् वै तुषिता देवा मनुस्वारोचिषेऽन्तरे । पारावताश्च विद्वांसो द्वावेव तु गणौ स्मृतौ
സ്വാരോചിഷ മനുവിന്റെ കാലത്ത് തുഷിത ദേവതകളും, പാരാവത ദേവതകളും ഉണ്ടായിരുന്നു; ഈ രണ്ടു ദേവതാ കൂട്ടങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.
तुषितायां समुत्पन्नाः क्रतोः पुत्राः स्वरोचिषः । पारावताश्च शिष्टाश्च द्वादशौतौ गणौ स्मृतौ । छन्दजाश्च चतुर्विंशद्देवास्ते वै तदा स्मृताः
തുഷിത ദേവതകൾ ക്രതു മഹർഷിയുടെ പുത്രന്മാർ ആണ്; പാരാവത ദേവതകളും, ഓരോ കൂട്ടത്തിലും പന്ത്രണ്ടു വീതം, അപ്പോൾ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ചന്ദജ ദേവതകൾ ഇരുപത്തിയൊന്ന് പേരും അന്ന് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
धैवस्यशोऽथ वामान्यो गोपा देवायतस्तथा । अजश्च भगवान् देवो दुरोणश्च महाबलः
ധൈവസ്യൻ, വാമാന്യൻ, ഗോപ ദേവത, അജ ദേവൻ, ഭഗവാൻ, ദുരോണൻ മഹാബലൻ — ഇവരാണ് അന്ന് ദേവതകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്.
आपश्चापि महाबाहुर्महौजाश्चापि वीर्यवान् । चिकित्वान् निभृतो यश्च अंशोयश्चैव पठ्यते । इत्येते क्रतुपुत्रास्तु तदासन् सोमपायिनः ॥२.१.
ആപൻ മഹാബാഹു, മഹൗജൻ വീര്യവാൻ, ചികിത്വാൻ, നിഭൃതൻ, യശസ്, അംശൻ — ഇവരാണ് അന്ന് ക്രതുവിന്റെ പുത്രന്മാർ; അപ്പോൾ അവർ സോമപാനം ചെയ്ത ദേവതകൾ ആയിരുന്നു.
६२.१० प्रचेताश्चैव यो देवो विश्वेदेवास्तथैव च । समञ्जो विश्रुतो यश्च अजिह्मश्चारिमर्द्दनः
പ്രചേതാസ് ദേവനും, വിശ്വദേവന്മാരും, സമഞ്ജൻ, വിശ്രുതൻ, യശസ്, അജിഹ്മൻ, അരിമർദ്ദനൻ — ഇവരും അന്ന് ദേവതകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
अजोषौ च महाभागौ यवीयश्च महाबलः
അജോഷൻ, മഹാഭാഗൻ, യവീയൻ മഹാബലൻ — ഇവരും അന്ന് ദേവതകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
होता यज्वाच इत्येते पराक्रान्ताः परावताः । इत्येता देवता ह्यासन्मनुस्वारोचिषेन्तरे
ഹോതാ, യജ്വാ — ഇവർ പരാക്രമശാലിയായ പാരാവത ദേവതകൾ; സ്വാരോചിഷ മനുവിന്റെ കാലത്ത് ഇവരാണ് ദേവതകൾ ആയിരുന്നത്.
सोमपास्तु तदा ह्येताश्चतुर्विंशतिदेवताः । तेषामिन्द्रस्तदा ह्यासीद्वैधश्च लोकविश्रुतः
അന്ന് ഈ ഇരുപത്തിയൊന്ന് ദേവതകൾ സോമപാനം ചെയ്തവരാണ്; അവരുടെ ഇടയിൽ ഇന്ദ്രൻ 'വൈധൻ' എന്ന പേരിൽ ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു.
ऊर्जौ वसिष्ठपुत्रस्तु स्तम्भः काश्यप एव च । भार्गवश्च तदा द्रोणो ऋषभोऽङ्गिरसस्तथा
ഊർജൻ വസിഷ്ഠന്റെ പുത്രൻ, സ്റ്റംഭൻ, കാശ്യപൻ, ഭാർഗവൻ, ദ്രോണൻ, ഋഷഭൻ, അംഗിരസൻ — ഇവരാണ് അന്ന് സപ്തർഷിമാർ.
पौलस्त्यश्चैव दत्तात्रिरात्रेयो निश्चलस्तथा । पौलहस्य च धावांस्तु एते सप्तर्षयः स्मृताः
പൗലസ്ത്യൻ, ദത്താത്രേയൻ, ആത്രേയൻ, നിശ്ചലൻ, പൗലസ്ത്യന്റെ പുത്രൻ ധാവാൻ — ഇവരാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന സപ്തർഷിമാർ.
बृहद्गुहो नवश्चैव सुताश्चैते नव स्मृताः
ബൃഹദ്ഗുഹൻ, നവൻ, അവരുടെ ഒമ്പത് പുത്രന്മാർ — ഈ ഒമ്പത് പേരും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
मनोः स्वारोचिषस्यैते पुत्रा वंशकराः स्मृताः । पुराणे परिसङ्ख्याता द्वितीयं चैतदन्तरम्
സ്വാരോചിഷ മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ, വംശകാരന്മാർ ആയി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; പുരാണത്തിൽ ഇവരെ രണ്ടാം മന്വന്തരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
सप्तर्षयो मनुर्देवाः पितरश्च चतुष्टयम् । मूलं मन्वन्तरस्यैते तेषां चैवान्तरे प्रजाः
ഏഴ് ഋഷിമാർ, മനു, ദേവന്മാർ, നാലു വിഭാഗം പിതൃകൾ — ഇവയാണ് ഒരു മന്വന്തരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ. ഇവരിൽ ഓരോരുത്തരുടെയും ഇടയിൽ ജനങ്ങൾ തുടർച്ചയായി ഉദിക്കുന്നു.
