മുന്പ് മഹര്ഷിമാരോടു സംസാരിച്ചതിനു ശേഷം, അവർ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, കൂടുതല് കേള്ക്കാനാഗ്രഹിച്ച് ഉടന് വീണ്ടും ചോദിച്ചു: "ഭഗവന്, ദയവായി രാജവംശങ്ങളെയും അതിലെ അതീവ ശക്തിയുള്ള രാജാക്കളെയും അവരുടെ ഉത്ഭവവും മഹത്വവും ക്രമമായി ഞങ്ങള്ക്കായി വിശദീകരിക്കുമോ?" ഇങ്ങനെ മഹര്ഷിമാര് ചോദിച്ചപ്പോള്, രഥികനായ ലോമഹർഷണന്, മഹര്ഷികളുടെ വാക്കുകളില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവന്, തുടര്ന്നുള്ള കഥ കേള്ക്കാന് മനസ്സു ഒരുക്കി. കഥ പറയുന്നതില് വിദഗ്ധനായ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "ഞാന് മഹര്ഷിയിലൊരാളില് നിന്ന് കേട്ടതുപോലെ തന്നെ നിങ്ങള്ക്കു പറയാം. രാജവംശങ്ങളും അതിലെ രാജാക്കന്മാരുടെ സ്ഥിതി, ശക്തി എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ക്രമമായി ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കൂ." വരുണന്റെ ഭാര്യയായ സമുദ്രി, ശുനോദേവി എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു, അവര്ക്ക് രണ്ടു പുത്രന്മാര് ഉണ്ടായി—കലി, വൈദ്യ—കൂടാതെ ഒരു പുത്രി, സുരസുന്ദരി. കലിയുടേയും വൈദ്യയുടേയും പുത്രന്മാര് അതീവ ശക്തിയുള്ളവരായിരുന്നു: കലിയുടെ പുത്രന്മാര് ജയയും വിജയയും, വൈദ്യയുടേത് ഘൃണി, മുനി. എന്നാല്, സൃഷ്ടികളെ ഭക്ഷിക്കാനാഗ്രഹിച്ച ആ രണ്ടു പുത്രന്മാര് പരസ്പരം തന്നെ ഭക്ഷിച്ചു, അങ്ങനെ അവര് നശിച്ചു. കലി ദേവതകളുടെ ഇടയില് ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രന് മദ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കലിയുടെ ഭാര്യ ത്വഷ്ട്രി; അവളുടെ മൂത്ത സഹോദരി നികൃതി, ഹിംസ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ത്വഷ്ട്രി കലിക്ക് നാല് പുത്രന്മാരെ കൂടി പ്രസവിച്ചു—നാക, വിജ്ഞ, സദ്രമ, വിധമ—ഇവര് എല്ലാവരും മാനുഷഭക്ഷകന്മാരായിരുന്നു. ഇവരിലൊന്ന്, വിജ്ഞ, തലകെട്ടയാളായിരുന്നു; നാകയ്ക്ക് ശരീരമില്ല; സദ്രമയ്ക്ക് ഒരു കൈ മാത്രം; വിധമയ്ക്ക് ഒരു കാല് മാത്രം. സദ്രമയുടെ ഭാര്യ താമസി, പൂതന എന്നറിയപ്പെടുന്നു; വിധമയുടെ ഭാര്യ രേവതി. അവര്ക്കു ആയിരക്കണക്കിന് പുത്രന്മാര് ഉണ്ടായി. നാകയുടെ ഭാര്യ ശകുനി, വിജ്ഞയുടെ ഭാര്യ അയോമുഖി. വലിയ തലങ്ങളുള്ള ഈ രാക്ഷസന്മാര് സന്ധ്യാസമയത്ത് സഞ്ചരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. രേവതിയുടേയും പൂതനയുടേയും പുത്രന്മാരെ നൈരൃതന്മാര് എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഈ രാക്ഷസന്മാരെ ഗ്രഹങ്ങള് എന്നറിയപ്പെടുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് കുട്ടികളോട് ബന്ധപ്പെട്ട്. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്കന്ദന് ഇവരുടെ അധിപനാണ്. ബൃഹസ്പതിയുടെ സഹോദരി, മഹാനായ ഒരു സ്ത്രി, ബ്രഹ്മചാരിണി, യോഗത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ള, ലോകമാകെ അസക്തയായി സഞ്ചരിക്കുന്നവളാണ്. അവള് വസുക്കളുടെ എട്ടാമനായ പ്രഭാസന്റെ ഭാര്യയായി. അവര്ക്കു വിഷ്വകര്മ എന്ന പുത്രന് ഉണ്ടായി; ദേവശില്പിയും സൃഷ്ടാവും. ധര്മയുടെ പുത്രനായ ത്വഷ്ടാ, ധീരനും ദീപ്തിയുള്ളവനും ആയിരക്കണക്കിന് കലകളുടെ സ്രഷ്ടാവും ദേവതകളുടെ ശില്പിയും ആണു. ദേവന്മാർക്കായുള്ള ആകാശയാനങ്ങള് ത്വഷ്ടാ നിര്മ്മിച്ചു; മനുഷ്യരും ഈ മഹാത്മാവിന്റെ കഴിവിലാണ് ജീവിക്കുന്നത്. പ്രശസ്തയായ പ്രഹ്ലാദി, ത്വഷ്ടായുടെ ഭാര്യയും വിരോചനയുടെ സഹോദരിയും ത്രിശിരസ്സിന്റെ മാതാവുമാണ്. വിഷ്വകര്മ, ദേവതകളുടെ ഗുരു, മഹാനായ ഒരു പുത്രനാണ്—വിഷ്വകര്മമയന് എന്നറിയപ്പെടുന്നവന്. ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രിയായ സുരേണു, അവളുടെ ഇളയ സഹോദരി, സവിറ്റൃവിന്റെ ഭാര്യയായി, പിന്നീട് സംജ്ഞ എന്നുനിന്നു പ്രശസ്തയാകുന്നു. സംജ്ഞ തപസ്സുകൊണ്ട് വിവസ്വാന്റെ മൂത്ത പുത്രനായ മനുവിനെ പ്രസവിച്ചു; വീണ്ടും ഇരട്ടകളായ യമനും യമുനയും പ്രസവിച്ചു. ആ ദേവി, കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ച് കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയി; അപ്പോള് കുതിരയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ചിരുന്ന സവിറ്റൃയുടെ മൂക്കിലൂടെ ഇരട്ടകള് ജനിച്ചു എന്നാണ് ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. ആ ദിവ്യസ്ത്രി ആകാശത്ത് അശ്വിനികളായ നാസത്യനും ദസ്രനുമെന്ന ഇരട്ട പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു; ഇവര് ഇരുവരും മാര്ത്താണ്ഡന്റെ പുത്രന്മാരാണ്. അപ്പോള് മഹര്ഷിമാര് ചോദിച്ചു: "വിദ്വാന്മാര് വിവസ്വാനെ മാര്ത്താണ്ഡന് എന്ന് വിളിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ദേവി കുതിരയുടെ രൂപത്തിലൂടെ മൂക്കിലൂടെ പ്രസവിച്ചതിന് കാര്യം എന്ത്? ദയവായി ഇതിന്റെ സത്യം ഞങ്ങള്ക്കു വിശദീകരിക്കുമോ?" സൂതന് പറഞ്ഞു: "ലോങ്ങ് കാലം ഗര്ഭിണിയായിരുന്ന അണ്ഡം ത്വഷ്ടാ വിഭജിച്ചപ്പോള്, ഗര്ഭം നശിച്ചതായി കണ്ട കശ്യപന് ഭയത്താല് ദുഃഖിതനായി. അണ്ഡം രണ്ടു