വൈഖാനസ പുരാണത്തിലെ ഈ ഭാഗങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, രാക്ഷസരുടെ വംശാവലിയിൽ പലവിധ അപൂർവ്വതകൾ കാണാം. വിഘ്നൻ്റെ തല ഇല്ലായിരുന്നു, നാകൻ്റെ ശരീരം ഇല്ലായിരുന്നു, സദ്രമയ്ക്ക് ഒരു കൈ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു, വിദ്യമൻ്റെ ഒരു കാലാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. സദ്രമയുടെ ഭാര്യയായ താമസി, പുത്തന എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു, വിദ്യമന്റെ ഭാര്യ രേവതി. ഇവരുടെ പുത്രന്മാർ ആയിരക്കണക്കിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. നാകയുടെ ഭാര്യ ശകുനി, വിഘ്നന്റെ ഭാര്യ അയോമുഖി. വലിയ തലകളുള്ള രാക്ഷസർ സന്ധ്യാകാലത്ത് അലയുകയായിരുന്നു. രേവതിയും പുത്തനയും ജനിച്ച പുത്രന്മാർ നൈരൃതർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഈ രാക്ഷസർ ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നപോലും കുട്ടികൾക്കിടയിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനാൽ അധികാരപ്രദമായ സ്കന്ദൻ ഇവരുടെ അധിപൻ ആണ്. ബൃഹസ്പതിയുടെ സഹോദരി, ഒരു മഹാനായ സ്ത്രീയും ബ്രഹ്മചാര്യിണിയും യോഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവളും, ലോകമാകെ അശ്രദ്ധയായി അലയുന്നു. അവൾ വസുക്കളുടെ എട്ടാമനായ പ്രഭാസന്റെ ഭാര്യയും, വിശ്വകർമയെന്ന മഹാനായ ശിൽപിയുടെ മാതാവും. ധർമ്മന്റെ പുത്രനായ ട്വഷ്ട്ര, ജ്ഞാനിയും പ്രകാശവാനുമായവൻ, ആയിരക്കണക്കിന് കരകൗശലങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ദേവശില്പിയാണ്. ദേവതകൾക്കായുള്ള ആകാശയാനങ്ങൾ അവൻ നിർമ്മിച്ചു; മനുഷ്യരും ഈ മഹാത്മൻ്റെ കഴിവിൽ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്. പ്രഹ്ലാദിയുടെ ഭാര്യ, പ്രശസ്തയായ ട്വഷ്ട്രയുടെ ഭാര്യ, വിരോചനയുടെ സഹോദരിയും തൃഷിരസ് എന്ന പുത്രന്റെ മാതാവും ആണ്. വിശ്വകർമ, മഹാനായ ദേവശില്പി, തന്റെ പുത്രനെ വിശ്വകർമമയൻ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നവനായി ജനിപ്പിച്ചു. ട്വഷ്ട്രയുടെ പുത്രിയായ സുരേണു, വിശ്വകർമയുടെ സഹോദരിയാണു, അവൾ സവിറ്റ്രുവിന്റെ ഭാര്യയായി സംജ്ഞ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സംജ്ഞയുടെ തപസ്സിലൂടെ, അവൾ വിവസ്വതിന്റെ മൂത്ത പുത്രനായ മനുവിനെ ജനിപ്പിച്ചു; പിന്നീട് യമയും യമുനയും ഇരട്ടകുട്ടികളായി ജനിച്ചു. ദേവി, കുതിരയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, കുരു ദേശത്തേക്ക് പോയി; സവിറ്റ്രു കുതിരയുടെ രൂപം എടുത്തപ്പോൾ, അവളുടെ മൂക്കിലൂടെ ആ രണ്ടുപേർ ജനിച്ചു. ആ മഹത്വമുള്ളവൾ ആകാശത്തിൽ അശ്വിനികൾ—നാസത്യയും ദസ്രയും—മാർത്താണ്ഡയുടെ പുത്രന്മാർ ആയി ജനിപ്പിച്ചു. മഹർഷിമാർ ചോദിച്ചു: വിവസ്വാൻ മാർത്താണ്ഡ എന്ന പേരിൽ എങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു? കുതിരയുടെ രൂപത്തിൽ മൂക്കിലൂടെ ജനിപ്പിച്ചത് എന്തുകൊണ്ട്? ഈ സത്യം അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ദീർഘകാലം ഗർഭം ധരിച്ച മുട്ട ട്വഷ്ട്ര് രണ്ടായി പിളർത്തിയപ്പോൾ, ഭ്രൂണത്തിന്റെ നാശം കണ്ട കശ്യപൻ ഭയത്തോടെ ദുഃഖിച്ചു. മുട്ട രണ്ടായി പിളർന്നപ്പോൾ, കശ്യപൻ ട്വഷ്ട്രിനോട് പറഞ്ഞു: "ഇതു മുട്ടയല്ല; നീ മാർത്താണ്ഡൻ, പാപരഹിതനായവൻ." അപ്പൻ സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു, "മുട്ടയിൽ മരിച്ചില്ല"; അതിനാൽ ആ പേര് ലഭിച്ചു. മുട്ട