ऋषीणां देवताः पुत्राः पितरो देवसूनवः । ऋषयो देवपुत्राश्च इति शास्त्रविनिश्चयः ॥२.१.
ഋഷികളുടെ പുത്രന്മാർ ദേവതകൾ, ദേവന്മാരുടെ പുത്രന്മാർ പിതൃകൾ. അതിനാൽ, ഋഷികളും ദൈവീക പുത്രന്മാരും — ഇതാണ് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നിശ്ചയം.
६२.२१ मनोः क्षत्रं विशश्चैव सप्तर्षिभ्यो द्विजातयः । एतन्मन्वन्तरं प्रोक्तं समासान्न तु विस्तरात्
മനുവിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയരും ജനങ്ങളും, ഏഴ് ഋഷിമാരിൽ നിന്ന് ദ്വിജന്മാരും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് മന്വന്തരം എന്നതിന്റെ സംക്ഷിപ്ത വിവരണം, വിശദമായി അല്ല.
स्वायम्भुवेन विस्तारो ज्ञेयः स्वारोचिषस्य तु । न शक्यो विस्तरस्तस्य वक्तुं वर्षशतैरपि । पुनरुक्तबहुत्वात्तु प्रजानां वैकुले कुले
സ്വായംഭുവൻ കാലത്തെ വികസനം മനസ്സിലാക്കണം; സ്വാരോചിഷൻ കാലത്തെയും അങ്ങനെ തന്നെ. എന്നാൽ ഓരോ വംശത്തിലും ജനങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയരുന്നതിനാൽ, അതിന്റെ മുഴുവൻ വിശദാംശങ്ങൾ നൂറു വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടും പറയാൻ കഴിയില്ല.
तृतीयस्त्वथ पर्याय औत्तमस्यान्तरे मनोः । पञ्च चैव गणाः प्रोक्तास्तान् वक्ष्यामि निबोधत
ഇപ്പോൾ, മൂന്നാമത്തെ ചക്രത്തിൽ, ഉത്തമ മനുവിന്റെ കാലയളവിൽ, അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങൾ പറയുന്നു; അവ ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
सुधामानश्च देवाश्च ये चान्ये वशवर्त्तिनः । प्रतर्द्दनाः शिवाः सत्या गणा द्वादश वै स्मृताः
സുധാമാനനും ദേവന്മാരും, അന്യരും വശവർത്തികളായവരും; പ്രതർദ്ദനന്മാർ, ശിവന്മാർ, സത്യന്മാർ — ഈ പന്ത്രണ്ടു വിഭാഗങ്ങൾ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
सत्यो धृतिर्दमो दान्तः क्षमः क्षामो धृतिः शुचिः । ईषोर्जाश्च तथा ज्येष्ठो वपुष्मांश्चैव द्वादश । इत्येते नामभिः क्रान्ताः सुधामानस्तु द्वादश
സത്യൻ, ധൃതി, ദമ, ദാന്തൻ, ക്ഷമ, ക്ഷാമൻ, ധൃതി, ശുചി, ഈഷോർജ, ജ്യേഷ്ഠൻ, വപുഷ്മാൻ — ഈ പന്ത്രണ്ടു പേരുകൾ സൂധാമാനന്മാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
सहस्रधारो विश्वात्मा शमितारो बृहद्वसुः । विश्वधाविश्वकर्मा च मनस्वन्तो विराड्यशाः
സഹസ്രധാരൻ, വിശ്വാത്മാവ്, ശമിതാരൻ, ബൃഹദ്വസു, വിശ്വധാ, വിശ്വകർമ, മനസ്വൻ, വിരാട്യശ — ഇവരാണ്.
ज्योतिश्चैव विभाव्यश्च कीर्त्तिमान् वंशकारिणः । अन्यानाराधितो देवो वसुधिष्णो विवस्वसुः
ജ്യോതി, വിഭാവ്യൻ, കീർത്തിമാൻ, വംശകാരി; ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ദേവൻ വസുധിഷ്ണൻ, വിവസ്വസു, മറ്റ് ദേവന്മാർ.
दिनक्रतुः सुधर्मा च धृतवर्मा यशस्विनः । केतुमांश्चैव इत्येते कीर्तितास्तु प्रमर्द्दनाः
ദിനക്രതു, സുധർമ, ധൃതവർമൻ, പ്രശസ്തന്മാർ; കേതുമാൻ — ഇവയാണ് പ്രതർദ്ദനന്മാർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവർ.
हंसस्वरोऽहिहा चैव प्रतर्द्दनयशस्करौ । सुदानो वसुदानश्च सुमञ्जसविषावुभौ
ഹംസസ്വരൻ, അഹിഹാ, പ്രതർദ്ദനൻ, യശസ്കരൻ, സുദാനൻ, വസുദാനൻ, സുമഞ്ജസൻ, വിഷാവ — ഇവ രണ്ടും കൂടെ.
जन्तुवाहयतिश्चैव सुवित्तसुनयस्तथा । शिवा ह्येते तु विज्ञेया यज्ञिया द्वादशापराः ॥२.१.
ജന്തുവാഹൻ, യതി, സുവിത്ത, സുനയ — ഇവ ശിവന്മാർ, യജ്ഞത്തിന് അർഹമായ പന്ത്രണ്ടു പേരുകൾ.