ഏഴു സ്വരങ്ങൾ ഇങ്ങനെ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടു, അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങളും വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു. അതുപോലെ, ആറു സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയല്ല, ആറു സ്വരങ്ങൾ ഉപരിതലമായവയാണെന്ന് പറഞ്ഞു. മുൻപത്തെ ആചാര്യന്മാരുടെ ഉപദേശങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി, ഞാൻ ക്രമത്തിൽ മുപ്പത് അലങ്കാരങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം; നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം. അലങ്കാരങ്ങൾ അവയുടെ സ്വരാക്ഷരങ്ങൾക്കും കാരണങ്ങൾക്കും അനുസരിച്ച്, പാദങ്ങളുടെ ക്രമീകരണവും സംയോജനവും സൂക്ഷ്മപരിശോധനയോടെ വിവരിക്കണം. അർത്ഥം, വാക്ക്, വാക്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ബന്ധത്തിലൂടെയാണ് അലങ്കാരത്തിന്റെ പൂർണ്ണത ലഭിക്കുന്നത്; ഗീതത്തിലെ വാക്കുകൾ തുടങ്ങിലും അവസാനത്തിലും വയ്ക്കാം. മൂന്ന് സ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് അറിയണം: വക്ഷസ് (മരുഭാഗം), കണ്ഠം (കണ്ഠം), ശിരഃ (തല). ഈ മൂന്നിൽ ഏറ്റവും നല്ല രീതിയാണ് അഭ്യസിക്കേണ്ടത്. നാലു സ്വാഭാവിക സ്വരാക്ഷരങ്ങളും, നാലു വിധത്തിലുള്ള വിശകലനവും, എട്ടു വ്യത്യാസങ്ങളും ഉണ്ട്, ദേവന്മാർ ഇതിനെ പത്തിരണ്ടായി അറിയുന്നു. സ്വരാക്ഷരങ്ങളിൽ വിദഗ്ധർ സ്ഥിരമായതും (സ്ഥിരം), ചലിക്കുന്നതും (ചലനം), താഴേയ്ക്ക് പോകുന്നതും (അവരോഹണം), മേലേയ്ക്ക് പോകുന്നതും (ആരോഹണം) എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇവയിൽ ഒന്നാണ് ചലനവും സ്ഥിരവുമായത്, അതായത് ചലനത്തോടെയും ചലനമില്ലാത്തതോടെയും ഇരട്ട സ്വഭാവം പുലർത്തുന്നു; മേലേയ്ക്ക് പോകുന്ന സ്വരത്തിൽ താഴേയ്ക്ക് പോകുന്നതും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ആരോഹണത്തിലൂടെ വിദഗ്ധർ ആരോഹണസ്വരത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നു; ഇപ്പോൾ ഈ സ്വരാക്ഷരങ്ങളോട് അനുബന്ധിച്ച അലങ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാം. നാലു അലങ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ട്: സ്ഥാപനം, ക്രമാനുസൃത ചലനം, ദോഷം, ദോഷമില്ലായ്മ; ഇവയുടെ സ്വഭാവങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം. വിശ്വര, ഉഷ്ട്ര, കലാ എന്നിവ അടുത്ത സ്ഥാനത്തേക്ക് നീങ്ങുന്നവയാണ്; ചക്രത്തിൽ, രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ ഉളവാകുന്നു, അളവിനനുസരിച്ച് നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു. കുമാര എന്ന മറ്റൊരു അലങ്കാരവും ഉണ്ട്, അത് ദൂരത്തേക്ക് നീളുകയും നീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു; കലയുടെ ഒന്നിലധികം അളവിൽ അപാങ്ഗ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ശ്യേന അടുത്ത അളവിൽ ഉദിക്കുന്നു, കലയുടെ അളവിനുള്ളിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; അതേ സ്വരത്തിൽ, മുൻപത്തെതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വർദ്ധനവുണ്ടാകുന്നു. ശ്യേന അവരോഹണസ്വരമാണ്, അതിനെ ശ്രേഷ്ഠം എന്നു വിളിക്കുന്നു; കലയും അതിന്റെ കൂട്ടവും അനുസരിച്ച് അതിനെ ബിന്ദു എന്നറിയാം. ബിന്ദു എന്നത് ഒരു കലയുടെ അളവിൽ, സ്വരാക്ഷരത്തിന്റെ അവസാനം നിലനിർത്തണം; പിന്നോക്കി വരുന്ന സ്വരവും ഉണ്ടാകാം, എന്നാൽ അതിൽ ബുദ്ധിമുട്ടില്ല. അത്യുന്നതമായ സ്വരം അടിസ്ഥാനമായ ഷഡ്ജത്തിൽ നിന്ന് അടുത്ത അളവിലാണ്; ഉയർത്തലും താഴ്ത്തലും ചെയ്യണം, കാക്കയുടെ ഉയർന്ന സ്വരത്തിലെപ്പോലെ. സന്താര എന്നറിയപ്പെടുന്ന രണ്ട് സ്വരങ്ങൾ നീക്കണം, അതിന്റെ കാരണവും അതുപോലെ; ഉയർത്തിയാലും താഴ്ത്തിയാലും, ഒരേപോലെ ചിതറിക്കണം. പന്ത്രണ്ടു കലകളുടെ സ്ഥാനം അടുത്ത അളവിലാണ്; പ്രേങ്കൊളിത എന്ന അലങ്കാരം ഇതിൽ നോട്ടുകൾകൊണ്ട് സമ്പന്നമാണ്. സ്വരങ്ങളുടെ പരിവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് പുഷ്കല എന്നത് വിവരണയുയർന്നതാണ്; പാദങ്ങൾക്കും മറ്റുള്ളവയ്ക്കും ഇടയിൽ ഒരു കല ചേർത്ത് ചേർക്കുന്നു. രണ്ട് കലകൾ കുറവായാൽ അതിനെ കുറവായതെന്ന് പറയുന്നു; ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ, അത് വിശ്വര എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്വരത്തിലേക്കും എട്ടാമത്തെ സ്വരത്തിലേക്കും ഉയരുന്നു. എന്ത് താഴ്ന്നതായാലും, ഉയർന്നതായാലും, അത്രയും ആഴമുള്ളതായാലും, ഒരു അളവുമില്ലെങ്കിൽ, ഇവയെല്ലാം ഒടുവിൽ ഒരേ സ്വരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നാല് വിഭാഗങ്ങളുള്ള കൂട്ടം മക്ഷിപ്രച്ഛേദന എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഇവയെ അളവിന്റെയും സ്ഥാനത്തിന്റെയും പ്രയോഗത്തിനനുസരിച്ച് മുപ്പതായി വിവരിച്ചു. രൂപം, അളവ്, പരിഷ്കാരം, ലക്ഷണം – ഈ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളാണ് അലങ്കാരത്തിന്റേത്. ശരീരത്തിൽ തെറ്റായ സ്ഥലത്ത് അലങ്കാരം ധരിച്ചാൽ എങ്ങനെ അപമാനമാവുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ സ്വരാക്ഷരത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിന് വിരുദ്ധമായി അലങ്കാരം ഉപയോഗിച്ചാൽ അതും അപമാനമാണ്. സ്ത്രീയുടെ അലങ്കാരം തെറ്റായ രീതിയിൽ ചേരുമ്പോൾ അതുപോലെ തന്നെ, സ്വരാക്ഷരത്തിലെ അലങ്കാരവും തെറ്റായ സ്ഥാനത്ത് ചേർത്താൽ അതും അപമാനമാണ്. കാതിലൊരിയ്ക്കേണ്ട കുണ്ഡലങ്ങൾ കാൽവയിലോ, കഴുത്തിലൊരിയ്ക്കേണ്ട മാല അരയിൽ കാണാറില്ലല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ തെറ്റായ സ്ഥാനത്ത് അലങ്കാരം ചേർത്താൽ അതും അപലപനീയമാണ്. അലങ്കാരം ചെയ്യുമ്പോഴും ശരിയായ രീതിയിലും, നിർദ്ദിഷ്ട മാർഗ്ഗത്തിലും പ്രയോഗിക്കണം. ഇപ്പോൾ ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെ അതിന്റെ നിർവചനവും ശരിയായ പ്രയോഗവും ഗായകർ അനുഷ്ഠിക്കുന്ന രീതിയും വിശദീകരിക്കാം; ഇത് കേവലം ശബ്ദപരമ്പരയിലല്ല. ഇവയുടെ വിപരീതം എൺപത്തിമൂന്നാണ് എന്ന് പറയുന്നു; ആരംഭത്തിൽ പോലും ഷഡ്ജഗ്രൂപ്പ് ഇല്ലെങ്കിൽ, അത് ഇടത്തരം അല്ലെങ്കിൽ താഴ്ന്ന സ്വരമായി മാറുന്നു. ഷഡ്ജ, മധ്യമായ രണ്ട് സ്വരപദ്ധതികളിലും വിപരീതം അതുപോലെയാണ്; ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതും അളവുകൾ ഷഡ്ജക്കും ആവികയ്ക്കും അറിയണം. എല്ലാ സ്വരങ്ങളിലും അലങ്കാരപ്രയോഗം യുക്തമാണ്; പുറം ഗാനം അനുസരിച്ചാണ് പതിനഞ്ചു ദേവതാക്കളെ തിരിച്ചറിയുന്നത്. പശുസ്വരങ്ങളിൽ മധ്യഭാഗം വിപരീതമാണ്; ഗാനങ്ങളിൽ ഇവയുടെ വ്യത്യാസമാണ് മാർഗ്ഗത്തിൽ സുന്ദരമായി സ്ഥാപിതമാകുന്നത്. ബന്ധവും അനുബന്ധസ്വരവും ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു; വിപരീതം ഏഴു സ്വരങ്ങളുടെ ക്രമത്തിലൂടെ പുരോഗമിക്കുന്നു. ഗാന്ധാരഭാഗം ഉപയോഗിച്ച് നാല് ആഴത്തിലുള്ള സ്വരങ്ങൾ പാടുന്നു; അഞ്ചാമത് മധ്യമാണ്, ധൈവതത്തിൽ നിഷാദം; ഷഡ്ജം, ഋഷഭം എന്നിവയിൽ ആഴത്തിലുള്ള സ്വരങ്ങളിൽ മാത്രം അറിയുന്നു, ഇടത്തരം സ്വരങ്ങളിൽ അല്ല. കുതിരയുടെയും അഷ്ടകയുടെയും താഴ്ന്ന സ്ഥാനങ്ങളിൽ രണ്ട് സ്വരങ്ങൾ ഉണ്ട്; സ്വാഭാവികമായതിലും വൈണവത്തിലും ഗാന്ധാരഭാഗം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വാക്കിന് മൂന്ന് രൂപങ്ങളുണ്ട്, കൗശികത്തിന് ഏഴ് രൂപങ്ങളുണ്ട്; ഗാന്ധാരഭാഗത്തിന്റെ സമഗ്രതയാൽ വിപരീതനിയമം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ മധ്യഭാഗത്തിനായി മധ്യക്രമം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രത്യേകരൂപമുള്ളതായെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഗാനങ്ങൾ ഏഴു സ്വരങ്ങളാൽ നിർമ്മിക്കണം, കൗശികം ഏഴ് രൂപങ്ങളായിരിക്കണം. ഇതാണ് അംഗസൂചന എന്ന് പറയുന്നത്; രണ്ട് സമമായ അളവുകൾ ഉണ്ട്, രണ്ടാമത്തെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് അളവ് നാഭിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നില്ല. വടക്കേ ദിക്കിൽ സ്വാഭാവികമായതുപോലെ അളവ് അതിൽ ലയിക്കുന്നു; കൊലയാളികൾ കട്ടയിൽ എങ്ങിനെയുണ്ടോ അതുപോലെ, അളവ് അതിൽ അതിക്രമിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഒരു പാദം അളവിൽ, മറ്റേത് വീരണത്തിൽ ഇല്ലെങ്കിൽ, അവിടത്തെ സംഖ്യ കുറയുന്നതാണ് 'ചലനം' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ, സ്വരങ്ങളുടെയും അലങ്കാരങ്ങളുടെയും രഹസ്യങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു, സംഗീതശാസ്ത്രത്തിന്റെ മഹത്വവും സമഗ്രതയും പ്രതിപാദിച്ചു.