ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸ ತದಾ ಹ್ಯಾಹುತೇಃ ಕಾಲೋ ದರ್ಶಸ್ಯ ಚ ವಷಟ್ಕ್ರಿಯಾ। ಏತದೃತುಮುಖಂ ಜ್ಞೇಯಮಮಾವಾಸ್ಯಾಸ್ಯ ಪರ್ವಣಃ ।। ೫೬.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುವ ಕಾಲ ಮತ್ತು ದರ್ಶ ಹವನದ ವಷಟ್‌ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಹಬ್ಬದ ಆರಂಭ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ದಿವಾ ಪರ್ವಣ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಕ್ಷೀಣೇನ್ದೌ ಬಹುಲೇ ತು ವೈ। ತಸ್ಮಾದ್ದಿವಾ ಹ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಗೃಹ್ಯತೇಽಸೌ ದಿವಾಕರಃ। ಗೃಹ್ಯತೇ ವೈ ದಿವಾ ಹ್ಯಸ್ಮಾದಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ದಿವಿಕ್ಷಯೈಃ ।। ೫೬.

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು, ಹಗಲು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿರುವಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಗಲು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದಿನಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಲಾನಾಮಪಿ ವೈ ತಾಸಾಂ ಬಹುಮಾನ್ಯಾಜಡಾತ್ಮಕೈಃ। ತಿಥೀನಾಂ ನಾಮ ಧೇಯಾನಿ ವಿದ್ವದ್ಭಿಃ ಸಂಜ್ಞಿತಾನಿ ವೈ ।। ೫೬.

ಆ ಚಂದ್ರಕಲೆಗಳಿಗೂ, ಪಂಡಿತರು ತಿಥಿಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಜಡಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದರೂ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ದರ್ಶಯೇತಾಮಥಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸಾವುಭೌ । ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತ್ಯಥ ತೇನೈವ ಕ್ರಮಶಃ ಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಲಾತ್ ।। ೫೬.

ಆಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ.

ದ್ವಿಲವೇನ ಹ್ಯಹೋ ರಾತ್ರಂ ಭಾಸ್ಕರಂ ಸ್ಪೃಶತೇ ಶಶೀ। ಸ ತದಾ ಹ್ಯಾಹುತೇಃ ಕಾಲೋ ದರ್ಶಸ್ಯ ಚ ವಷಟ್‌ಕ್ರಿಯಾ ।। ೫೬.

ಎರಡು ಲವಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ, ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಹೋಮ ಮತ್ತು ದರ್ಶ ಹವನದ ವಷಟ್‌ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಕುಹೇತಿ ಕೋಕಿರೇನೋಕ್ತೋ ಯಃ ಕಾಲಃ ಪರಿಚಿಹ್ನಿತಃ। ತತ್ಕಾಲಸಂಜ್ಞಿತಾ ಯಸ್ಮಾದಮಾವಾಸ್ಯಾ ಕುಹುಃ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೫೬.

'ಕುಹು' ಎಂದು ಗುರುಗಳು ಗುರುತಿಸಿದ ಕಾಲವೇ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ 'ಕುಹು' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಸಿನೀವಾಲೀಪ್ರಮಾಣೇನ ಕ್ಷೀಣಶೇಷೋ ನಿಶಾಕರಃ। ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ವಿಶತ್ಯರ್ಕಂ ಸಿನೀವಾಲೀ ತತಃ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೫೬.

ಸಿನೀವಾಲಿಯಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರುವ ಚಂದ್ರನು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಸೂರ್ಯನೊಳಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು 'ಸಿನೀವಾಲಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರ್ವಣಃ ಪರ್ವಕಾಲಸ್ತು ತುಲ್ಯೋ ವೈ ತು ವಷಟ್‌ಕ್ರಿಯಾ। ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯವ್ಯತೀಪಾತೇ ಉಭೇ ತೇ ಪೂರ್ಣಿಮೇ ಸ್ಮೃತೇ ।। ೫೬.

ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಚಂದ್ರಕಾಲವು ದರ್ಶ ಹವನದ ವಷಟ್‌ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರತಿಪತ್ಪಞ್ಚದಶ್ಯೋಶ್ಚ ಪರ್ವಕಾಲೋ ದ್ವಿಮಾತ್ರಕಃ। ಕಾಲಃ ಕುಹುಸಿನೀವಾಲ್ಯೋಃ ಸಮುದ್ರೋ ದ್ವಿಲವಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೬.

ಪ್ರತಿಪದ ಮತ್ತು ಹದಿನೈದನೇ ತಿಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಎರಡು ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಲವಿದೆ. ಕುಹು ಮತ್ತು ಸಿನೀವಾಲಿಯ ಕಾಲವನ್ನು ಎರಡು ಲವಗಳ ಸಾಗರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅರ್ಕಾಗ್ನಿಮಣ್ಡಲೇ ಸೋಮೇ ಪರ್ವಕಾಲಃ ಕಲಾಶ್ರಯಃ। ಏವಂ ಸ ಶುಕ್ರಪಕ್ಷೋ ವೈ ರಜನ್ಯಾಃ ಪರ್ವಸನ್ಧಿಷು ।। ೫೬.

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಾಲ ಇದ್ದಾಗ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷವು ಹಬ್ಬದ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಣ್ಡಲಃ ಶ್ರೀಮಾಂಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಉಪರಜ್ಯತೇ। ಯಸ್ಮಾದಾಪ್ಯಾಯತೇ ಸೋಮಃ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾನ್ತು ಪೂರ್ಣಿಮಾ ।। ೫೬.

ಪೂರ್ಣವಾದ, ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಚಂದ್ರನು ಗ್ರಹಣಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರನು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ, ಹದಿನೈದನೇ ದಿನ ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ದಶಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿಶ್ಚೈವ ಕಲಾಭಿರ್ದಿವಸಕ್ರಮಾತ್। ತಸ್ಮಾತ್ ಕಲಾ ಪಞ್ಚದಶೀ ಸೋಮೇ ನಾಸ್ತಿ ತು ಷೋಡಶೀ। ತಸ್ಮಾತ್ಸೋಮಸ್ಯ ಭವತಿ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಂ ಮಹಾಕ್ಷಯಃ ।। ೫೬.

ಹತ್ತು ಕಲೆಗಳು, ನಂತರ ಐದು ಕಲೆಗಳು ಹೀಗೆ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹದಿನೈದನೇ ದಿನ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರನೇ ಕಲೆಯೇ ಇರದು. ಆ ದಿನ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ಪಿತರೋ ದೇವಾಃ ಸೋಮಪಾಃ ಸೋಮವರ್ದ್ಧನಾಃ। ಆರ್ತ್ತವಾ ಋತವೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತೇ ದೇವಾ ಭಾವಯನ್ತಿ ಚ ।। ೫೬.

ಈ ಪಿತೃಗಳು ದೇವತೆಗಳು, ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿಯುವವರು, ಸೋಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವರು. ಇವರು ಋತುಗಳ ಪಿತೃಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಋತುಗಳ ಮೂಲಕ ಇವರನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅತಃ ಪಿತೄನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮಾಸಶ್ರಾದ್ಧಭುಜಸ್ತು ಯೇ। ತೇಷಾಂ ಗತಿಞ್ಚ ಸತ್ತ್ವಞ್ಚ ಗತಿಂ ಶ್ರಾದ್ಧಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ ।। ೫೬.

ಈಗ ಮಾಸಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಪಿತೃಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅವರ ಗತಿಯೂ ಸ್ವರೂಪವೂ ಹಾಗು ಶ್ರಾದ್ಧದ ಕ್ರಮವೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ನ ಮೃತಾನಾಂ ಗತಿಃ ಶಕ್ಯಾ ವಿಜ್ಞಾತುಂ ಪುನರಾಗತಿಃ। ತಪಸಾಪಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇನ ಕಿಂ ಪುನರ್ಮಾಂಸಚಕ್ಷುಷಾ ।। ೫೬.

ಮರಣ后的ವರ ಗತಿ ತಿಳಿಯಲಾಗದು, ಅವರ ಮರಳುವದು ಕೂಡ ತಿಳಿಯಲಾಗದು, ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲದೆ. ಮಾನವನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ?

ಶ್ರಾದ್ಧದೇವಾನ್ ಪಿದೄನೇತಾನ್ ಪಿತರೋ ಲೌಕಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ದೇವಾಃ ಸೌಮ್ಯಾಶ್ಚ ಯಜ್ವಾನಃ ಸರ್ವೇ ಚೈವ ಹ್ಯಯೋನಿಜಾಃ ।। ೫೬.

ಶ್ರಾದ್ಧದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು ಲೋಕಿಕ ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು ಶಾಂತರೂಪಿಗಳು, ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರಲ್ಲ.

ದೇವಾಸ್ತೇ ಪಿತರಃ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತಾನ್ ಭಾವಯನ್ತ್ಯುತ। ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಿತರಶ್ಚೈವ ತೇಭ್ಯೋಽನ್ಯೇ ಲೌಕಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೬.

ಅಲ್ಲಿಯ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಪಿತೃಗಳೇ, ದೇವತೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಿತೃಗಳು ಬೇರೆ, ಲೋಕಿಕರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಿತಾ ಪಿತಾಮಹಶ್ಚೈವ ತಥೈವ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಃ। ಯಜ್ವಾನೋ ಯೇ ತು ಸೋಮೇ ನ ಸೋಮವನ್ತಸ್ತು ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೬.

ತಂದೆ, ತಾತ, ಮತ್ತು ತಾತನ ತಂದೆ—ಇವರು ಸೋಮಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು ಎಂದೇ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸೋಮವಿಲ್ಲದೆ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಹೀಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು.

ಯೇ ಯಜ್ವಾನಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತೇಷಾಂ ತೇ ವೈ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಕರ್ಮಸ್ವೇತೇಷು ಯುಕ್ತಾಸ್ತೇ ತೃಪ್ಯನ್ತ್ಯಾದೇಹಸಮ್ಭವಾತ್ ।। ೫೬.

ಅವರಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಬರ್ಹಿಷದರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಅವರು ದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತೇಷಾಂ ಹೋಮಿನೋ ಯಾಜ್ಯಯಾಜಿನಃ। ಯೇ ವಾಪ್ಯಾಶ್ರಮಧರ್ಮೇಣ ಪ್ರಸ್ಥಾನೇಷು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೫೬.

ಅವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು ಹೋಮ ಮಾಡುವವರು, ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಉಪಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು, ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದವರು.

ಅನ್ತೇ ಚ ನೈವ ಸೀದನ್ತಿ ಶ್ರದ್ಧಾಯುಕ್ತೇನ ಕರ್ಮಣಾ। ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ತಪಸಾ ಯಜ್ಞೇನ ಪ್ರಜಯಾ ಚ ವೈ ।। ೫೬.

ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿರುವ ಕರ್ಮದಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಯಜ್ಞದಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂತಾನದಿಂದ ಅವರು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಶ್ರದ್ಧಯಾ ವಿದ್ಯಯಾ ಚೈವ ಪ್ರದಾನೇನ ಚ ಸಪ್ತಧಾ। ಕರ್ಮಸ್ವೇತೇಷು ಯೇ ಯುಕ್ತಾ ಭವನ್ತ್ಯಾ ದೇವಪಾತನಾತ್ ।। ೫೬.

ಶ್ರದ್ಧೆ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ದಾನ—ಈ ಏಳುವಿಧವಾದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ದೇವತೆಗಳ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.

ದೇವೈಸ್ತೈಃ ಪಿತೃಭಿಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕೈಃ ಸೋಮಪಾಯಕೈಃ। ಸ್ವರ್ಗತಾ ದಿವಿ ಮೋದನ್ತೇ ಪಿತೃಮನ್ತಮುಪಾಸತೇ ।। ೫೬.

ಆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಸೋಮಪಾನ ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಪತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಜಾವತಾಂ ಪ್ರಶಂಸೈವ ಸ್ಮೃತಾ ಸಿದ್ಧಾ ಕ್ರಿಯಾವತಾಮ್। ತೇಷಾಂ ನಿವಾಪದತ್ತಾನ್ನಂ ತತ್ಕುಲೀನೈಶ್ಚ ಬಾನ್ಧವೈಃ ।। ೫೬.

ಸಂತಾನವಿರುವವರಲ್ಲಿ ಸಾಧಕರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವರ ಆಹಾರವನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಮಾಸಂ ಶ್ರಾದ್ಧಭುಜಸ್ತೃಪ್ತಿ ಲಭನ್ತೇ ಸೋಮಲೌಕಿಕಾಃ। ಏತೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಿತರೋ ಮಾಸಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಭುಜಸ್ತು ತೇ ।। ೫೬.

ಮಾಸಪೂರ್ತಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸೋಮಲೋಕದ ಪಿತೃಗಳು ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇವರು ಮಾನವನ ಪಿತೃಗಳು, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು.

ತೇಭ್ಯೋಽಪರೇ ತು ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಃ ಕರ್ಮಯೋನಿಷು। ಭ್ರಷ್ಟಾಶ್ಚಾಶ್ರಮಧರ್ಮೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಧಾಸ್ವಾಹಾವಿವರ್ಜಿತಾಃ ।। ೫೬.

ಆ ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಬೇರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರರಾಗಿರುವವರು, ಆಶ್ರಮಧರ್ಮದಿಂದ ತಪ್ಪಿಹೋದವರು, ಸ್ವಧಾ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಹಾ ಬಲಿಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿರುವವರು—

ಭಿನ್ನದೇಹಾ ದುರಾತ್ಮನಃ ಪ್ರೇತಭೂತಾ ಯಮಕ್ಷಯೇ। ಸ್ವಕರ್ಮಾಣ್ಯೇವ ಶೋಚನ್ತಿ ಯಾತನಾಸ್ಥಾನಮಾಗತಾಃ ।। ೫೬.

ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ, ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವರು, ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇತರೂಪದಲ್ಲಿರುವವರು, ತಮ್ಮ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆನೆದು ದುಃಖಪಡುತ್ತಾರೆ, ಯಾತನೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ.

ದೀರ್ಘಾಯುಷೋಽತಿಶುಷ್ಕಾಶ್ಚ ವಿವರ್ಣಾಶ್ಚ ವಿವಾಸಸಃ। ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಪರೀತಾಶ್ಚ ವಿದ್ರವನ್ತಿ ಇತಸ್ತತಃ ।। ೫೬.

ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವಿರುವ, ಬಹಳ ಒಣಗಿದ, ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ಬಟ್ಟೆಯಿಲ್ಲದವರು, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ದಾಹದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸರಿತ್ಸರಸ್ತಡಾಗಾನಿ ವಾಪಿಶ್ಚೈವ ಜಲೇಪ್ಸವಃ। ಪರಾನ್ನಾನಿ ಚ ಲಿಪ್ಸನ್ತೇ ಕಮ್ಪಮಾನಾಸ್ತತಸ್ತತಃ ।। ೫೬.

ನೀರನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಅವರು ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ; ಪರರ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಬಿಗುಬಿಗುವಾಗಿ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ.