ഏഴുപതിയിലധികം ഭൃഗുവിന്റെ വംശജന്മാരായിരുന്ന ഔർവനും ജമദഗ്നിയുടെ വംശത്തിലുമാണ് നൂറ് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചത്. അവരുടെ സന്തതികളിൽ, ഭാർഗവർ ആയിരക്കണക്കിനാളുകൾ തുടർച്ചയായി ജനിച്ചു. മറ്റു മഹർഷിമാരിൽ പല ഭാർഗവന്മാരെയും പുറം ശാഖകളായി അറിയപ്പെടുന്നു—വത്സ, വിശ്വ, അശ്വിഷേണ, പാണ്ഡ, പഥ്യ, ശൗനക—ഇവരുടെ ഈ ഏഴ് പേരുകളും ഭാർഗവ വംശശാഖകളായി അറിയപ്പെടണം. ഇപ്പോൾ അഗ്നിദേവന്റെ സന്തതികളായ ആംഗിരസരുടെ വംശം കേൾക്കൂ. ആ ശ്രേഷ്ഠനായ അഗ്നിയുടെ വംശത്തിൽ നിന്ന് ഭാരദ്വാജന്മാരും ഗൗതമന്മാരും, പ്രകാശമുള്ള, ശക്തിയുള്ള ആംഗിരസർ എന്ന ദേവന്മാരും ഉദയിച്ചു. മരീചിയുടെ പുത്രിയായ സുരൂപ, കാർദ്ദമി, സ്വരാട്, മനുവിന്റെ പുത്രിയായ പഥ്യാ—ഇവർ ആംഗിരസനായ അഥർവന്റെ മൂന്ന് ഭാര്യമാരാണ്. ഇവർ ആംഗിരസരുടെ ഭാര്യമാരാണെന്നും അവരുടെ സന്തതികളെ ഞാൻ വിവരിക്കാം. ഈ ഭാര്യമാരിൽ നിന്ന് അഥർവന്റെ സന്തതികൾ ജനിച്ചു; അവർ മഹത്തായ തപസ്സിലൂടെ, ശുദ്ധിയുള്ള ആത്മാക്കളായി, കുടുംബത്തെ നിലനിർത്തി. സുരൂപയിൽ നിന്ന് ബൃഹസ്പതി ജനിച്ചു; സ്വരാട്ടിൽ നിന്ന് ഗൗതമൻ; വാമദേവൻ, ഉതഥ്യൻ, ഉശിജൻ എന്നിവരും പ്രസിദ്ധരായവരായി ജനിച്ചു. പഥ്യയിൽ നിന്ന് ധിഷ്ണു ജനിച്ചു; മാനസയിൽ നിന്ന് സംവർത്തൻ; വികിത്ത, ആയസ്യൻ; ഉതഥ്യനിൽ നിന്ന് ശരദ്വാൻ. അശിജ, ദീർഘതമ, വാമദേവന്റെ പുത്രനായ ബൃഹദുത്ത, ധിഷ്ണുവിന്റെ പുത്രന്മാരായ സുധൻവൻ, ഋഷഭൻ; സുധൻവന്റെ പുത്രന്മാർ. രഥകാരന്മാർ ദൈവീകർഷിമാരായി പ്രശസ്തരാണ്. ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രനായ ഭരദ്വാജൻ മഹാപ്രശസ്തനും പ്രശസ്തനുമാണ്. ഇനി സംവർത്തൻ, ആംഗിരസർ, ദേവന്മാരിൽ ആംഗിരസർ—ഇവരുടെ കഥ കേൾക്കൂ. ബൃഹസ്പതിയുടെ ഇളയ സഹോദരന്മാരാണ് ദേവതകളിൽ ആംഗിരസർ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. സുരൂപയിൽ നിന്നുള്ള ആംഗിരസരുടെ പുത്രന്മാരെ ഔരസ ആംഗിരസർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു: ഔദാര്യ, ആയു, ധനു, ദക്ഷ, ദർഭ, പ്രാണ, ഹവിഷ്മാൻ, ഹവിഷ്ണു, ക്രതു, സത്യ—ഇവരെ പത്ത് പേരായി അറിയണം. ആയസ്യയിൽ നിന്ന് ഉതഥ്യ, വാമദേവ, ഉശിജ; ഭാരദ്വാജർ, ശാംകൃതികർ, ഗാർഗ്യ-കാണ്വർ, അതീതരർ എന്നിവരും ജനിച്ചു. മുദ്ഗലർ, വിഷ്ണുവൃദ്ധർ, ഹരിതർ, വായവർ, ഭാക്ഷർ, ഭരദ്വാജർ, ആർഷഭർ, കിംഭയർ എന്നിവരും ആംഗിരസ ശാഖകളാണ്. ഇവയാണ് ആംഗിരസരുടെ പത്ത്, അഞ്ചു ശാഖകൾ; മറ്റു പല ആംഗിരസർ മറ്റു ഋഷിമാരിൽക്കും പുറത്തുമുള്ളവരായും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഇനി മരീചിയുടെ വംശം ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. മരീചിയിൽ നിന്ന്, സ്ഥാവര-ജംഗമമായ ലോകം മുഴുവൻ ഉദ്ഭവിച്ചു. സന്താനാഗ്രഹത്തോടെ മരീചി ജലങ്ങളിൽ ധ്യാനം ചെയ്തു; അവയിൽ നിന്ന് എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നനായ, സുദീപ്തനായ, പ്രജയാൽ സമ്പന്നനായ, ദിതി എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; ജ്ഞാനികൾ മനസ്സിൽ ആദരവോടെ ആരാധിക്കുന്നവൻ. എല്ലാ ജലങ്ങളും ചേർത്ത്, പ്രഭു അവയിൽ പാർത്തു; മനസ്സു അവയിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി, ഒരു പുത്രനെ സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രജാപതിയായ അരിഷ്ടനെമി എന്ന പ്രഭു, സൂര്യനു തുല്യമായ പ്രകാശമുള്ള മരീചിയെ വധൗവേശയിൽ ജനിപ്പിച്ചു. പുത്രാഗ്രഹത്തോടെ, അവൻ ജലത്തിൽ നില്ക്കയും, സത്പുരുഷന്മാരുടെ വചനത്തിൽ ഏഴായിരം വർഷം ധ്യാനം നടത്തുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അവൻ അപരിമിതനായി. സാവിത്രിയുടെ ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമായ കശ്യപൻ, ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യനായവനായി; ഓരോ മണ്വന്തരത്തിലും, ബ്രാഹ്മണന്റെ അംശമായി അവൻ ജനിക്കുന്നു. ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു: "പുത്രിമാർക്കായി" എന്നാണ്; അതിനാൽ സന്തതികൾ ദേഷ്യത്തോടെ കശ്യ എന്ന ലിക്വർ കുടിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലിക്വർ ഹശ്ചേക്കസ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; കശ്യയെ കശ്യ എന്ന ലിക്വർ എന്നും, അതു കുടിച്ചതിനാൽ കശ്യപൻ എന്ന പേരാണ് ലഭിച്ചത്. കഠിനവചനങ്ങൾ കാരണം ദക്ഷൻ ദേഷ്യത്തോടെ കശ്യപനെ ശപിച്ചു. പിന്നീട്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, ദക്ഷൻ തന്റെ പുത്രിമാരെ കശ്യപനു നൽകി; അവർ എല്ലാവരും വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യരായി ലോകങ്ങളുടെ മാതാക്കളായി. ഈ വരുൺ കഥയെന്നു വിളിക്കുന്ന ഋഷികളുടെ ഈ പുണ്യകഥ ആരെങ്കിലും അറിഞ്ഞാൽ, ആൾ ദീർഘായുസ്സും പാവനതയും സുഖവും പ്രാപിക്കും; ഇത് വായിച്ചാലും കേട്ടാലും എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും. അപ്പോൾ, എല്ലാ മഹർഷിമാരും വീണ്ടും രോമഹർഷണനോട് പറഞ്ഞു: "ആറാമത്തെ സൃഷ്ടിക്കുശേഷം, ചാക്ഷുഷ മണ്വന്തരത്തിൽ, വൈവസ്വത മണുവിന്റെ സ്വയമ്പൂ സൃഷ്ടി ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു." ദക്ഷൻ, സ്വയംഭുവനാൽ ആജ്ഞാപിച്ച്, സ്വയം സൃഷ്ടി നടത്തി; ദക്ഷൻ ജംഗമ-അജംഗമ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു, വൈവസ്വത മണുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ. പിന്നീട് ദക്ഷൻ നാലു വിധത്തിൽ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ തുടങ്ങി: ഗർഭജന്മം, അണ്ഡജന്മം, സ്വേദജന്മം, ഉദ്ഭിജ്ജം. പതിനായിരം വർഷം ദക്ഷൻ കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു; അനിമാദി യോഗശക്തികളാൽ സമ്പന്നനായി. പ്രശസ്തനായ ദക്ഷൻ സ്വയം വിഭജിച്ച് മനുഷ്യർ, സർപ്പങ്ങൾ, രക്ഷസുകൾ, ദേവന്മാർ, അസുരർ, ഗന്ധർവർ—തന്നോട് തുല്യമായ രൂപം, ഐശ്വര്യം, തേജസ് എന്നിവയുള്ള ദൈവീകരൂപധാരികളായ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതിനുപരി, സന്തോഷത്തോടെ പലവിധ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അവൻ മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച മറ്റു സ്ഥാവര-ജംഗമ ജീവികളും ഉണ്ടാക്കി. അവൻ ഋഷിമാരെയും, ദേവന്മാരെയും, ഗന്ധർവർ, മനുഷ്യർ, സർപ്പങ്ങൾ, രക്ഷസുകൾ, യക്ഷർ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ, പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ, വന്യജീവികൾ എന്നിവരെയും സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നാൽ, മനസ്സിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിച്ച ആ ജീവികൾ വർദ്ധിച്ചില്ല. അതു മഹാദേവൻ ദർശിച്ചു. സ്ത്രീവ്യവഹാരത്തിലൂടെ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ദക്ഷൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അസിൿനി എന്ന വീരണന്റെ പുത്രിയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു. വലിയ തപസ്സും ലോകങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയും ഉണ്ടായിരുന്ന അവളിൽ നിന്ന് ഈ സ്ഥാവര-ജംഗമ ജഗത് മുഴുവൻ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇവിടെ പ്രാചേതസ ദക്ഷൻ അസിൿനി എന്ന വീരിണിയുടെ പുത്രിയെ വിവാഹം ചെയ്തതിനെ കുറിച്ച് രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്. സർപ്പക്കുളങ്ങളോടൊപ്പം ദക്ഷൻ, അവരെ നദികളിലും മലകളിലും വിടുതൽ ചെയ്തു. മഹർഷിമാർ കണ്ടപ്പോൾ പറഞ്ഞു: "ഇവിടെ ജീവികൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെടും; ആദ്യം ഇവിടെ, പിന്നെ ദക്ഷൻ വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കും." അങ്ങനെ, കുളംകൂട്ടങ്ങളിലേക്ക് ദക്ഷൻ എത്തി, പ്രാചേതസനായ ദക്ഷൻ വീരിണിയുടെ പുത്രിയായ അസിൿനിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. പിന്നീട്, പ്രാചേതസപുത്രനായ മഹാതേജസ്സുള്ള ദക്ഷൻ, അസിവാൻ പ്രദേശത്ത്, വൈരിണിയുമായി ആയിരം മഹാവീര്യശാലികളായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനും എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരനുമായ മഹാത്മാവായ നാരദമുനി, അവരുടെ വർദ്ധന തടയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അതിനായി അവരോട് ഉപദേശിച്ച്, അവരുടെ നാശത്തിനും തന്റെ ശാപത്തിനും കാരണമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.