ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും സൃഷ്ടിക്കുകയും, നിലനിർത്തുകയും, അവസാനത്തിൽ സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് ഒരേ ദൈവം; അവന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ ഏകത്വം മൂലമാണ് അവന് "ഏകൻ" എന്ന പേര് ലഭിക്കുന്നത്. രുദ്രൻ, ബ്രഹ്മാവ്, ഇന്ദ്രൻ, ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകർ, മഹർഷികൾ, ദാനവന്മാർ—ഈ ദ്വിജന്മാർ എല്ലാവരും, നാരായണനാണ് അനേകം രൂപങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരേ ദൈവം എന്നതിനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. പ്രജാപത്യ രൂപവും, വൈഷ്ണവ രൂപവും, ഓരോ മന്വന്ത്രത്തിലും, ഓരോ കല്പയിലും, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു. പ്രകാശം, പ്രശസ്തി, ബുദ്ധി, വിദ്യ, ശക്തി—ഈ ഗുണങ്ങളിൽ അവരൊക്കെ ആ ദൈവത്തിന് തുല്യമായി ജനിക്കുന്നു; ഇവയെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ കേൾക്കൂ. ബ്രഹ്മയുടെ ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് രാജസ് ഗുണത്തിൽ മാർീചിയും കശ്യപനും ജനിച്ചു; തമസ് ഗുണത്തിൽ നിന്ന് കാളൻ, അതായത് രുദ്രൻ, അവന്റെ ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; സത്ത്വ ഗുണത്തിൽ നിന്ന്, യാഗത്തിൽ നിന്ന്, പുരുഷ ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് വിഷ്ണു ജനിച്ചു. ഈ ബ്രഹ്മയുടെ രൂപങ്ങൾ മൂന്നുകാലത്തിലും അവന്റെ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു; കാളനായി വീണ്ടും, രുദ്രൻ ജീവികളെ സംഹരിക്കുന്നു. കല്പയുടെ അവസാനം വന്നപ്പോൾ, ഏഴ് കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ, നാശം വരുത്തുന്ന ആദിത്യനായി, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കത്തിക്കുന്നു. നാമ-രൂപങ്ങളുടെ വ്യതിയാനത്തിൽ, വിഷ്ണു ജീവികളെ നിലനിർത്തുന്നു; ആ അന്തിമ അവസ്ഥയിൽ, ഓരോന്നും സ്വന്തം ഉത്ഭവത്തിന് കാരണമാണ്. സത്ത്വ ഗുണത്തിൽ സമൃദ്ധമായ ബ്രഹ്മയുടെ പൗരുഷി രൂപത്തിൽ, അവളുടെ ഭാഗത്തിൽ നിന്ന്, സ്വായംഭുവ മന്വന്ത്രത്തിൽ അവൻ ജനിച്ചു; ആദി മനുവിന്റെ ആദ്യ സന്താനമായ ആകൂതിയിൽ, മഹാദേവൻ ജനിച്ചു. പിന്നെ സ്വാരോചിഷ മന്വന്ത്രം വന്നപ്പോൾ, ആ ദൈവം, തുഷിതയിൽ, പഴയ തുഷിതരോടൊപ്പം ജനിച്ചു. ഉത്തമ മന്വന്ത്രത്തിലും, വശവർത്തികളിൽ തുഷിതനായി ജനിച്ചു; വീണ്ടും ഹരിയ് വശവർത്തിയായി ജനിച്ചു. സത്യാ മന്വന്ത്രത്തിൽ, സത്യനായി, മികച്ച സത്യരോടൊപ്പം; തമസ മന്വന്ത്രം വന്നപ്പോൾ, ഭാര്യയോടൊപ്പം ഹരികൾക്കൊപ്പം, ഹരി തന്നെ ജനിച്ചു. ചാരിഷ്ണവ മന്വന്ത്രത്തിലും, ഹരി ദേവനായി ജനിച്ചു; വൈകുണ്ഠയിൽ, ആഭൂതരാജസരോടൊപ്പം ജനിച്ചു; ചാക്ഷുഷ മന്വന്ത്രം വന്നപ്പോൾ, ആ ദൈവം വീണ്ടും വൈകുണ്ഠനായി ജനിച്ചു. ധർമ്മ, നാരായണ, സാധ്യ—സാധ്യരോടും ദേവന്മാരോടും കൂടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; വൈവസ്വത മന്വന്ത്രം വന്നപ്പോൾ, ആ നാരായണ സാധ്യയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. മാരീചയും കശ്യപയും വഴി, ആദിതിയിൽ വിഷ്ണു ജനിച്ചു; വിഷ്ണു, മഹാവിക്രമൻ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും മൂന്നു പടികളിൽ കീഴടക്കി. അവൻ അവയെ ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാർക്കും തിരികെ നൽകി; ഇതാണ് ഏഴു മന്വന്ത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ ഏഴു രൂപങ്ങൾ, അവയിലൂടെ ജീവികൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട്, ഈ ലോകം മുഴുവൻ, ജനനത്തിൽ, വാമനൻ വഴി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, "വിഷ്ണു" എന്ന പേര് "വിശ്" എന്ന വേരിൽ നിന്ന്, "പ്രവേശിക്കുക" എന്നതിൽ നിന്നാണ്. ഇങ്ങനെ, ബ്രഹ്മയുടെ ഏകത്വം, വ്യത്യാസം, ഉത്തമത്വം, മഹാത്മാവായ വാമനന്റെതും വിശദമായി വിവരിച്ചു. ദേവതകൾ ദേവന്മാരുടെ ഭാഗങ്ങളിൽ ജനിക്കുന്നു; അവരിൽ, പ്രകാശം, ബുദ്ധി, വിജ്ഞാനം, ശക്തി എന്നിവയിൽ തുല്യരായവർ, അവരുടേതായ അനുഗ്രഹത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. ശക്തി, സൗന്ദര്യം, മഹത്വം എന്നിവയുള്ള ജീവികൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഊർജ്ജത്തിന്റെ ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതാണ് എന്നത് അറിഞ്ഞിരിക്കണം. ഇങ്ങനെ, അവൻ ഭാഗികമായി ജനിക്കുന്നു; ചിലർ ഇങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർ അവൻ മറ്റൊന്നിന്റെ ഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ, ആർക്കും തർക്കം ഉണ്ട്; മനസ്സും ബോധവും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമില്ലാത്തതിനാൽ, അവരുടേതായ അനുഗ്രഹത്തിൽ, അവർ "ക്ഷേത്രജ്ഞ"ർ ആയി അറിയപ്പെടുന്നു. ഏകദൈവം, സ്വന്തം ശക്തിയിൽ, അനേകം ആയി മാറുന്നു; അനേകമായി മാറിയ ശേഷം, വീണ്ടും ഒരേ ആയി മാറുന്നു. മനസ്സിന്റെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും വിഭജനത്തിൽ നിന്ന്, ഓരോ മന്വന്ത്രത്തിലും, സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ, എല്ലാ സ്തിര-ചല ജീവികളും ജനിക്കുന്നു, ഇവിടെയുണ്ട്, പുകഴ്ചയോടെ. ഓരോ കല്പയുടെയും അവസാനം, രുദ്രൻ ജീവികളെ പിൻവലിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ, യോഗമായയുടെ ശക്തിയിൽ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരെ മയക്കുന്നു. അവർ, ആധിപത്യശക്തിയിൽ, അദ്ധിപതികളല്ലാത്തവരെ മയക്കുന്നു; അതിനാൽ, ദോഷങ്ങളുടെ വ്യാപനത്തിൽ, ശരിയോ തെറ്റോ ഇല്ല. ജീവികളുടെ സത്വം നിഷേധിക്കുന്നവർ ദുഷ്ടരാണ്; മധ്യസ്ഥർ ജീവികളോടു അശ്രദ്ധ; ജീവികളെ അംഗീകരിക്കുന്നവർ കഴിവുള്ളവരാണ്. സത്യം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നവർക്കു മൂന്ന് വേദങ്ങളാണ് അധ്യാപകർ. പൂർവവിദ്യയും ലോകികപാഠങ്ങളും, ഈ നാല് കാരണങ്ങൾ മൂലം, ഒരാൾക്ക് സത്യം അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ ലഭ്യമാകുന്നില്ല. മൂല്യങ്ങൾ മറ്റൊരു സമയ/context-ൽ വച്ചതാണെന്നും, അർത്ഥം മാറിയാലും, അതിനെ സ്വീകരിക്കാൻ ചിലർ തയ്യാറാകില്ല, ദ്വേഷം കൊണ്ടാണ്. വാദങ്ങളിൽ, വസ്തുവാണ് വസ്തുത; ഗുണം ഗുണം. പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ചിന്തകൾക്കും, ജനനത്തിൽ മഹത്വമുള്ളവൻ, ഈ നാല് കാരണങ്ങൾ വഴി ശാസ്ത്രജ്ഞർ വിവരിക്കുന്നു. ശക്തിയില്ലാത്തതും, കോപമുള്ളതും, ദേവതകളെ വ്യത്യസ്തമായി അറിയുന്നു. ഇവിടെ, യോഗേശ്വരനെക്കുറിച്ച് രണ്ട് ശ്ലോകങ്ങൾ ഉദ്ധരിക്കുന്നു. യോഗശക്തി നേടിയാൽ, ഒരാൾ താനേയും മറ്റുള്ളവരെയും ആയിരം രൂപങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിക്കാം, അവരോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കാം. ഇSensory objects നേടാം, അതുപോലെ, കഠിന തപസ്സിലൂടെ, എല്ലാം പിൻവലിക്കാം, സൂര്യന്റെ പ്രകാശഗുണങ്ങൾ പോലെ. ഈ ശബ്ദങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, നൈമിശാരാണ്യത്തിലെ തപസ്യക്കാരൻമാർ, ശ്രേഷ്ഠനായ മഹർഷിയെ അനുക്രമത്തിൽ ചോദിച്ചു: "ഈ മന്വന്ത്രങ്ങളിൽ, ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും പ്രധാനമായ, ശക്തിയുള്ള ആദിത്യന്മാരായ ഏഴ് ദേവതകൾ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ആകെയുള്ളതെല്ലാം വിശദമായി പറയൂ, രോമഹർഷണാ!" ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ട, ബ്രഹ്മം സംസാരിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും വിനയശീലനായ സുതൻ, ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, മഹർഷികൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ സംസാരിച്ചു. ബ്രഹ്മയുടെ വായിൽ നിന്ന്, ജീവികളുടെ വർദ്ധനവിനായി ദേവതകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; ഇവയെല്ലാം മന്വന്ത്രങ്ങളിൽ മന്ത്രശരീരമുള്ളവരായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ദർശ, പൂർണമാസ, ബൃഹത്, രഥാന്തര; ആകൂതി ആദ്യത്തേതാണ്, പിന്നെ ആകൂതി തന്നെ. വിത്തി, സുവിത്തി, ആകൂതി, കൂതി; പിന്നെ അധിഷ്ഠ, യഥാർത്ഥത്തിൽ അധിതി; വിജ്ഞാതി, വിജ്ഞാതാ—പന്ത്രണ്ട് മനുക്കൾ. പന്ത്രണ്ട് പുത്രന്മാരെ അറിയണം; അവരെ ഒരു വർഷം കൊണ്ട് കൂട്ടുന്നവൻ; അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മ പറഞ്ഞു: "ദേവതകൾ ജനിക്കട്ടെ.