നാവിന്റെ ഉള്ളഭാഗത്തിൽ അഗ്നിദേവൻ വാസം ചെയ്യുന്നു; മനസ്സ് പ്രജാപതി എന്നറിയപ്പെടുന്നു, കഫം സോമയാണ്. പിത്തം അഗ്നിയാണ്; അഗ്നിയും സോമയും ലോകത്തിന്റെ സാരഭൂതങ്ങളാണ്. അങ്ങനെ, ഗർഭം വെള്ളത്തിന്റെ കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ വളരുന്നു. വായു, പരമാത്മാവുമായി ഐക്യമായി, ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അതു ശരീരത്തിൽ അഞ്ചു രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു, വീണ്ടും വളർച്ചയെ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. പ്രാണ, അപാന, സമാന, ഉദാന, വ്യാന—പ്രാണം പരമാത്മാവിനെ വർദ്ധിപ്പിച്ച് ശരീരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അപാനം താഴെ ഭാഗങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഉദാനം ശരീരത്തിൽ മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്നു; വ്യാനം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കുന്നു, സമാനം എല്ലാ സംയുക്തങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്നു. അന്നിൽ, ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ജലം, അഗ്നി എന്ന അഞ്ചു തത്വങ്ങളുടെ ഗ്രഹണം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാണ്. എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അവിടെ സ്ഥാപിതമാണ്, ഓരോന്നും തങ്ങളുടെ കൃത്യം നിർവഹിക്കുന്നു; അതാണ് ഭൂതശരീരം, ജീവാത്മാവ് വായുവാണ്. ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ദ്വാരങ്ങൾ ഉത്പന്നമാകുന്നത്, ദ്രവ്യങ്ങളുടെ പ്രവാഹം ആരംഭിക്കുന്നു; അഗ്നി ദൃശ്യമായി മാറുന്നു, അതിന്റെ പ്രകാശം "പ്രഭ" എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അവയുടെ വിഷയങ്ങളും അതിന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് ഉത്പന്നമാകുന്നത്. ഇങ്ങനെ, അനന്തപുരുഷൻ ഈ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഈ മരണമുള്ള ലോകത്തിൽ വിഷ്ണു മനുഷ്യരൂപം എങ്ങനെ സ്വീകരിച്ചു? ഈ കാര്യത്തിൽ ഞങ്ങൾക്കു സംശയമുണ്ട്, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ; നീങ്ങുന്നവരുടെ ഇടയിൽ നീങ്ങുന്നവൻ എങ്ങനെ മനുഷ്യശരീരം സ്വീകരിച്ചു? നാം കേൾക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു, ക്രമത്തിൽ, വിഷ്ണുവിന്റെ കൃത്യങ്ങൾ; വിഷ്ണു വേദങ്ങളിലും സേജന്മാരിലും അത്ഭുതഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനായി വിവരണയുണ്ട്. മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, വിഷ്ണുവിന്റെ അത്ഭുതജന്മം പറഞ്ഞുതരിക; ഈ അത്ഭുതകഥ കേൾക്കുന്നത് സന്തോഷം നൽകും. ശക്തിയും വീരവും പ്രസിദ്ധമായ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാവം, അവന്റെ അവതാരങ്ങളും അത്ഭുത പ്രവർത്തികളും ഇവിടെ വിവരണയാകട്ടെ. ഞാൻ ഇപ്പോൾ മഹാത്മാവിന്റെ അവതാരത്തെ വിവരിക്കുന്നു; ആ മഹാനുഭവം, വലിയ തപസ്സുള്ളവൻ, മനുഷ്യരിൽ ജനിച്ചു. ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം മൂലം എഴുപത്തിയേഴു ജന്മങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; ഓരോ യುಗത്തിന്റെ അവസാനം ദേവതകളുടെ ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി അവൻ ജനിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യശരീരം കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നു; യುಗധർമ്മം തളരുമ്പോഴും സമയവും ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ പ്രത്യക്ഷമാവുന്നു. ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കാൻ, ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം കൊണ്ടും ദേവ-അസുരരുടെ കൃത്യങ്ങൾ കൊണ്ടും മനുഷ്യരിൽ ജനിക്കുന്നു. ദേവ-അസുരരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് മറ്റൊരു ജന്മം ലഭിച്ചത്; ദേവ-അസുരരുടെ പോരായ്മ എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ഞാനത് സംഭവിച്ചതുപോലെ ദേവ-അസുരരുടെ കഥ പറയുന്നു: ഹിരണ്യകശിപു എന്ന ദാനവൻ ഒരിക്കൽ മൂന്നു ലോകങ്ങൾ ഭരിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട്, ബലി മൂന്നു ലോകങ്ങൾ ഭരിച്ചു; ദേവ-അസുരർക്കിടയിൽ വലിയ സൗഹൃദം ഉണ്ടായിരുന്നു. പത്ത് ഗുണമിശ്രിതമായ ഒരു കാലഘട്ടം ഉണ്ടായിരുന്നു, ലോകം ശാന്തമായിരുന്നു; അപ്പോൾ ദേവ-അസുരർ കല്പനാകൾക്ക് അനുസരണമായിരുന്നു. എന്നാൽ, അതിനുശേഷം വലിയ, ഭയങ്കരമായ ഒരു യുദ്ധം ഉണ്ടായി; അതു ദേവ-അസുരർക്കും വലിയ നാശം വരുത്തി. അവരുടെ വംശപരമ്പര്യത്തിനായി അനേകം യുദ്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഈ വരാഹയുഗത്തിൽ, പത്തു+രണ്ട് യുദ്ധങ്ങൾ സൂര്യന്റെ ആറു ഉത്തരയുഗങ്ങളായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ, അവയുടെ പേരുകൾ ചുരുക്കത്തിൽ കേൾക്കൂ: ഒന്നാമത് നരസിംഹം, രണ്ടാമത് വാമനം. മൂന്നാമത് വരാഹം, നാലാമത് അമൃതമഥനം; അഞ്ചാമത് ഭയങ്കരമായ താരകയുദ്ധം. അവയിൽ ആറാമത് ആദിബക, ഏഴാമത് ത്രിപുരം; എട്ടാമത് അന്ധകാര, ഒൻപതാമത് ധ്വജയുദ്ധം. പത്താമത് വർത്ത, പതിനൊന്നാമത് ഹല, പന്ത്രണ്ടാമത് ഭയങ്കരമായ കൊലഹല. ഹിരണ്യകശിപു നരസിംഹൻ വധിച്ചു; ബലി മൂന്നു ലോകങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ വാമനൻ അടക്കി. ഹിരണ്യാക്ഷൻ ദേവതകളുടെ വെല്ലുവിളിയിൽ ഏകാന്തയുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; ശക്തിയും വീരവും ഉള്ളവൻ, യുദ്ധത്തിൽ അജേയൻ. വരാഹത്തിന്റെ കപ്പൽ കൊണ്ട് ഭൂമി സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തപ്പെട്ടു; അമൃതമഥനത്തിൽ, പ്രഹ്ലാദൻ ഇന്ദ്രന്റെ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു. പ്രഹ്ലാദന്റെ മകൻ വിരോചനൻ, എപ്പോഴും ഇന്ദ്രനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചവൻ, താരകയുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ വധിച്ചു. നീയിൽ നിന്ന് അജേയത്വം നേടിയ, പ്രത്യേകായുധങ്ങൾ ഉള്ള സഞ്ജബൻ, ആറാം യുദ്ധത്തിൽ വിഷ്ണു ശക്രനിൽ പ്രവേശിച്ച് വധിച്ചു. ത്രിപുരനാശത്തിൽ, ദേവതകൾക്ക് ത്രിപുരം സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയാതെ, എല്ലാ ദാനവരും ത്രയംബകന്റെ (ശിവൻ) കൈയിൽ നശിച്ചു. എട്ടാം യുദ്ധത്തിൽ, അസുരരും രാക്ഷസരും, അന്ധകാരമുണ്ടാക്കുന്നവരും, ദേവ-മനുഷ്യരെ ജയിച്ച പിതൃകളുമായും കൂട്ടായ്മയിൽ എത്തി. ഒന്നായി ചേരുന്ന ദാനവരെ മഹേന്ദ്രൻ വിഷ്ണുവിന്റെ സഹായത്തോടെ നശിപ്പിച്ചു. ധ്വജയുദ്ധത്തിൽ, മഹേന്ദ്രൻ, മായയാൽ മറഞ്ഞ് യുദ്ധം ചെയ്തു ധ്വജനെ വധിച്ചു; ശക്തിയുള്ള വിപ്രവർത്തിൻ, പതാകയുടെ ചിഹ്നത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് കീഴടക്കി. രാജി, ദേവതകൾ ചുറ്റുമുള്ളവൻ, കൊലഹലയിൽ ചേരുന്ന എല്ലാ ദൈത്യ-ദാനവരെ ജയിച്ചു; ശണ്ഡമാർക്കനെ ദേവതകൾ യാഗത്തിന്റെ അമൃതം കൊണ്ട് കീഴടക്കി. ഇവയാണ് ദ്വാദശ ദൈവ-അസുര യുദ്ധങ്ങൾ; ദേവ-അസുരർക്കും ജീവികൾക്കും നാശവും ദു:ഖവും വരുത്തിയവ. ഹിരണ്യകശിപു രാജാവ് നൂറു കോടി വർഷം ഭരിച്ചു; പിന്നെ എഴുപത്തിരണ്ടു ലക്ഷം വർഷവും, എൺപതു ആയിരം വർഷവും മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായിരുന്നു. അവന്റെ ശേഷം, ബലി രാജാവായി, വീണ്ടും നൂറു കോടി വർഷവും, അറുപത് ആയിരം, മുപ്പത് ലക്ഷം വർഷവും ഭരിച്ചു.