ഭാഗമായപ്പോള്, കശ്യപന് ത്വഷ്ടാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇത് അണ്ഡമല്ല; നീയാണ് മാര്ത്താണ്ഡന്, പാപരഹിതനേ.' അച്ഛന് സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'അവന് അണ്ഡത്തില് മരിച്ചിട്ടില്ല.' ഈ വാക്കുകള് കേട്ടതുകൊണ്ടാണ് ആ പേര് ലഭിച്ചത്. അണ്ഡം വിഭജിക്കപ്പെട്ടപ്പോള് അച്ഛന് പറഞ്ഞത് കൊണ്ടാണ് വിവസ്വാനെ മാര്ത്താണ്ഡന് എന്ന് പുരാണജ്ഞര് വിളിക്കുന്നത്." ഇനി, മാര്ത്താണ്ഡന് വിവസ്വാന്റെ പുത്രന്മാരെ കുറിച്ച് പറയും. മുമ്പ് സംജ്ഞയുടെ ഗര്ഭത്തില് മൂന്നു പേര് ജനിച്ചു—മനു, ഇളയ സാവര്ണി, അശ്വിനികള്, ശനൈശ്ചരന്—ഇവരാണ് മാര്ത്താണ്ഡന്റെ ഏഴു പുത്രന്മാര് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. വിഷ്വസ്വാന് കശ്യപനും ദാക്ഷായണിയും ചേര്ന്നാണ് ജനിച്ചത്; അവന്റെ ഭാര്യ ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകളായ മഹാദേവി, സുരേണു എന്ന പേരിലും സംജ്ഞ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ഭഗവാന് മാര്ത്താണ്ഡന്, അതീവ ദീപ്തിയുള്ളവന്, അവളുടെ ഭര്ത്താവായിരുന്നു; എന്നാല് അവളുടെ ഭര്ത്താവിന്റെ രൂപം അവളെ ആകര്ഷിച്ചില്ല, എങ്കിലും അവള് സുന്ദരിയും യുവതിയുമായിരുന്നു. ആദിത്യനായ മാര്ത്താണ്ഡന്റെ അതിവിശിഷ്ടമായ പ്രകാശം അവനെ വംശങ്ങളില് ഒതുക്കിയിരുത്തി, സുന്ദരമായി തോന്നിയില്ല. അച്ഛന് സ്നേഹത്താലും അജ്ഞതയാലും 'അവന് അണ്ഡത്തില് മരിച്ചിട്ടില്ല' എന്ന് പറഞ്ഞു; അതുകൊണ്ടാണ് കശ്യപന് അവനെ മാര്ത്താണ്ഡന് എന്ന് വിളിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു. വിഷ്വസ്വാന്റെ പ്രകാശം എല്ലായ്പ്പോഴും അതിരുകടന്നതായിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് കശ്യപന്റെ പുത്രന് മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ദഹിപ്പിച്ചത്. രവി സംജ്ഞയില് മൂന്നു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു: രണ്ട് ശക്തിയുള്ള പുത്രന്മാരും ഒരു പുത്രിയും—കാലിന്ദി. വിവസ്വാന്റെ മൂത്ത പുത്രനായ മനു, പ്രജാപതിയും ശ്രാദ്ധദേവതയും; ശേഷം ഇരട്ടകളായ യമനും യമിയും ജനിച്ചു. ആ ശാന്തമായ രൂപം കണ്ട വിവസ്വാന് അവബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു; ഭാര്യയെ സഹിക്കാനാകാതെ സാവര്ണ്ണ എന്ന മറ്റൊരു സ്ത്രീയെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവള് ഭൂമിയില്നിന്ന് രൂപം കൊണ്ടു, അവളുടെ ഛായയില് നിന്നാണ് അവള് ഉദിച്ചത്; കയ്ത്തു ചേര്ത്ത് ഭക്തിയോടെ സംജ്ഞയെ വീണ്ടും അഭിവാദ്യത്തോടെ സമീപിച്ചു.