സാമഗാനത്തിന്റെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഫലമായി ഉടനടി ഒരു ആന ജനിച്ചു. ഭൗവനൻ, ഈ ആനയെ ഇരാവതിക്ക് ഒരു പുത്രനായി സമ്മാനിച്ചു. ഇരാവതിയുടെ പുത്രനായി ജനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നു കൊണ്ടാണ് അവൻ എയർാവതൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ദേവേന്ദ്രന്റെ രഥത്തിൽ ഈ ആനയെ യോജിപ്പിച്ചതിനാൽ, അവൻ എല്ലാ ആനകളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ, വൈഭവം നിറഞ്ഞ, വെള്ള മേഘംപോലുള്ള, നാല് പല്ലുകൾ ഉള്ള എയർാവതനായി പ്രശസ്തനായി. അപ്സുജയുടെ ഏകമൂലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച, സ്വർണവർണ്ണമുള്ള ആനയിൽ, ആറു പല്ലുകളോടും മഹത്വത്തോടെ ഭദ്ര എന്ന ആനയും, അതിന്റെ ശക്തിയായി ബലനുമാണ്. ആ ആനയുടെ പുത്രന്മാർ അഞ്ജനൻ, സുപ്രതീകൻ, വാമനൻ, പത്മൻ എന്നിങ്ങനെയാണ്. നാലാമൻ പത്മൻ; ഹസ്തിനിയും, ആഭ്രമൂവുമാണ് മറ്റ് പുത്രികൾ. ശ്വേതാ എന്ന ദേവിയ്ക്ക് നാലു ദിശകളുടെ വേഗമേറിയ ആനമക്കളായിരുന്നു: ഭദ്രൻ, മൃഗൻ, മന്ദൻ, സംകീർണ്ണൻ. സംകീർണ്ണൻ അഞ്ജനനാണ്, യമന്റെ രഥത്തിൽ ഈ ആനയെ യോജിപ്പിച്ചു. ഭദ്രൻ, സുപ്രതീകനായി, പച്ചനിറത്തിൽ ജലാധിപതിയുടെ ആനയായി നിലകൊള്ളുന്നു. പത്മൻ, മന്ദനായി, വെള്ളനിറത്തിൽ ഐലവിലയുടെ ആനയായിരുന്നു. മൃഗൻ, ശ്യാമനായി, അഗ്നിദേവന്മാരുടെ ആനയായി അറിയപ്പെടുന്നു. പത്മോത്തരൻ, പത്മനായി, വരുണന്റെ സൈന്യത്തിലെ ആനയായിരുന്നു. ഉപലേപന എന്ന ആട്ടിന് എട്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവന്റെ വംശത്തിൽ, വലിയ ശക്തിയോടെ, വെളുത്ത ചെറുനഖങ്ങളുള്ള, മഞ്ഞള നിറത്തിലുള്ള, വലുതായ ശരീരമുള്ള ആനകൾ ജനിച്ചു. ഞാൻ ഇനി ആനകളും മറ്റ് നാഗരാശികളും ക്രമത്തിൽ വിവരിക്കാം. കപിലൻ, പുണ്ഡരീകൻ, സുമനാഭൻ, രഥാന്തരൻ എന്നിവരായിരുന്നു ഈ വംശത്തിൽ ജനിച്ച രണ്ടുപേർ; ഇവർ ശക്തിയിലും സ്ഥിരതയിലും പ്രശസ്തരാണ്. ശൂല, സ്ഥൂല, ശിരോദന്തൻ, ശുദ്ധവെളുത്ത നഖങ്ങളുള്ള ശക്തരായ ആനകൾ ആകുലികന്മാരായി അറിയപ്പെടുന്നു. പുഷ്പദന്തൻ, ബൃഹത്സാമൻ, ഷഡ്ദന്തൻ, ദന്തപുഷ്പവാൻ, താമ്രവർണ്ണൻ എന്ന പുത്രൻ, കൂട്ടുകാരോടും അലങ്കൃതമായ പല്ലുകളോടും ജനിച്ചു. ഈ വംശത്തിൽ കട്ടിയുള്ള ചുണ്ടുകളുള്ള, സുന്ദരമായ മുഖങ്ങളുള്ള, കറുത്ത നിറത്തിലുള്ള, ഭയങ്കരനായ, വിവിധ രോഗചിഹ്നങ്ങളുള്ള ആനകൾ ജനിക്കുന്നു. വാമദേവൻ, കജൾപോലെയുള്ള കറുത്ത നിറത്തിൽ, സാമനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; പിന്നീട് വാമനൻ ജനിച്ചു. ആംഗദാ എന്നായിരുന്നു ഭാര്യ; അവരുടെ രണ്ട് പുത്രന്മാർക്ക് നീലവള്ളികൾ പോലുള്ള അടയാളങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ, ചണ്ഡൻ എന്നവൻ, തൂണുപോലെയുള്ള തലയും കഴുത്തും, വിശാലമായ നെഞ്ചും, വേഗതയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ കുടുംബത്തിൽ, കുഴച്ച ശരീരമുള്ള, മനുഷ്യർ കെട്ടിപ്പിടിക്കുന്ന ആനകൾ ജനിക്കുന്നു. സുപ്രതീകന്റെ രൂപത്തിൽ സമം വരാത്ത ആനയില്ല; അവന്റെ മൂന്നു പുത്രന്മാർ: പ്രഹാരി, സമ്പാതി, പൃഥുചിത്തി. നീണ്ട താലും ചുണ്ടും, സുന്ദരമായ തലയും വയറും ഉള്ള, സുഖപ്രദമായി ജനിക്കുന്ന മഹാനായ ആനകൾ അവന്റെ വംശത്തിൽ ഉണ്ട്. അഞ്ജനനിൽ നിന്ന് അഞ്ജനാ ജനിച്ചു; സാമനിൽ നിന്ന് അഞ്ജനാവതിയും ജനിച്ചു. അങ്ങനെ അവരുടെ അമ്മ പ്രശസ്തയായി; ആയുരാജയുടെ രണ്ട് പുത്രന്മാരും അവരായിരുന്നു. വലിയ തലഭാഗങ്ങൾ, മിനുക്കിയ ഇടിമേഘംപോലെയുള്ള കറുത്ത നിറം, സുന്ദരമായ ശരീരം, താമരയുടെ നിറം, വട്ടാകാരവും, പല്ലില്ലായ്മയും, മഞ്ഞള നിറത്തിലുള്ള നീണ്ട വായും—ഇങ്ങനെയുള്ള ആനകൾ അവർവംശത്തിൽ ഉണ്ടായി. ചന്ദ്രമാസനിലും സാമനിലും നിന്ന് പിങ്കള എന്ന സുന്ദരിയായ, താമരപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ആനയും, അവളുടെ രണ്ട് പുത്രന്മാരായ മഹാപത്മനും ഊർമിമാലിയും ജനിച്ചു. ഈ വംശത്തിൽ, സമമായ ഗുണങ്ങളുള്ള, ഭയങ്കരമായ, വലിയ വയറുള്ള, ആനയുദ്ധത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ട ആനകൾ ജനിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ, അസുരന്മാരോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയത്തിനായി ഇവരെ എടുത്തു. ലക്ഷ്യം നിറവേറ്റിയ ശേഷം, മുമ്പ് പറഞ്ഞ ആനകളെ ദിശകളിൽ നിയോഗിച്ചു. അവരുടെ വംശത്തിൽ നിന്നു ദേവന്മാർ അങ്ക, ലോമപാദ, സൂത്രകാരൻ എന്നിവർക്ക് നല്ല പരിശീലനം ലഭിച്ച ആനകൾ നൽകി. ആനയ്ക്ക് ദ്വിരദം എന്ന് പറയുന്നത് രണ്ട് പല്ലുകൾ കൊണ്ടും, ഹസ്തി എന്നാണ് കൈ കൊണ്ടും, കരി എന്നാണ് തുമ്പിക്കൈ കൊണ്ടും, വരണ എന്ന് സംരക്ഷണം കൊണ്ടും, ദന്തി എന്നാണ് ദന്തം കൊണ്ടും, ഗജ എന്നാണ് ഗർജനവും കൊണ്ടും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. കുഞ്ചരൻ എന്ന് പറയുന്നത് സഞ്ചാരത്തിൽ നിന്നുമാണ്; നാഗൻ എന്നത് പർവതങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിൽ നിന്നുമാണ്; മതംഗൻ എന്നത് മഹർഷി മതംഗനിൽ നിന്നുമാണ്; ദ്വിപൻ എന്നാണ് രണ്ടെണ്ണം കൊണ്ടും; സാമജൻ എന്നാണ് സാമനിൽ നിന്നുള്ള ജനനം കൊണ്ടുമാണ്—ഇവയാണ് അവരുടെ പേരുകളുടെ ക്രമം. അവരുടെ നാവുകൾ പിന്നോട്ട് തിരിയുന്നവയാണ്, അഗ്നിയുടെ ശാപം കൊണ്ടുള്ളതുപോലെ. ശക്തിഹീനതയും, മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ലിംഗവും സ്വയംഭൂവായ ദേവന്മാരുടെ ശാപം കൊണ്ടാണ്. ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗാന്ധർവ്വർ, പിശാചുകൾ, സർപ്പങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ—ഇവരുടെ പുത്രിമാരിൽനിന്ന് വിവിധ വംശജരായ ആനകൾ ജനിച്ചു. ജനനവും, പ്രത്യക്ഷതയും, പേരുകളുടെ വ്യാഖ്യാനവും—ഇവയെല്ലാം, വിപാവസുവാണ് രാജാവായ ആനകളെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്. കൗശികന്മാരും മറ്റു ചിലരും, സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന്, പിന്നെ ഗംഗയിൽനിന്ന്; അഞ്ജനന്റെ ഏകമൂലത്തിൽ നിന്ന്, കിഴക്കൻ ആനക്കാടുകൾ ഉദിച്ചു. വിന്ദ്യയുടെ വടക്കിലും ഗംഗയുടെ തെക്കിലും, കരൂഷയിൽ ഗംഗയുടെ ഉദ്ഭവത്തിൽ നിന്ന്, സുപ്രതീകന്റെ ആനക്കാടാണ്. മറ്റൊരു അതിരിൽ, വടക്കിലും ആവേദികളിൽ നിന്നുമുള്ള അഞ്ചാമത്തെ കാട്, വാമനന്റെ കാട് എന്നാണു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. മറ്റൊരു അതിരിൽ, ലൗഹിത്യ നദിയിലും സമുദ്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറിലും, ഈ യമന്റെ കാട് പർവതങ്ങൾക്കരികെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഭൂതി, രുദ്രന്റെ അനുചരന്മാരെയും മറ്റ് ജീവികളെയും പ്രസവിച്ചു. ചിലർ വലുതും, ചിലർ സുന്ദരവുമാണ്; ചിലർ ഉയരമുള്ളവരും, ചിലർ ചുരുങ്ങിയവരും, ചിലർ സമനിലവുമാണ്. തൂങ്ങിയ ചെവികൾ, ചുണ്ടുകൾ, നാവുകൾ, തൂങ്ങിയ മുലകളും വയറുമുള്ളവരും; ചിലർ ഏകരൂപികളായും, ഇരട്ടരൂപികളായും, വലിയ ചുണ്ടുകളും കാൽവളയങ്ങളുമുള്ളവരും. കായലുകളിൽ, കുളങ്ങളിൽ, സമുദ്രതീരങ്ങളിലും, നദീതീരങ്ങളിലും വസിക്കുന്നവർ; കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, നീല, ചുവപ്പ് നിറം ഉള്ളവർ. കാപ്പി, പുള്ളിപ്പാടുള്ളവർ, പുകനിറം, മഞ്ഞള നിറം, കാട്ടുകുതിരകളെപ്പോലെ കഠിനമായവർ; മുന്ജ് പുല്ലുപോലെയുള്ള മുടി, പൊടിപൊലിഞ്ഞ മുടി, പാമ്പുകളെ യജ്ഞോപവീതമായി ധരിക്കുന്നവർ. പുറത്തേക്ക് കാഴ്ചയുള്ള കണ്ണുകൾ, വിരൂപമായ കണ്ണുകൾ, ചെറു കണ്ണുകൾ, അനേകം കണ്ണുള്ളവർ; അനേകം തലകൾ, തല ഇല്ലാത്തവർ, ഏകതലക്കാർ. ഭയങ്കരരും, ഭയാനകവുമായ毛രികൾ, കുരുമുടിയുള്ളവർ, അതികുരുമുടിയുള്ളവർ; കുരുടൻമാർ, ജടാധാരികൾ, വാമന്മാർ, കുതിരപ്പോലെ കിണ്ഡുവിളിക്കുന്നവർ. കായലുകളിൽ, കുളങ്ങളിൽ, സമുദ്രത്തിലും, നദീതീരങ്ങളിലും വസിക്കുന്നവർ; ഏകചെവി, വലിയ ചെവി, ശംഖാകാര ചെവി, ചെവി ഇല്ലാത്തവർ. ദന്തമുള്ളവർ, നഖമുള്ളവർ, ദന്തമില്ലാത്തവർ, ഇരട്ടനാവുള്ളവർ; ഒരുകൈ, രണ്ടു കൈ, മൂന്നു കൈ, കൈ ഇല്ലാത്തവർ—ഇങ്ങനെ വിവിധ രൂപങ്ങളിലായും ആനകളും മറ്റു ജീവികളും ഈ ലോകത്തിൽ ജനിച്ചു.