വിരോചനന്റെ പുത്രനായ ബലി, ധർമ്മത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായും ജ്ഞാനത്തിൽ ഉന്നതരായും പരിപൂർണതയിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന രണ്ടു മഹത്തായ വ്യക്തികളെയും കണ്ടു, ആ സന്യാസിയോട് പറഞ്ഞു: “ഇവരാണ് എന്റെവരെന്ന്.” എന്നാൽ സന്യാസി അതിന് യോജിച്ചില്ല; ബലി വീണ്ടും ഉറപ്പോടെ പറഞ്ഞു: “ഇവരാണ് എന്റെവരെന്ന്.” സന്യാസി വിശദീകരിച്ചു: “ഈ രണ്ടു ഉത്തമർ, ശൂദ്ര സ്ത്രീയിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, പരമാർത്ഥത്തിൽ നിന്റെവരല്ല, എന്റെവരാണെന്ന് മറഞ്ഞരൂപത്തിൽ.” ബലി ചിന്തിച്ചു, “ഇവൻ കാഴ്ചയില്ലാത്തവനും വൃദ്ധനുമാണെന്ന് കരുതി, എന്റെ ഭാര്യ സുദേഷ്ണാ അവനെ അവഹേളിച്ച് തന്റെ ശൂദ്ര ദാസിയെ അയച്ചു.” പിന്നീട് ബലി, ആ മഹാസന്യാസിയെ വീണ്ടും സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; അതിനുശേഷം, ആ മഹാനായ ദീർഘതാമസ് തന്റെ ഭാര്യ സുദേഷ്ണയെ ശാസിച്ചു. ബലി, സുദേഷ്ണയെ അലങ്കരിച്ച്, സന്യാസിക്ക് സമർപ്പിച്ചു. ദീർഘതാമസ് സുദേഷ്ണയോട് പറഞ്ഞു: “ശുഭേ, നീ ഈ തൈര്-ഉപ്പ് മിശ്രിതം, കൂടാതെ ഈ നഗ്നമായ വസ്തുവും, കാലിൽ നിന്ന് തലവരെയായി, വെറുപ്പില്ലാതെ ചുരണ്ടി കഴിച്ചാൽ, രാജ്ഞീ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള പുത്രന്മാർ ലഭിക്കും.” രാജ്ഞി സന്യാസി പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം ചെയ്തു; എന്നാൽ, മലക്കെത്തിയപ്പോൾ അവൾക്ക് അതിൽ വെറുപ്പ് തോന്നി, അതിനെ അവൾ ഒഴിവാക്കി. സന്യാസി പറഞ്ഞു: “ശുഭേ, നീ അതിനെ ഒഴിവാക്കിയതുകൊണ്ട്, നിന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മലമില്ലാതെ ജനിക്കും.” അപ്പോൾ സുദേഷ്ണാ ദീർഘതാമസിനോട് പറഞ്ഞു: “ഭാഗ്യവാനേ, എനിക്ക് അങ്ങനെയൊരു പുത്രൻ നൽകരുത്.” സന്യാസി മറുപടി പറഞ്ഞു: “ഇത് നിന്റെ തെറ്റാണ്, മറ്റൊന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. എങ്കിലും, ധർമ്മവതിയായ രാജ്ഞീ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിനക്ക് ഒരു പുത്രൻ നൽകും.” “മലമില്ലാത്തത് കൊണ്ട്, അവൻ ഏതെങ്കിലും തരത്തിൽ അശുദ്ധനാകും.” അതിനുശേഷം, ദീർഘതാമസ് അവളുടെ ഗർഭത്തെ സ്പർശിച്ച് പറഞ്ഞു: “നീ ഇന്ന് എന്റെ കൈയിൽ നിന്നു തൈര് കഴിച്ചതുകൊണ്ട്, നിന്റെ ഗർഭം സമുദ്രം പൂർണ്ണചന്ദ്രനിൽ നിറയുന്നതുപോലെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.” “നിനക്ക് അഞ്ചു പുത്രന്മാർ ജനിക്കും; അവർ ദേവപുത്രന്മാരെപ്പോലെയും, തേജസ്സിൽ, വീരത്തിൽ, യജ്ഞങ്ങളിൽ, ധർമ്മത്തിൽ പ്രസിദ്ധരുമാകും.” അങ്ങനെ, സുദേഷ്ണയിൽ നിന്ന് അംഗ എന്ന മൂത്ത പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് വംഗ, പിന്നെ കലിംഗ, പുന്ദ്ര, ബ്രഹ്മ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. ഈ അഞ്ചു