ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯದಾ ತು ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ತೌ ನಕ್ಷತ್ರೇಣ ಸಮಾಗತೌ। ಅಮಾವಾಸ್ಯಾನ್ನಿವಸತ ಏಕರಾತ್ರೈಕಮಣ್ಡಲೇ ।। ೫೬.

ಯಾವಾಗ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರದೊಡನೆ ಸೇರಿ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಅದು ಆ ಸಮಯ.

ಸ ಗಚ್ಛತಿ ತದಾ ದ್ರಷ್ಟುಂ ದಿವಾಕರನಿಶಾಕರೌ। ಅಮಾವಸ್ಯಾಮಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಮಾತಾಮಹಪಿತಾಮಹೌ। ಅಭಿವಾದ್ಯ ತದಾ ತತ್ರ ಕಾಲಾಪೇಕ್ಷಃ ಪ್ರತೀಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೫೬.

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ತಂದೆ ಇವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸೀದಮಾನಾತ್ ಸೋಮಾಚ್ಚ ಪಿತ್ರರ್ಥಂ ತತ್ಪರಿಸ್ರವಾತ್। ಐಲಃ ಪುರೂರವಾ ವಿದ್ವಾನ್ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಪ್ರಯತ್ನತಃ। ಉವಾಸ್ತೇ ಪಿತೃಮನ್ತಂ ತಂ ಸಸೋಮಂ ಸ ದಿವಾಸ್ಥಿತಃ ।। ೫೬.

ಚಂದ್ರನು ದಯಾಳುವಾಗಿ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸತ್ವವನ್ನು ಹರಿಯುವಾಗ, ಇಲನ ಮಗ ಪುರೂರವನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಪಿತೃ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರೊಡನೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ದ್ವಿಲವಂ ಕುಹುಮಾತ್ರಂ ತು ತೇ ಉಭೇ ತು ವಿಚಾರ್ಯ ಸಃ। ಸಿನೀವಾಲೀಪ್ರಮಾಣೇನ ಸಿನೀವಾಲೀಮುಪಾಸಕಃ ।। ೫೬.

ಅವನು ಎರಡು ಲವ ಮತ್ತು ಕುಹು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು, ಸೀನಿವಾಲಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ, ಸೀನಿವಾಲಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕುಹೂಮಾತ್ರಾಂ ಕಲಾಞ್ಚೈವ ಜ್ಞಾತ್ವೋಪಾಸ್ತೇ ಕುಹುಂ ಪುನಃ। ಸ ತದಾ ಭಾನುಮತ್ಯೇಕ ಕಾಲಾವೇಕ್ಷೀ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ ।। ೫೬.

ಕುಹು ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕುಹುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾನುಮತಿಯೊಂದೇ ಕಾಲವನ್ನು ಅವನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸುಧಾಮೃತಂ ಕುತಃ ಸೋಮಾತ್ ಪ್ರಸ್ರವೇನ್ಮಾಸತೃಪ್ತಯೇ। ದಶಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿಶ್ಚೈವ ಸುಧಾಮೃತಪರಿಸ್ರವೈಃ ।। ೫೬.

ಚಂದ್ರನಿಂದ ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಅಮೃತ ಹೇಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ? ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಅಮೃತದ ಹರಿವಿನಿಂದ ಅದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೇ ತದಾ ಪೀತ್ವಾ ದುಹ್ಯಮಾನಂ ತಥಾಂಶುಭಿಃ। ಸದ್ಯಃ ಪಕ್ಷರತಾ ತೇನ ಸೌಮ್ಯೇನ ಮಧುನಾ ಚ ಸಃ ।। ೫೬.

ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹಾಲು ಹೀರಿದಂತೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ಚಂದ್ರನ ಮಧುರದಿಂದ ಆ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನಿರ್ವಾಪಣಾರ್ಥಂ ದತ್ತೇನ ಪಿತ್ರೇಣ ವಿಧಿನಾ ನೃಪಃ। ಸುಧಾಮೃತೇನ ರಾಜೇನ್ದ್ರಸ್ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ವೈ ಪಿತೄನ್। ಸೌಮ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಕಾವ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫೬.

ಹೋಮಕ್ಕಾಗಿ, ತಂದೆಯು ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನೀಡಿದ ಅಮೃತದಿಂದ, ರಾಜನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು; ಚಂದ್ರಸಂಬಂಧಿ, ಬರ್ಹಿಷದ್, ಕಾವ್ಯ, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರೂ ಹೀಗೆಯೇ ತೃಪ್ತರಾದರು.

ಋತುರಗ್ನಿಸ್ತು ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸ ತು ಸಂವತ್ಸರೋ ಮತಃ। ಜಜ್ಞಿರೇ ಹ್ಯೃತವಸ್ತಸ್ಮಾದೃತುಭ್ಯಶ್ಚಾರ್ತ್ತವಾಶ್ಚ ಯೇ । ೫೬.

ಋತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನೇ ವರ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಋತುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಋತುಗಳಿಂದ ಅರ್ಧವರ್ಷಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಆರ್ತ್ತವಾ ಹ್ಯರ್ದ್ಧಮಾಸಾಖ್ಯಾಃ ಪಿತರೋ ಹ್ಯಬ್ದಸೂನವಃ। ಋತುಃ ಪಿತಾಮಹಾ ಮಾಸಾ ಋತುಶ್ಚೈವಾಭ್ದಸೂನವಃ ।। ೫೬.

ಅರ್ಧವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪಿತೃಗಳ ಪುತ್ರರು, ವರ್ಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಋತು ಪಿತಾಮಹ, ತಿಂಗಳುಗಳು ವರ್ಷಪುತ್ರರು, ಋತು ಕೂಡ ವರ್ಷಪುತ್ರನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಪ್ರಪಿತಾಮಹಾಸ್ತು ವೈ ದೇವಾಃ ಪಞ್ಚಾಬ್ದಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಾಃ। ಸೌಮ್ಯಾಸ್ತು ಸೌಮ್ಯಜಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಕಾವ್ಯಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಕವೇಃ ಸುತಾಃ ।। ೫೬.

ಪ್ರಪಿತಾಮಹರು ದೇವತೆಗಳು, ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು; ಚಂದ್ರಸಂಬಂಧಿಗಳು ಚಂದ್ರನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಕಾವ್ಯರು ಕವಿಯ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಉಪಹೂತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ದೇವಾಃ ಸೋಮಜಾಃ ಸೋಮಪಾಸ್ತಥಾ। ಆಜ್ಯಪಾಸ್ತು ಸ್ಮೃತಾಃ ಕಾವ್ಯಾಸ್ತೃಪ್ಯನ್ತಿ ಪಿತೃಜಾತಯಃ ।। ೫೬.

ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಚಂದ್ರನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವವರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹವನದ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಕಾವ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಿತೃವಂಶಗಳು ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಾವ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷದಶ್ಚೈವ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಶ್ಚ ತೇ ತ್ರಿಧಾ। ಗೃಹಸ್ಥಾ ಯೇ ಚ ಯಜ್ವಾನಾ ಋತುರ್ಬರ್ಹಿಷದೋ ಧ್ರುವಮ್ ।। ೫೬.

ಕಾವ್ಯರು, ಬರ್ಹಿಷದ್ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ; ಗೃಹಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು, ಋತುಗಳ ಬರ್ಹಿಷದ್ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ಚಾಪಿ ಯಜ್ವಾನಾ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಸ್ತಥಾರ್ತ್ತವಾಃ। ಅಷ್ಟಕಾಪತಯಃ ಕಾವ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಾಬ್ದಾಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೫೬.

ಗೃಹಸ್ಥರು, ಯಜ್ಞಕಾರರು, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು, ಅರ್ಧವರ್ಷಗಳು, ಅಷ್ಟಕಾಧಿಪತಿಗಳು, ಕಾವ್ಯರು ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷಗಳು—ಇವರನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಏಷಾಂ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಃ ಸೂರ್ಯಸ್ತು ಪರಿವತ್ಸರಃ। ಸೋಮ ಈದ್ವತ್ಸರಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವಾಯುಶ್ಚೈವಾನುವತ್ಸರಃ ।। ೫೬.

ಇವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ವರ್ಷ, ಸೂರ್ಯನು ಪರಿವತ್ಸರ, ಚಂದ್ರನು ಇಡ್ವತ್ಸರ, ವಾಯು ಅನುವತ್ಸರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ರುದ್ರಸ್ತು ವತ್ಸರಸ್ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಾಬ್ದಾ ಯೇ ಯುಗಾತ್ಮಕಾಃ। ಲೇಖಾಶ್ವೈವೋಷ್ಮಪಾಶ್ಚೈವ ದಿವಾಕೀರ್ತ್ಯಾಶ್ಚ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೬.

ಓ ರುದ್ರ, ಅವರಿಗೊಂದು ವರ್ಷವೇ ಒಂದು ದಿನದಂತೆ, ಐದು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಯುಗವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಲೇಖ, ಅಶ್ವ, ಉಷ್ಮಪ ಮತ್ತು ದಿವಾಕೀರ್ತಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಏತೇ ಪಿಬನ್ತ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಸುಧಾಂ ದಿವಿ । ತಾಂಸ್ತೇನ ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ಯಾವದಾಸೀತ್ ಪುರೂರವಾಃ ।। ೫೬.

ಈ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು, ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಪುರೂರವನು ಬದುಕಿದ್ದವರೆಗೆ ಅವನಿಂದ ಅವರ ತೃಪ್ತಿ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಯಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಸ್ರವತೇ ಸೋಮಾನ್ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ನಿಬೋಧತ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಧಾಮೃತಂ ದ್ವೈ ಪಿತೄಣಾಂ ಸೋಮಪಾಯಿನಾಮ್ ।। ೫೬.

ಏಕೆ ಸೋಮನು ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಮೃತ ಮತ್ತು ಮಧು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ತದಮೃತಂ ಸೌಮ್ಯಂ ಸುಧಾ ಚ ಮಧು ಚೈವ ಹ । ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೇ ಯಥಾ ಚೇನ್ದೋಃ ಕಲಾಃ ಪಞ್ಚದಶ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೫೬.

ಹೀಗಾಗಿ, ಆ ಮೃದುವಾದ ಅಮೃತವೂ, ಮಧುವೂ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಹದಿನೈದು ಕಲೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗುವಂತೆ ಕುಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಿಬನ್ತ್ಯಮ್ಬುಮಯೀರ್ದೇ ವಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತು ಛನ್ದಜಾಃ। ಪೀತ್ವಾ ಚ ಮಾಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚತುರ್ದ್ದಶ್ಯಾಂ ಸುಧಾಮೃತಮ್ ।। ೫೬.

ನೀರಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಚತುರ್ಧಶಿಯಂದು ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆ ಬಳಿಕ ತಿಂಗಳು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯೇವಂ ಪೀಯಮಾನಸ್ತು ದೈವತೈಶ್ಚ ನಿಶಾಕರಃ। ಸಮಾಗಚ್ಛದಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಭಾಗೇ ಪಞ್ಚದಶೇ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೫೬.

ಹೀಗಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವಾಗ, ಚಂದ್ರನು ಹದಿನೈದನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಸುಷುಮ್ನಾಪ್ಯಾಯಿತಞ್ಚೈವ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಪಿಬನ್ತಿ ದ್ವಿಕಲಂ ಕಾಲಂ ಪಿತರಸ್ತೇ ಸುಧಾಮೃತಮ್ ।। ೫೬.

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುಷುಮ್ನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಚಂದ್ರನ ಎರಡು ಕಲೆಗಳಷ್ಟು ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಗಳು ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ತತಃ ಪೀತಕ್ಷಯೇ ಸೋಮೇ ಸೂರ್ಯೋಽಸಾವೇಕರಶ್ಮಿನಾ। ಆಪ್ಯಾಯಯತ್ಸುಷುಮ್ನೇನ ಪಿತೄಣಾಂ ಸೋಮಪಾಯಿನಾಮ್ ।। ೫೬.

ಆಮೇಲೆ, ಸೋಮದಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತವು ಮುಗಿದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ಕಿರಣದಿಂದ ಸುಷುಮ್ನೆ ಮೂಲಕ ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬುತ್ತಾನೆ.

