അതിനുശേഷം, അതേ മഹാശക്തിയുള്ള മഹാത്മാവായ ഒരാളാൽ മനുഷ്യമുഖമുള്ള കിന്നരന്മാരും, ശാംശപായനന്മാരും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. ഹരിശേണൻ, സുശേണൻ, വാർിശേണൻ എന്നിങ്ങനെ ശക്തരായവരും, രുദ്രദത്തൻ, ഇന്ദ്രദത്തൻ, ചന്ദ്രദ്രുമൻ, മഹാദ്രുമൻ എന്നിവരും പേരോടെ അറിയപ്പെടുന്നു. ബിന്ദു, ബിന്ദുസാര, ചന്ദ്രസമ്പ്രഭവൻ, കിന്നരന്മാർ—ഇവരാണ് ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധരും അതീവസുന്ദരരുമായ പ്രധാന കിന്നരന്മാർ. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ മഹാത്മാക്കളായ കിന്നരന്മാരിൽ നൂറുകണക്കിന് സംഘങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവർ നൃത്തഗാനകലയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരാണ്. യക്ഷൻ, യക്ഷോപശാന്തൻ, സുന്ദരിയായ ലൗഹേയ, പ്രസിദ്ധയായ മകൾ സുരവിന്ദാ—ഇവരെ സിദ്ധന്മാർ എല്ലാം ആദരിക്കുന്നു. ഉപായാകേതനിൽ നിന്നു ഒരു വലിയ സംഘമുണ്ടായി; കരാലകന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ ജീവികളുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയാം. ഭൂതന്മാരെന്നും അവരുടെ കൂട്ടങ്ങളോടുകൂടി അവരെ ആവേശക, നിവേശക എന്നിങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു; ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ സംഘത്തിന്റെ ആരംഭം ഇതാണ്. ഇവരിൽ ഭൂതന്മാരുടെ നേതാവിനെ ഈ ലോകത്ത് മനസ്സിലാക്കണം; ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരിൽ ഉന്നതന്മാർ മരത്തിന്റെ ഉയരത്തിന് തുല്യമായ സ്ഥലത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ ഞാൻ ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും കൂടുതലായി വിവരിച്ചു; ഇവരെ ദേവസേവനനിരതന്മാരായി, പ്രസിദ്ധരായി അറിഞ്ഞിരിക്കണം. നാരായണൻ, ദേവഗുരു, വിരജ, കമലനയനൻ, ഹിരണ്യഗർഭൻ, ചതുരാനനൻ—സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവും—ശങ്കരൻ, മഹാദേവൻ, ഈശാനൻ, ലോകനാഥൻ, ഇന്ദ്രനെ മുഖ്യനാക്കി ആദിത്യന്മാരും, രുദ്രന്മാരും വസുക്കളും—ഇവരെല്ലാം ഗന്ധർവന്മാർ നൃത്തഗാനകലയിൽ പ്രാവീണ്യം കാണിച്ച് സേവിക്കുന്നു. എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വസിക്കുന്ന ദേവന്മാർ സംഗീതവാദ്യകലയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരും, ഗാനത്തിൽ കുസൃതികളുമാണ്; അവർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് ആരാധന നടത്തുന്നു. ഹംസൻ മുതിർന്നവൻ, മറ്റൊരാൾ ഏറ്റവും ഇളയവൻ, നടുവിൽ ഹഹാ, ഹുഹൂ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടുപേരും; നാലാമൻ ധിഷണൻ, പിന്നീട് വാസിരുചി. ആറാമൻ തുംബുരു, പിന്നെ വിശ്വാവസു എന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; ഇവർ ദൈവികമായ അപ്സരസ്സുകൾക്ക് അനുയോജ്യരായവരാണ്. എട്ട് ഉത്തമ അപ്സരസ്സുകൾ ദേവന്മാരാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു: അനവദ്യ, അനവശാ, അന്വതി, മദനപ്രിയ, അരുഷാ, സുഭഗാ, ഭാസി, മരിഷ്ടാ—ഈ എട്ടുപേരും പ്രസിദ്ധരാണ്. തുംബുരുവിന്റെ രണ്ട് പുത്രിമാർ: മനോവതി, സുകേശാ; ഇവർക്ക് ചേർന്ന് അഞ്ചു മുടിയുള്ള ദൈവിക അപ്സരസ്സുകൾ, മൊത്തം പത്തു പേരാണ് ദൈവിക ഉത്ഭവമുള്ളവർ. മേനക, സഹജന്യ, പർണിനി, പുഞ്ചികസ്ഥലാ, ഘൃതസ്ഥലാ, ഘൃതാചി, വിശ്വാചി, പൂർവാചി, പ്രമ്ലോചാ, അനുമ്ലോചന്തി—ഇവരാണ് പ്രശസ്തരായ അപ്സരസ്സുകൾ. പതിനൊന്നാമത്തേത് ഉറ്വശി, ആദിമവും അനന്തവുമായ നാരായണന്റെ ഉരുവിൽ നിന്ന്, കുഴപ്പമില്ലാത്ത അവയവങ്ങളോടെ ജനിച്ചവളാണ്. മേനകയാണ് ബ്രഹ്മാവിനെ ആനന്ദിപ്പിച്ച മെനയുടെ മകൾ; ഇവർ എല്ലാം ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾക്കും മഹായോഗിനികൾക്കും സമാനരാണ്. പതിനാലു അപ്സരസ്സ് സംഘങ്ങൾ ധാർമ്മികരാണ്; ഇവരെ ആഹ്വാനിക്കുമ്പോൾ മഹിമ വർദ്ധിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച ദീപ്തിമാന്മാരായ പുത്രിമാർ മനുവിന്റെ പുത്രിമാരായി; ത്വരിതയുടെ വേഗമുള്ളവരും, ഊർജ്ജയുടെ ശക്തിയുള്ളവരും, അഗ്നിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരും ഉണ്ട്. ദീർഘായുസ്സുള്ളവർ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനിച്ച പുത്രിമാരാണ്; ഇവർ ദീപ്തിമാന്മാരും ഗായത്രമായ കുരുക്കുമുള്ളവരുമാണ്; ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചവർ അമൃതാ എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. വായുവിൽ നിന്നുള്ളവരെ മുദാ, ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ളവരെ ഭവാ, മിന്നലിൽ നിന്നുള്ളവരെ രുചാ, മരണത്തിൽ നിന്നുള്ളവരെ ഭൈരവാ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. കാമഗുണം ഉള്ള ദീപ്തിമാന്മാരായ പതിനാലു സംഘം അപ്സരസ്സുകൾ, മനോഹരമായ രൂപങ്ങളോടെ, ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും ദേവസംഘങ്ങളോടുകൂടി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. ശുഭരൂപവും മഹാഭാഗ്യവും ദൈവികസ്വഭാവവുമുള്ള തിലോത്തമാ ഒരു ദൈവികസ്ത്രിയാണ്; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഹോമകുണ്ടത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച പ്രഭാവതി ലോകപ്രസിദ്ധിയായ ദേവിയാണ്—സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ഉണ്ട്. ചതുരാനനന്റെ വേദികയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച മഹാദീപ്തിമാന്മാരായ ദൈവികസ്ത്രി വേദവതി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ, യമന്റെ മകൾ ഹേമാ, സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ഉള്ളവളാണ്; ഉത്തമമായ പൊന്നിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള ദൈവികസ്ത്രിയാണ്. ഇങ്ങനെ, ആയിരക്കണക്കിന് പ്രകാശമുള്ള അപ്സരസ്സുകൾ ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും ഭാര്യമാരും മാതാക്കളുമാണ്. എല്ലാ അപ്സരസ്സുകളും സുഗന്ധവതികളാണ്, മനോഹരരൂപവും പരസ്പരം തുല്യമായ സൗന്ദര്യവും ഉള്ളവരും; പ്രിയപതിയോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ, മദ്യംപോലും ഇല്ലാതെ അവർ ഉല്ലാസഭരിതരാകുന്നു; അവരുടെ സ്പർശനത്തിൽ സന്തോഷവും ആനന്ദവും വർദ്ധിക്കുന്നു. പർവതത്തിൽ, മുമ്പ്, പ്രജാപതിയുടെ ബീജം വീണു; അതിൽ നിന്ന് പർവതനും നാരദനും ജനിച്ചു; അവരുടെ ഇളയ സഹോദരി അരുന്ധതി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. യവീയസി എന്നവളുടെ മക്കളായ മുപ്പത്താറ് സഹോദരിമാർ ഉണ്ട്; വിനതയ്ക്ക് രണ്ടു പുത്രന്മാർ: അരുണനും ഗരുഡനും; അവരാണ് ഇളയ സഹോദരിമാർ. ഗായത്രി തുടങ്ങിയ ഛന്ദസുകൾ, സുപർണപക്ഷികൾ, എല്ലാ ദിവസങ്ങളും എല്ലാ ദിക്കുകളിലും സ്ഥാപിതമാണ്. കട്രു ആയിരം സർപ്പങ്ങളെ പ്രസവിച്ചു; സഞ്ചരിക്കുന്നവരും സഞ്ചരിക്കാത്തവരും, അനേകം തലകളും മഹാത്മാക്കളും ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും പല പേരുകളോടും അറിയപ്പെടുന്നു; അവരുടെ പ്രധാന പേരുകൾ പറയാം. അവരിൽ പ്രധാന സർപ്പങ്ങൾ: ശേഷൻ, വാസുകി, തക്ഷകൻ, സകനീര, ജംഭ, അഞ്ജന, വാമന. ഏരാവത, മഹാപജ, കംബല, അശ്വതര, ഐലപത്ര, ശംഖ, കർക്കോടക, ധനഞ്ജയ. മഹാകർണ, മഹാനീല, ധൃതരാഷ്ട്ര, ബാലാഹക, കുമാര, പുഷ്പദന്ത, സുമുഖ, ദുര്മുഖ. ശിലീമുഖ, ദധിമുഖ, കാലിയ, ശാലിപിണ്ഡക, ബിന്ദുപാദ, പുണ്ഡരിക, അപൂരണ എന്ന സർപ്പൻ. കപില, അംബരീഷ, ധൃതപാദ, കച്ചപ, പ്രഹ്ലാദ, പജ്ചിത്ര എന്ന ഗന്ധർവൻ, നമസ്വിക. നഹുഷ, ഖരരോമ, മണി—ഇവരാണ് പ്രശസ്തരായ കാദ്രവേയർ; ഇനി ഖശന്മാരെക്കുറിച്ച് പറയാം. ഖശയിൽ നിന്ന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; ഇരുവരും മനുഷ്യഭക്ഷകരായ പ്രശസ്തരായിരുന്നു; മൂത്തവൻ പടിഞ്ഞാറൻ വംശത്തിലും, ഇളയവൻ കിഴക്കൻ ജനങ്ങളിൽ. ആദ്യമായി അവൾ പ്രസവിച്ചത് വിലോഹിത വികർണ എന്ന പുത്രനാണ്; നാലു കൈകളും നാലു കാലുകളും രണ്ട് തലകളും ഉള്ളവൻ, ഇരുവിധത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ.