ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಕರಮ್ಭವಾಲುಕಾಯಾಞ್ಚ ಅಸಿಪತ್ರವನೇ ತಥಾ। ಶಿಲಾಸಮ್ಪೇಷಣೇ ಚೈವ ಪಾತ್ಯಮಾನಾಃ ಸ್ವಕರ್ಮಭಿಃ ।। ೫೬.

ಕರಂಭ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ, ಅಸಿಪತ್ರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಒತ್ತುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರನ್ನು ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತತ್ರ ಸ್ಥಾನಾನಿ ತೇಷಾಂ ವೈ ದುಃಖಾನಾಮಪ್ಯನಾಕವತ್। ತೇಷಾಂ ಲೋಕಾನ್ತರಸ್ಥಾನಾಂ ವಿವಿಧೈರ್ನಾಮಗೋತ್ರತಃ ।। ೫೬.

ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ದುಃಖಗಳ ಸ್ಥಳಗಳು ಎಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಅನೇಕ. ಆ ಲೋಕಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜೀವಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರು, ಕುಲಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಭೂಮ್ಯಾಪಸವ್ಯದರ್ಭೇಷು ದತ್ತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡತ್ರಯನ್ತು ವೈ। ಪತಿ ತಾಂಸ್ತರ್ಪಯನ್ತೇ ಚ ಪ್ರೇತಸ್ಥಾನೇಷ್ವಧಿಷ್ಠಿತಾಃ ।। ೫೬.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಎಡಭಾಗದ ದರ್ಭೆಯ ಮೇಲೆ, ಮೂರು ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಗಂಡನು ಪಿತೃಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಪ್ರಾಪ್ತಾ ಯಾತನಾಸ್ಥಾನಂ ಸೃಷ್ಟಾ ಯೇ ಭುವಿ ಪಞ್ಚಧಾ। ಪಶ್ಚಾದಿಸ್ಥಾವರಾನ್ತೇಷು ಭೂತಾನಾಂ ತೇಷು ಕರ್ಮಸು ।। ೫೬.

ಯಾರು ಇನ್ನೂ ಯಾತನಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಧವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ನಾನಾರೂಪಾಸು ಜಾತೀಷು ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಷು ಚಾತಿಷು। ಯದಾಹಾರಾ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ತಾಸು ತಾಸ್ವಿಹ ಯೋನಿಷು। ತಸ್ಮಿಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತದಾಹಾರಂ ಶ್ರಾದ್ಧದತ್ತೋಪತಿಷ್ಠತಿ ।। ೫೬.

ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಅವರು ಯಾವ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ, ಆ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಆಹಾರ ಅವರಿಗೇ ತಲುಕುತ್ತದೆ.

ಕಾಲೇ ನ್ಯಾಯಾಗತಂ ಪಾತ್ರಂ ವಿಧಿನಾ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮ್। ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯನ್ನಂ ಯಥಾ ದತ್ತಂ ಬನ್ಧುರ್ಯತ್ರಾವತಿಷ್ಠತೇ ।। ೫೬.

ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಿಗದಿಯಾದ ಪಾತ್ರೆಗೆ, ಬಂಧು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ನೀಡಿದ ಅನ್ನವು ತಲುಕುತ್ತದೆ.

ಯಥಾ ಗೋಷು ಪ್ರನಷ್ಟಾಸು ವತ್ಸೋ ವಿನ್ದತಿ ಮಾತರಮ್। ತಥಾ ಶ್ರಾದ್ಧೇ ತದಿಷ್ಟಾನಾಂ ಮನ್ತ್ರಃ ಪ್ರಾಪಯತೇ ಪಿತೄನ್ ।। ೫೬.