ನಿಃಶೇಷಾಯಾಂ ಕಲಾಯಾನ್ತು ಸೋಮಮಾಪ್ಯಾಯಯತ್ ಪುನಃ। ಸುಷುಮ್ನಾಪ್ಯಾಯಮಾನಸ್ಯ ಭಾಗಂ ಭಾಗ ಮಹಃಕ್ರಮಾತ್। ಕಲಾಃ ಕ್ಷೀಯನ್ತಿ ತಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಶುಕ್ಲಾಶ್ಚಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ಚ ।। ೫೬.

ಚಂದ್ರನ ಎಲ್ಲಾ ಕಲೆಗಳು ಮುಗಿದಾಗ, ಸೋಮನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಸುಷುಮ್ನೆಯಿಂದ ತುಂಬುತ್ತಾ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ.

ಏವಂ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ವೀರ್ಯೇಣ ಚನ್ದ್ರಸ್ಯಾಪ್ಯಾಯಿತಾ ತನುಃ। ದೃಶ್ಯತೇ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ವೈ ಶುಕ್ಲಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಣ್ಡಲಃ। ಸಂಸಿದ್ಧಿರೇವಂ ಸೋಮಸ್ಯ ಪಕ್ಷಯೋಃ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಯೋಃ ।। ೫೬.

ಹೀಗಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನ ದೇಹವು ತುಂಬಿ, ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಪೂರ್ಣ, ಬೆಳಗಿನ ಚಂದ್ರಮಂಡಲವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸೋಮನು ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವುದು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಪಿತೃಮಾನ್ ಸೋಮಃ ಸ್ಮೃತ ಇದ್ವತ್ಸರಃ ಕ್ರಮಾತ್ । ಕ್ರಾನ್ತಃ ಪಂಚದಶೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಸುಧಾ ಮೃತಪರಿಸ್ರವೈಃ ।। ೫೬.

ಹೀಗೆ, ಪಿತೃಮಾನ್ ಎಂಬ ಈ ಸೋಮನು ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹದಿನೈದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಮೃತ ಮತ್ತು ಮಧು ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಅತಃ ಪರ್ವಾಣಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪರ್ವಣಾಂ ಸನ್ಧಯಸ್ತಥಾ। ಗ್ರನ್ಥಿಮನ್ತಿ ಯಥಾ ಪರ್ವಾಣೀಕ್ಷುವೇಣ್ವೋರ್ಭವನ್ತ್ಯುತ ।। ೫೬.

ಈಗ ನಾನು ಪರ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವುಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಬ್ಬಿನ ಕಾಂಡದ ಗುಡ್ಡೆಗಳಂತೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ.

ತಥಾರ್ದ್ಧಮಾಸಪರ್ವಾಣಿ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಾನಿ ವೈ ವಿದುಃ। ಪೂರ್ಣಾಮಾವಾಸ್ಯಯೋರ್ಭೇದೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಯಾ ಸನ್ಧಯಶ್ಚ ವೈ । ಅರ್ದ್ಧಮಾಸಾಸ್ತು ಪರ್ವಾಣಿ ತೃತೀಯಾಪ್ರಭೃತೀನಿ ತು ।। ೫೬.

ಹೀಗಾಗಿ, ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳುಗಳಾದ ಶುಕ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪರ್ವಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಪೌರ್ಣಮಿ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಗುಡ್ಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಧಿಗಳು. ತೃತೀಯೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳುಗಳು ಪರ್ವಗಳಾಗಿವೆ.

ಅಗ್ನಯಾಧಾನಕ್ರಿಯಾ ಯಸ್ಮಾತ್ ಕ್ರಿಯತೇ ಪರ್ವಸನ್ಧಿಷು। ಸಾಯಾಹ್ನೇ ಪ್ರತಿಪಚ್ಚೈವ ಸ ಕಾಲಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸಿಕಃ ।। ೫೬.

ಪರ್ವಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪದೆಯಂದು ನಡೆಯುವ ಕಾಲವನ್ನು ಪೌರ್ಣಮಾಸಿಕ ಕಾಲವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.