സുവർണ, സുതന്ദ്ര, വിഷ്ണു, വൈഷ്ണുവര, സാഗര, വിജയ—ഇവയെല്ലാം സകല ജീവികൾക്കും ആകർഷകമായ സംഗീത രൂപങ്ങൾ. ഹംസ, ജ്യേഷ്ഠ, തുംബുരുവിന്റെ പ്രിയമായത്, മനോഹരമായ മധാത്ര്യ, ഗന്ധർവരോടൊപ്പം കൂടിയതും അതിലുണ്ട്. അലംബുഷയുടെ പ്രിയമായതും, നാരദന്റെ ഇഷ്ടമായതും, ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞ, നാഗങ്ങൾക്ക് പ്രിയമായതും ഈ സംഗീത രൂപങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കരോപനീത, വിനതാ, ശ്രീരാഖ്യ, ഭൃഗുവിന് പ്രിയമായതും, മധ്യമഗ്രാമത്തിൽ ഇരുപത്, ഷഡ്ജഗ്രാമത്തിൽ പതിനാലു സംഗീതങ്ങൾ ഉണ്ട്. അതുപോലെ, ഗന്ധാര ഗ്രാമങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർക്ക് പതിനഞ്ച് സംഗീതങ്ങൾ ആഗ്രഹ്യമാണ്; ഗന്ധാരി, സൗവിരയോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവാൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. ഉത്തരസ്വരത്തിൽ ബ്രഹ്മാവാണ് ദേവത; ഹരിയുടെ ദേശത്ത് ജനിച്ച, ഹരിയുടെ വായിൽ നിന്നാണ് ഈ സംഗീതം ഉദിച്ചത്; ഹരിയുടെ വായ് സ്വരമാറ്റം, ഇന്ദ്രൻ ദേവത. ശബ്ദലോകത്തിൽ മറുതുകൾ ഈ സംഗീതം പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; മറുത് ദേവതയാണ്. മനുവിന്റെ ദേശത്ത് ജനിച്ച, ശുദ്ധമായ മധ്യമ സ്വരമാറ്റം; ഇവിടെ ശുദ്ധ മധ്യമ സ്വരം ഉണ്ട്, ഗന്ധർവൻ ദേവത. മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച്, സിദ്ധന്മാർക്ക് വഴികാട്ടുന്ന ഈ സംഗീതം "മാർഗി" എന്നറിയപ്പെടുന്നു; മൃഗേന്ദ്രൻ ദേവത. അശ്രമങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, പല പൗരവരും രവരും ഈ സ്വരമാറ്റത്തിൽ ഒന്നിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാത്രിയും പൊടിയും ചേർന്നിരിക്കുന്നു. താളം "ഉത്തരംന്ദ്ര" എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ആറു ദേവതകൾ; അതിനാൽ ആദ്യ ഉത്തർതാളം ദീർഘമായതും, ഉത്തരംന്ദ്രയും, ദ്രുവ ദേവതയുമാണ്. ഉത്തരം ആപാനത്തിൽ നിന്ന് ദൈവതത്തിൽ വന്നതുകൊണ്ട്, ഈ സ്വരമാറ്റം അങ്ങനെ; പിതൃകൾ ദേവത, പിതൃകർമങ്ങൾക്ക്. ശുദ്ധ ഷഡ്ജസ്വരം സ്ഥാപിച്ച് മഹർഷികൾ അഗ്നിയെ ആരാധിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇത് ശുദ്ധ ഷഡ്ജം എന്ന് അറിയുക. ധാർമികമായ സ്വരമാറ്റം നിർമ്മിച്ചവൻ അഞ്ചാമത്തെ സ്വരമായി മാറുന്നു; യക്ഷങ്ങളുടെ സ്വരമാറ്റം "യക്ഷിക" എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നാഗങ്ങളുടെ ദർശനം വിഷമാണ്; ഗാനങ്ങൾ ഈ സ്വരമാറ്റത്തോട് ചേർന്നു പോകുന്നില്ല; ഇവയെ ബ്രഹ്മാ എടുത്ത് നാഗങ്ങൾ ദേവതയാക്കുന്നു; ഇത് സർപ്പങ്ങളുടെ സ്വരമാറ്റം, വരുണൻ ദേവത. പക്ഷികളെ ഉപമയായി ഉപയോഗിച്ച്, കിന്നരർ ഈ സ്വരമാറ്റം നേടുന്നു; അതിനാൽ ഉന്നതമായ സ്വരമാറ്റം, പക്ഷിരാജൻ ദേവത. ഗന്ധാര സംഗീത ശബ്ദം ഭൂമിയെ അർത്ഥത്തിൽ നിലനിർത്തുന്നു; അതിനാൽ ശുദ്ധ ഗന്ധാരി, ഗന്ധർവൻ ദേവത. ഗന്ധാരയെ പിന്തുടർന്ന് ഈ സ്വരമാറ്റം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ഉത്തർ ഗന്ധാരി, വസുക്കൾ ദേവത. ഇത് മഹാ ഘടകം, പിതാമഹൻ സ്ഥാപിച്ചത്; അതിനാൽ ഷഡ്ജസ്വരമാറ്റം അഗ്നിയെ ദേവതയാക്കി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ദിവ്യമാണും ദീർഘവുമാണ്; അതിനാൽ സ്വരമാറ്റം മന്ദം ആറാമത്; ഗുണങ്ങൾ അവസാനിച്ചവർ, അഞ്ചാമത് ദൈവതം. ഈ രീതിയിൽ ഏഴ് സ്വരങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, സ്വരമാറ്റങ്ങൾ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ, ആറു സാധാരണയല്ല, ആറു അധീനമാണ്. ഇനി, മുൻഗുരുക്കളുടെ ഉപദേശങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ ശേഷം, ഞാൻ അത്തരം ക്രമത്തിൽ മുപ്പത് അലങ്കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; കേൾക്കൂ, ഞാൻ പറയുന്നത്. അലങ്കാരങ്ങൾ ഓരോ അക്ഷരത്തിനും കാരണത്തിനും അനുസരിച്ച്, ചരണങ്ങളുടെ ക്രമീകരണത്തിലും സംയുക്തത്തിലും, സൂക്ഷ്മപരിശോധനയിലും വിശദീകരിക്കണം. അലങ്കാരത്തിന്റെ പൂർത്തീകരണം അർത്ഥം, വാക്ക്, വാക്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെ വരുന്നു; ഗാനത്തിന്റെ വാക്കുകൾ തുടക്കത്തോ അവസാനത്തോ ഇടപ്പെടുന്നു. മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട്: നെഞ്ച്, തൊണ്ട, തല; ഇവയിൽ മികച്ച രീതിയാണ് പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്. നാലു സ്വാഭാവിക അക്ഷരങ്ങൾ, നാലു വിധം വിശകലനം; എട്ടു വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ട്, ദേവതകൾ അവയെ പതിനാറായി അറിയുന്നു. അക്ഷരങ്ങളിൽ വിദഗ്ധർ സ്ഥിരമായ അക്ഷരം, ചലിക്കുന്നതും, മൂന്നാമത് ഇറങ്ങുന്നതും, നാലാമത് ഉയരുന്നതും തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇവയിൽ ഒന്നാണ് ചലനവും സ്ഥിരതയും; ചലനമുള്ള അക്ഷരങ്ങൾക്കും, ഇറങ്ങുന്നതും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഉയരുന്നതിലൂടെ, വിദഗ്ധർ ഉയരുന്ന അക്ഷരത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നു; ഇനി, ഈ അക്ഷരങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അലങ്കാരങ്ങൾ പഠിക്കൂ. നാലു അലങ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ട്: സ്ഥാപനം, ക്രമചലനം, പിശക്, അപിശക്; ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. വിശ്വര, ഉഷ്ട്ര, കലാ—ഇവ അടുത്ത സ്ഥാനത്തേക്ക് ചലിക്കുന്നു; ചക്രത്തിൽ, രണ്ടു ക്രമത്തിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു, അളവിൽ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു. കുമാര എന്ന മറ്റൊരു അലങ്കാരം അളവിൽ ദീർഘമായി മാറുന്നു; അപാങ എന്നറിയപ്പെടുന്നത് കലയിൽ ഒന്നുകൂടിയതാണ്. ശ്യേന അടുത്ത അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു, കലയുടെ അളവിൽ നിലനിർത്തുന്നു; അതിൽ, മുൻപത്തെക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായ വർദ്ധനവുണ്ടാകും. ശ്യേന ഇറങ്ങുന്നതും, ഉന്നതമായതും; കലയും അതിന്റെ കൂട്ടവും അളവിൽ "ബിന്ദു" എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ബിന്ദു ഒരു കലയായി, അക്ഷരത്തിന്റെ അവസാനം നിലനിർത്തണം; പിന്നെ, വിപരീതമായ സ്വരം ഉണ്ടാകാം, എന്നാൽ അതിൽ ബുദ്ധിമുട്ടില്ല. ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്വരം, അടിസ്ഥാന ഷഡ്ജത്തിൽ നിന്ന് അടുത്ത അളവിൽ; ഉയർത്താനും താഴത്താനും പ്രവർത്തനം വേണം, കാക്കയുടെ ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽപോലെ. "സന്താര" എന്ന രണ്ടു അലങ്കാരങ്ങൾ ചലിപ്പിക്കണം, കാരണം അങ്ങനെ; ഉയർത്തിയാലും താഴത്തിയാലും, അതേപോലെ ചിതറണം. പന്ത്രണ്ടു കലകളുടെ സ്ഥാനം അടുത്ത അളവിലാണ്; "പ്രേങ്കോളിത" എന്ന അലങ്കാരം അങ്ങനെ നോട്ടുകളാൽ സമ്പന്നമാണ്. നോട്ടുകളുടെ മാറ്റത്തിൽ നിന്ന് "പുഷ്കല" വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനെ, ചരണങ്ങൾക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ഇടയിൽ ഒരു കല ചേർത്താണ് ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത്. രണ്ടു കലകൾ കുറയുമ്പോൾ, അതിനെ "കുറഞ്ഞത്" എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ, "വിശ്വര" എന്ന സ്വരത്തിലേക്കും എട്ടാം സ്വരത്തിലേക്കും ഉയരുന്നു. ഈ രീതിയിൽ, സംഗീതത്തിലെ സ്വരങ്ങൾ, സ്വരമാറ്റങ്ങൾ, ദേവതകൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ, അവയുടെ ഘടനയും പ്രയോഗവും, പണ്ഡിതന്മാർ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.