ಹೋಗಿಹೋದ ಹಸುಗಳ ನಡುವೆ ಹಸುವಿನ ಮರಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಹುಡುಕುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಮಂತ್ರವು ಇಚ್ಛಿತ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತಲುಕುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ಹ್ಯವಿಕಲಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಶ್ರಾದ್ಧದತ್ತನ್ತು ಮನ್ತ್ರತಃ। ಸನತ್ಕುಮಾರಃ ಪ್ರೋವಾಚ ಪಶ್ಯನ್ ದಿವ್ಯೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ। ಗತಾಗತಿಜ್ಞಃ ಪ್ರೇತಾನಾಂ ಮನ್ತ್ರಃ ಪ್ರಾಪಯತೇ ಪಿತೄನ್ ।। ೫೬.

ಹೀಗೆಯೇ ದೋಷವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ದಾನ, ಸಂತಕುಮಾರನು ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಪ್ರೇತಗಳ ಗತಿಯನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ಮಂತ್ರವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತಲುಕಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಹ್ವೀಕಾಸ್ವೋಷ್ಮಪಾಶ್ಚೈವ ದಿವಾಕೀರ್ತ್ಯಾಶ್ಚ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಸ್ತ್ವಹಸ್ತೇಷಾಂ ಶುಕ್ಲಃ ಸ್ವಪ್ರಾಯ ಶರ್ವರೀ ।। ೫೬.

ಬಹ್ವಿಕಾ, ಅಶ್ವ, ಉಷ್ಮಪ, ದಿವಾಕೀರ್ತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಪಿತೃಗಳು; ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾಲ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿದೆ.

ಇತ್ಯೇ ತೇ ಪಿತರೋ ದೇವಾ ದೇವಾಶ್ಚ ಪಿತರಶ್ಚ ವೈ। ಋತಾರ್ತ್ತವಾ ಅನೇಕೇ ತು ಅನ್ಯೋನ್ಯಪಿತರಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೬.

ಹೀಗಾಗಿ ಪಿತೃಗಳು ದೇವರುಗಳು, ದೇವರುಗಳು ಪಿತೃಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಹಲವರು ಋತುಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವರು ಪರಸ್ಪರ ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಏತೇ ತು ಪಿತರೋ ದೇವಾ ಮಾನುಷಾಃ ಪಿತರಶ್ಚ ಯೇ। ಪ್ರೀತೇಷು ತೇಷು ಪ್ರೀಯನ್ತೇ ಶ್ರದ್ಧಾಯುಕ್ತೇನ ಕರ್ಮಣಾ ।। ೫೬.

ಈ ಪಿತೃಗಳು ದೇವರುಗಳು, ಮಾನವ ಪಿತೃಗಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಾಗ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇವಂ ಪಿತರಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಪಿದೄಣಾಂ ಸೋಮಪಾಯಿನಾಮ್। ಏತತ್ ಪಿತೃಮತತ್ವಂ ಹಿ ಪುರಾಣೇ ನಿಶ್ಚಯೋ ಮತಃ ।। ೫೬.

ಹೀಗೆ ಪಿತೃಗಳು, ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಪಿತೃಗಳ ತತ್ತ್ವವಿದು, ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಇದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದೆ.

ಇತ್ಯರ್ಕಪಿತೃ ಸೋಮಾನಾಮೈಲಸ್ಯ ಚ ಸಮಾಗಮಃ। ಸುಧಾಮೃತಸ್ಯ ಚಾವಾಪ್ತಿಃ ಪಿತೄಣಾಞ್ಚೈವ ತರ್ಪಣಮ್ ।। ೫೬.

ಹೀಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯಪಿತೃ, ಚಂದ್ರಪಿತೃಗಳ ಸಂಗಮ, ಅಮೃತದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೂರ್ಣಿಮಾವಾಸ್ಯಯೋಃ ಕಾಲಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಸ್ಥಾನಮೇವ ಚ। ಸಮಾಸಾತ್ಕೀರ್ತ್ತಿತಸ್ತುಭ್ಯಮೇಷ ಸರ್ಗಃ ಸನಾತನಃ ।। ೫೬.

ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಕಾಲ, ಪಿತೃಗಳ ಸ್ಥಳ, ಇವು ಸಣ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು ಶಾಶ್ವತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.