വംശജർ, ബലിയുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചു; ഇവരെ ദീർഘതാമസ്ക്ക് ബലി മുൻകാലത്ത് നൽകിയതാണെന്ന് പറയുന്നു. എന്നാൽ, ഒരു പ്രത്യേക കാരണത്താൽ ബ്രഹ്മാ ദീർഘതാമസിന്റെ സന്തതികളെ അവന്റെ ഭാര്യകളിൽ നിന്ന് അകറ്റി; അതിനാൽ, ദീർഘതാമസ് മനുഷ്യ സ്ത്രീകളിൽ സന്തതികൾ ഉണ്ടാക്കി. ആ സമയത്ത്, സുറഭി സന്തോഷത്തോടെ ദീർഘതാമസിനോട് പറഞ്ഞു: “നീ പശുക്കളുടെ നിയമം അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ അതിൽ സന്തുഷ്ടയാണു; അതേ നീതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ മോചിപ്പിക്കുന്നു.” “ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള അന്ധകാരത്തെ നീക്കം ചെയ്യുന്നു; കാണുക! ബാർഹസ്പത്യന്റെ ശരീരത്തിൽ ശേഷിക്കുന്ന മറ്റു പാപങ്ങളും ഞാൻ ശ്വസിച്ച് നീക്കുന്നു; വൃദ്ധതയും മരണവും ഞാൻ നീക്കുന്നു.” അങ്ങനെ, സുറഭി ശ്വസിച്ചയുടൻ, ദീർഘതാമസ് കാഴ്ചയുള്ളവനായി, യുവാവായി, ദീർഘായുസ്സുള്ളവനായി മാറി; പശുക്കളിൽ നിന്നു ഗൗതമൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. കക്ഷീവാൻ, തന്റെ പിതാവിനൊപ്പം, പർവതവാസികളെ സമീപിച്ച്, പിതാവിനായി മഹാ തപസ്സു ചെയ്തു. ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, അന്ധകാരത്തിൽ നിന്ന് ശുദ്ധി നേടി, അവൻ പാപങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ബ്രഹ്മനിൽ ഭക്തി നേടി. അപ്പോൾ, പിതാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു: “പ്രഭുവേ, എനിക്ക് പുത്രൻ ഉണ്ട്; നീ എന്റെ യഥാർത്ഥ പുത്രനാണ്, ഞാൻ നിന്നിൽ തൃപ്തനാണ്.” കക്ഷീവാൻ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ചയുടൻ, ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ചു; ബ്രഹ്മനിൽ ഭക്തി നേടിയതോടെ, ആയിരം പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. കക്ഷീവാന്റെ ആ പുത്രന്മാർ ഗൗതമന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അവർ കറുത്ത നിറമുള്ളവരായിരുന്നു. ഇതാണ് ബലിയുടെ പുത്രനായ ദീർഘതാമസിന്റെ കഥ. ഇരു വംശങ്ങളെപ്പറ്റി, അവരുടെ സംഗമവും വംശാവലിയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; ബലി, ആ അഞ്ചു പാപരഹിത പുത്രന്മാരെ ഇവിടെ സ്ഥാനമാനിച്ചു. ബലി, യോഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവൻ, യോഗം ആശ്രയിച്ച്, എല്ലാ ജീവികളിൽ നിന്നും അദൃശ്യനായി, യുക്തമായ സമയത്തെ കാത്തു സഞ്ചരിക്കുന്നു. അംഗ വംശത്തിൽ, രാജശ്രേഷ്ഠനായ ദധിവാഹനൻ രാജാവായിരുന്നുവെന്നു പറയുന്നു; സുദേഷ്ണയുടെ തെറ്റിനാൽ, അനപാന എന്ന രാജാവ് ജനിച്ചു. അനപാനയുടെ പുത്രൻ, ദിവിരഥ എന്നറിയപ്പെട്ട രാജാവായിരുന്നു; ദിവിരഥയുടെ പുത്രൻ, ധർമ്മരഥ രാജാവ്, ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. ആ ധർമ്മരഥൻ, വിശ്ണുപദ പർവതത്തിൽ, മഹാത്മാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ, യജ്ഞത്തിൽ സോമപാനവും ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ചെയ്തു. ധർമ്മരഥയുടെ പുത്രൻ, ചിത്രരഥ രാജാവായിരുന്നു; ചിത്രരഥയുടെ പുത്രൻ ദശരഥ, ലോമപാദ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, ശാന്താ എന്ന പുത്രിയുമുണ്ടായിരുന്നു. ദശരഥന്റെ വീരപുത്രൻ, വലിയ മനസ്സും നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യവും ഉണ്ടായവൻ, ഋശ്യശൃംഗന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ ജനിച്ചു; തന്റെ വംശത്തെ വളർത്തിയവനായി, ചതുരംഗ എന്ന പുത്രനെയും, മറ്റൊരു പുത്രൻ പൃഥുലാശയെയും ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. പൃഥുലാശയുടെ പുത്രൻ, ചാമ്പ എന്നായിരുന്നു. ചാമ്പാവതി നഗരം, ചാമ്പാ എന്നറിയപ്പെട്ടത്, നാലു വർഗ്ഗങ്ങൾ താമസിച്ചിരുന്നുവെന്ന് പറയുന്നു. അങ്ങ്, അൻപതിനായിരം വർഷം ചാമ്പാവതിയിൽ താമസിച്ചു. ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, സ്വധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചു; എല്ലാവരും ധർമ്മത്തിലും തപസ്സിലും നിരതരായിരുന്നു, വിഷ്ണുവിന്റെ അനുയായികളായിരുന്നു. തണ്ടികരഠയുടെ പുത്രൻ, വാരണം, ശക്രവാരണമെന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, മന്ദോർ എന്ന ഉത്തമ വാഹനം ഭൂമിയിൽ കൊണ്ടുവന്നു. ഹര്യംഗയുടെ വംശത്തിൽ ഭദ്രരഥ രാജാവായിരുന്നു; ഭദ്രരഥയുടെ പുത്രൻ, ബ്രിഹത്കർമ, ജനങ്ങളുടെ അധിപൻ. ബ്രിഹദ്രഥൻ, അവന്റെ പുത്രനായിരുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് ബ്രിഹന്മനാ ജനിച്ചു; ബ്രിഹന്മനാ, രാജാവേ, പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു. ജയദ്രഥ എന്ന പേരിൽ പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് ഋഡരഥ രാജാവായി; ഋഡരഥയിൽ നിന്ന് വിശ്വജിത് ജനമേജയയും ജനിച്ചു. അവന്റെ വംശാവലിയിൽ, അംഗവംശത്തിൽ നിന്ന്, കര്ണ രാജാവായി; കര്ണയുടെ പുത്രൻ, ശൂരസേന, ദ്വിജനെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. കർണൻ, ഒരു രഥീയുടെ പുത്രനാണെങ്കിലും, അങ്ങവംശത്തിൽ എങ്ങനെ ജനിച്ചു എന്നത് വിശദമായി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം, നിങ്ങൾ അതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്. ബ്രിഹദ്ഭാനുവിന്റെ പുത്രനായ രാജാവ് ബ്രിഹന്മനാ ജനിച്ചു; അവൻ ചൈദ്യവംശത്തിലെ രണ്ടുപുത്രിമാരെ വിവാഹം ചെയ്തു; ഓരോരുത്തരിലും ഒരു പുത്രനുണ്ടായി. യശോദേവി, സത്യാ—ഇവരാൽ വംശം വിഭജിച്ചു. യശോദേവിയിൽ നിന്ന് ജയദ്രഥ രാജാവാണ് ജനിച്ചത്. ഇതാണ് ബലിയുടെ പുത്രനായ ദീർഘതാമസിന്റെ, അംഗവംശത്തിന്റെ, ഗൗതമന്മാരുടെ, രാജാവുകളുടെ, വംശാവലി, അവരുടെ ജനനം, തപസ്സ്, അനുഗ്രഹം, ധർമ്മം, യുക്തി, ഉത്തമത്വം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള മഹതായ കഥ.