പിളർന്നു, അപ്പൻ "നീ മാർത്താണ്ഡൻ" എന്ന് പറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, വിവസ്വാൻ മാർത്താണ്ഡ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ മാർത്താണ്ഡൻ, വിവസ്വാൻ്റെ സന്തതികളെ ഞാൻ പറയാം; സംജ്ഞ, സവിറ്റ്രുവിന്റെ ഭാര്യ, മൂന്നു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു—മനു, സാവർണിമനു, അശ്വിനികൾ, ശനൈശ്ചരൻ; ഇവരാണ് മാർത്താണ്ഡൻ്റെ ഏഴു പുത്രന്മാർ. കശ്യപനും ദാക്ഷായിണിയും ചേർന്ന് പ്രസവിച്ച മഹാപ്രഭയുള്ള വിവസ്വാൻ, ട്വഷ്ട്രിന്റെ പുത്രിയായ മഹാദേവി, സുരേണു എന്നറിയപ്പെടുന്നവളും പിന്നീട് സംജ്ഞ എന്നറിയപ്പെട്ടതും, മാർത്താണ്ഡന്റെ ഭാര്യയായി. ഭംഗിയിലും യൗവനത്തിലും സമൃദ്ധയായിരുന്നു, എന്നാൽ ഭർത്താവിന്റെ രൂപത്തിൽ അവൾ തൃപ്തിയില്ലാതെ ഇരുന്നു. ആദിത്യനായ മാർത്താണ്ഡന്റെ രൂപം, അതിന്റെ പ്രകാശം, വംശങ്ങളിൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടതും അത്ര ആകർഷകമല്ലാത്തതും ആയിരുന്നു. അപ്പൻ സ്നേഹത്തോടെ "മുട്ടയിൽ മരിച്ചില്ല" എന്ന് പറഞ്ഞത്, കശ്യപൻ അന്ധമായ സ്നേഹത്തിൽ മാർത്താണ്ഡൻ എന്ന് വിളിച്ചു. വിവസ്വാൻ്റെ പ്രകാശം വളരെ അധികം ആയിരുന്നു; കശ്യപൻ്റെ പുത്രൻ ആ മൂന്നു ലോകങ്ങൾ കത്തിച്ചു. രവി സംജ്ഞയിൽ നിന്ന് മൂന്നു മക്കളെ ജനിപ്പിച്ചു—രണ്ടു ശക്തിയുള്ള പുത്രന്മാർ, ഒരു പുത്രി, കാലിന്ദി. വിവസ്വതിന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മനു, സ്രാദ്ധദേവതയും സൃഷ്ടിയുടെ അധിപനും; യമയും യമിയും ഇരട്ടകുട്ടികളായി ജനിച്ചു. ആ ശാന്തമായ രൂപം കണ്ട വിവസ്വാൻ അചേതനനായി; ഭാര്യയെ സഹിക്കാനാവാതെ സാവർണ എന്ന പുതിയ സംജ്ഞയെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള ആ സ്ത്രീ, സംജ്ഞയുടെ കിടിലം, ഭക്തിയോടെ സംജ്ഞയോട് ചോദിച്ചു: "എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം?" സംജ്ഞ പറഞ്ഞു: "നിന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ അപ്പന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകും." "നീ ഭയമില്ലാതെ ഇവിടെ എന്റെ സ്ഥാനത്ത് തുടരണം; ഈ രണ്ട് പുത്രന്മാരെയും പുത്രിയെയും ഞാൻ നിനക്ക് ഏൽപ്പിക്കുന്നു." "ഇത് ഭർത്താവിനോട് ഒരിക്കലും വെളിപ്പെടുത്തരുത്." എന്ന ഉപദേശത്തിന് ഭൂമിയിൽ നിന്ന സ്ത്രീ സംജ്ഞയോട് പറഞ്ഞു: "ദേവി, ആകാശം പിടിച്ചാൽ ലക്ഷ്യം നേടാനാവില്ല; ഞാൻ നിന്റെ ഉപദേശം അനുസരിക്കും. ദേവി, നീ നിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകൂ." ഇതിൽ സമ്മതിച്ച സംജ്ഞ, ആ സ്ത്രീയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം, സംജ്ഞാ ലജ്ജയോടെ ട്വഷ്ട്ര് എന്ന തപസ്സിയുടെ അടുത്ത് പോയി. അപ്പൻ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: "നീ ഭർത്താവിന്റെ അടുത്ത് പോകണം; അതി പ്രകാശവാനായവനെ അവഹേളിക്കരുത്." അപ്പന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച്, സംജ്ഞ അപ്പന്റെ വീട്ടിൽ ആയിരം വർഷം താമസിച്ചു. വീണ്ടും വീണ്ടും ഭർത്താവിന്റെ അടുത്ത് പോകാൻ നിർബന്ധിക്കപ്പെട്ട അവൾ, കുതിരയുടെ രൂപത്തിൽ തനിക്കുള്ള രൂപം മറച്ചു, വടക്കൻ കുരു ദേശത്ത് പുല്ല് കഴിച്ചു. രണ്ടാമത്തെ സംജ്ഞയിൽ നിന്നാണ് സൂര്യൻ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചത്; അവരും മനുവിനോട് സമാനമായ പ്രകാശമുള്ളവരാണ്. ഒരാൾ ശ്രുതശ്രവസ്, ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ; മറ്റാൾ ശ്രുതകർമ്മൻ.