ವೈಶ್ವರೂಪ್ಯನ್ತು ಸರ್ವಸ್ಯ ಕಥಿತ़ಞ್ಚೈಕದೇಶಿಕಮ್। ನ ಶಕ್ಯಂ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತುಂ ಶ್ರದ್ಧೇಯಂ ಭೂತಿಮಿಚ್ಛತಾ ।। ೫೬.

ಎಲ್ಲದರ ವೈಶ್ವರೂಪ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಭಾಗಶಃ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗದು, ಆದರೆ ಯಾರು ಶುಭವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಇದನ್ನು ನಂಬಬೇಕು.

ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಸ್ಯ ಹೀತ್ಯೇಷ ಸರ್ಗಃ ಕ್ರಾನ್ತೋ ಮಯಾತ್ರ ವೈ। ವಿಸ್ತರೇಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚ ಭೂಯಃ ಕಿಂ ವರ್ಣಯಾಮ್ಯಹಮ್ ।। ೫೬.

ಸ್ವಾಯಂಭುವನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು; ಇನ್ನೇನು ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತೀರಿ?

ಚತುರ್ಯುಗಾನಿ ಯಾನ್ಯಾಸನ್ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ । ತೇಷಾಂ ನಿಸರ್ಗಂ ತತ್ತ್ವಞ್ಚ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ವಿಸ್ತರಾತ್ ।। ೫೭.

ಸ್ವಾಯಂಭುವನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಯನ್ಮಯಾ ಪ್ರಾಗುದಾಹೃತಮ್। ತೇಷಾಞ್ಚತುರ್ಯುಗಂ ಹ್ಯೇತತ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಿಬೋಧತ ।। ೫೭.

ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ನಾನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ್ದೆನು. ಈಗ ಆ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು.

ಸಙ್ಖ್ಯಯೇಹ ಪ್ರಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ವಿಸ್ತಾರಾಚ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ। ಯುಗಞ್ಚ ಯುಗಭೇದಞ್ಚ ಯುಗಧರ್ಮನ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫೭.

ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಯುಗಗಳ ಎಣಿಕೆ, ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಯುಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಯುಗಸನ್ಧ್ಯಂಶಕಞ್ಚೈವ ಯುಗಸನ್ಧಾನಮೇವ ಚ। ಷಟ್‌ಪ್ರಕಾರಯುಗಾಖ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮೀಹ ತತ್ತ್ವತಃ ।। ೫೭.

ಯುಗಗಳ ಸಂಧ್ಯಾ ಭಾಗಗಳು, ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುಗಗಳ ಆರು ವಿಧದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಲೌಕಿಕೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ವಿಬುದ್ಧೋಽಬ್ದಸ್ತು ಮಾನುಷಃ। ತೇನಾಬ್ದೇನ ಪ್ರಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀಹ ಚತುರ್ಯುಗಮ್ ।। ೫೭.೫ . ನಿಮೇಷಕಾಲಃ ಕಾಷ್ಠಾ ಚ ಕಲಾಶ್ಚಾಪಿ ಮುಹೂರ್ತ್ತಕಾಃ। ನಿಮೇಷಕಾಲತುಲ್ಯಂ ಹಿ ವಿದ್ಯಾಲ್ಲಘ್ವಕ್ಷರಞ್ಚಯತ್ ।। ೫೭.

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಣಿಸುವಂತೆ, ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಮಾನವನ ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ವರ್ಷವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಾನು ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮಿಷ, ಕಾಷ್ಠಾ, ಕಾಲಾ ಮತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಒಂದು ನಿಮಿಷದಷ್ಟು ಕಾಲವನ್ನು ಲಘು ಅಕ್ಷರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಷ್ಠಾ ನಿಮೇಷಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚೈವ ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಕಾಷ್ಠಾ ಗಣಯೇತ್ ಕಲಾಸ್ತಾಃ। ತ್ರಿಂಶತ್ ಕಲಾಶ್ಚೈವ ಭವೇನ್ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತತ್ರ್ತ್ರಿಂಶತಾ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಸಮೇತೇ ।। ೫೭.

ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾಷ್ಠಾ ಆಗುತ್ತದೆ, ಮೂವತ್ತಾರು ಕಾಷ್ಠೆಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾಲಾ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮೂವತ್ತಾರು ಕಾಲೆಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂವತ್ತಾರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅಹೋರಾತ್ರೇ ವಿಭಜತೇ ಸೂರ್ಯೋ ಮಾನುಷದೈವಿಕೇ। ತತ್ರಾಹಃ ಕರ್ಮಚೇಷ್ಟಾಯಾಂ ರಾತ್ರಿಃ ಸ್ವಪ್ನಾಯ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ।। ೫೭.

ಸೂರ್ಯನು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾನವ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ, ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪಿತ್ರ್ಯೇ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಮಾಸಃ ಪ್ರವಿಭಾಗಸ್ತಯೋಃ ಪುನಃ। ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷಸ್ತ್ವಹಸ್ತೇಷಾಂ ಶುಕ್ಲಃ ಸ್ವಪ್ನಾಯ ಶರ್ವರೀ ।। ೫೭.

ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಹಗಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷವು ಅವರ ಹಗಲು, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷವು ಅವರ ನಿದ್ರೆಗೆಂದು ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಮಾನುಷಾ ಮಾಸಾಃ ಪಿತ್ರ್ಯೋ ಮಾಸಶ್ಚ ಸ ಸ್ಮೃತಃ। ಶತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಮಾಸಾನಾಂ ಷಷ್ಟಯಾ ಚಾಪ್ಯಧಿಕಾನಿ ವೈ। ಪಿತ್ರ್ಯಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ್ಯೇಷ ಮಾನುಷೇಣ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ।। ೫೭.

ಮೂವತ್ತಾರು ಮಾನವ ತಿಂಗಳುಗಳು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ನೂರು ಅರವತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳು ಸೇರಿ ಪಿತೃಗಳ ಒಂದು ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾನವ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಾನುಷೇಣೈವ ಮಾನೇನ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಯಚ್ಛತಂ ಭವೇತ್ । ಪಿದೄಣಾಂ ತ್ರೀಣಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಙ್ಖಯಾತಾನೀಹ ತಾನಿ ವೈ। ಚತ್ವಾರ ಶ್ಚಾಧಿಕಾ ಮಾಸಾಃ ಪಿತ್ರೇ ಚೈವೇಹ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೫೭.

ಮಾನವ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳು ಕೂಡ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಲೋಕಿಕೇನೈವ ಮಾನೇನ ಅಬ್ದೋ ಯೋ ಮಾನುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಏತದ್ದಿವ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಂ ಶಾಸ್ತ್ರೇಽಸ್ಮಿನ್ ನಿಶ್ವಯೋ ಮತಃ ।। ೫೭.

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಣಿಸುವಂತೆ, ಮಾನವನಿಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಹೇಳುವದು, ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ದೈವಿಕ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದಿವ್ಯೇ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ವರ್ಷಂ ಪ್ರವಿಭಾಗಸ್ತಯೋಃ ಪುನಃ । ಅಹಸ್ತತ್ರೋದಗಯನಂ ರಾತ್ರಿಃ ಸ್ಯಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾಯನಮ್ ।। ೫೭.

ಒಂದು ದೈವಿಕ ವರ್ಷವನ್ನು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಉತ್ತರಾಯಣ, ರಾತ್ರಿ ದಕ್ಷಿಣಾಯನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಯೇ ತೇ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ದಿವ್ಯೇ ಪ್ರಸಙ್ಖಯಾತೇ ತಯೋಃ ಪುನಃ। ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ತಾನಿ ವರ್ಷಾಣಿ ದಿವ್ಯೋ ಮಾಸಸ್ತು ಸ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೭.

ಆ ದೈವಿಕ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿದಾಗ, ಮೂವತ್ತಾರು ದೈವಿಕ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ದೈವಿಕ ತಿಂಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.