ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪಿನಾಕಪಾಣಿರ್ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಾಸನಶೂಲಧೃಕ್ । ದಣ್ಡಕೃಷ್ಣಾಜಿನಧರಃ ಕಪಾಲೀ ಘೋರರೂಪಧೃಕ್ ।। ೫೫.

ಪಿನಾಕ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಭಗವಂತನು, ಎತ್ತು ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ದಂಡವನ್ನೂ ಕಪ್ಪು ಕರುಹು ಚರ್ಮವನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಕಪಾಲವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಭಯಾನಕವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದ್ದನು.

ವ್ಯಾಲಯಜ್ಞೋಪವೀತೀ ಚ ಸುರಾಣಾಮಭಯಙ್ಕರಃ। ದುನ್ದುಭಿಸ್ವನನಿರ್ಘೋಷಪರ್ಜನ್ಯನಿನದೋಪಮಃ। ಮುಕ್ತೋ ಹಾಸಸ್ತದಾ ತೇನ ನಭಃ ಸರ್ವಮಪೂರಯತ್ ।। ೫೫.

ಅವನು ಹಾವು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದನು. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವನು. ಅವನ ಗರ್ಜನೆ ಡಂಡುಬಿ ಮೃದಂಗಗಳ ಧ್ವನಿಯಂತೂ, ಮೋಡಗಳ ಗುಡುಗಿನಂತೂ ಕೇಳಿಬಂದಿತು. ಅವನು ನಗಿದಾಗ ಆ ನಗು ಆಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲ ತುಂಬಿತು.

ತೇನ ಶಬ್ದೇನ ಮಹತಾ ವಯಂ ಭೀತಾ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ತದೋವಾಚ ಮಹಾಯೋಗೀ ಪ್ರೀತೋಽಹಂ ಸುರಸತ್ತಮೌ ।। ೫೫.

ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಭಯಾನಕ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ನಾವು ಭಯಗೊಂಡೆವು. ಆಗ ಆ ಮಹಾಯೋಗಿ ಮಾತನಾಡಿ, 'ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮರಾದವರೇ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಪಶ್ಯೇತಾಞ್ಚ ಮಹಾಮಾಯಾಂ ಭಯಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಮುಚ್ಯತಾಮ್ । ಯುವಾಂ ಪ್ರಸೂತೌ ಗಾತ್ರೇಷು ಮಮ ಪೂರ್ವಸನಾತನೌ ।। ೫೫.

'ಈ ಮಹಾಮಾಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲ ಭಯವೂ ದೂರವಾಗಲಿ. ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಪುರಾತನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು.' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಅಯಂ ಮೇ ದಕ್ಷಿಣೋ ಬಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ। ವಾಮೋ ಬಾಹುಶ್ಚ ಮೇ ವಿಷ್ಣುರ್ನಿತ್ಯಂ ಯುದ್ಧೇಷು ತಿಷ್ಠತಿ। ಪ್ರೀತೋಽಹಂ ಯುವಯೋಃ ಸಮ್ಯಗ್ವರಂ ದಝಿ ಯಥೇಪ್ಸಿತಮ್ ।। ೫೫.

'ನನ್ನ ಈ ಬಲಭುಜವೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಲೋಕಪಿತಾಮಹನು. ಎಡಭುಜವೇ ವಿಷ್ಣು, ಯಾವಾಗಲೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರುವವನು. ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ಬಯಸಿದ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ತತಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮನಸೌ ಪ್ರಣತೌ ಪಾದಯೋಃ ಪುನಃ । ಊಚತುಶ್ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ಪುನರೇವ ತದಾನಘೌ ।। ೫೫.

ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮರು ಹರ್ಷಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಪುನಃ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರು.

ಯದಿ ಪ್ರೀತಿಃ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಯದಿ ದೇಯೋ ವರಶ್ಚ ನೌ। ಭಕ್ತಿರ್ಭವತು ನೌ ನಿತ್ಯಂ ತ್ವಯಿ ದೇವ ಸುರೇಶ್ವರ ।। ೫೫.

'ನೀನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರಿದ್ದರೆ, ನಮಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದರೆ, ದೇವರೇ, ದೇವತೆಗಳಾಧಿಪತಿಯಾದ ನೀನಲ್ಲಿಯ ಭಕ್ತಿ ಸದಾ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರಲಿ.' ಎಂದು ಬೇಡಿದರು.

ಏವಮಸ್ತು ಮಹಾಭಾಗೌ ಸೃಜತಾಂ ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ ಭಗವಾಂಸ್ತತ್ರೈವಾನ್ತರಧೀಯತ ।। ೫೫.

'ಹೌದು, ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳೇ, ನೀವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಿ.' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಭಗವಂತನು ಅಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದನು.

ಏವಮೇಷ ಮಯೋಕ್ತೋ ವಃ ಪ್ರಭಾವಸ್ತಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ। ತೇನ ಸರ್ವಮಿದಂ ಸೃಷ್ಟಂ ಹೇತುಮಾತ್ರಾ ವಯನ್ತ್ವಿಹ ।। ೫೫.

'ಆ ಯೋಗಿಯ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದೆ. ಅವನೇ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಾರಣ ಮಾತ್ರ.' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಏತದ್ಧಿ ರೂಪಮಜ್ಞಾತಮವ್ಯಕ್ತಂ ಶಿವಸಂಜ್ಞಿತಮ್। ಅಚಿನ್ತ್ಯಂ ತದದೃಶ್ಯಞ್ಚ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಃ ।। ೫೫.

ಈ ರೂಪವು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದದು, ಅವ್ಯಕ್ತವಾದದು, ಶಿವ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದು. ಅದನ್ನು ಯಾರು ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷು ಹೊಂದಿದವರೋ, ಅವರೇ ನೋಡಬಲ್ಲರು.

ತಸ್ಮೈ ದೇವಾಧಿಪತ್ಯಾಯ ನಮಸ್ಕಾರಂ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತ ಹ। ಯೇನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಚಿನ್ತ್ಯಞ್ಚ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಃ ।। ೫೫.

ದೇವತೆಗಳಾಧಿಪತಿಯಾದ ಅವನಿಗೆ ಅವರು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಯಾರು ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ, ಅಲೌಕಿಕವಾದುದನ್ನು ನೋಡುವರೋ, ಅವರಿಂದ ಅವನು ಕಾಣಲ್ಪಡುವನು.

ಮಹಾದೇವ ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ಮಹೇಶ್ವರ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ। ಸುರಾಸುರವರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮನೋಹಂಸ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ।। ೫೫.

ಮಹಾದೇವ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವಾಗಲಿ. ಮಹೇಶ್ವರ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಅಸುರರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮನಸ್ಸಿನ ಹಂಸ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಗತಾಃ ಸರ್ವೇ ಸುರಾಃ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ನಿವೇಶನಮ್। ನಮಸ್ಕಾರಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನಾಃ ಶಙ್ಕರಾಯ ಮಹಾತ್ಮನೇ ।। ೫೫.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಶಂಕರನಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರು.

ಇಮಂ ಸ್ತವಂ ಪಠೇದ್ಯಸ್ತು ಈಶ್ವರಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಕಾಮಾಂಶ್ಚ ಲಭತೇ ಸರ್ವಾನ್ ಪಾಪೇಭ್ಯಸ್ತು ವಿಮುಚ್ಯತೇ ।। ೫೫.

ಯಾರು ಈ ಇಶ್ವರನ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಕುರಿತು ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಸದಾ ತೇನ ವಿಷ್ಣುನಾ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣುನಾ। ಮಹಾದೇವಪ್ರಸಾದೇನ ಉಕ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸನಾತನಮ್। ಏತದ್ವಃ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಮಯಾ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಬಲಮ್ ।। ೫೫.

ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸದಾ ವಿಷ್ಣುವೇ, ಮಹಾದೇವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮಹೇಶ್ವರನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಅಗಾತ್ಕಥಮಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ದಿವಂ ನೃಪಃ। ಐಲಃ ಪುರೂರವಾಃ ಸೂತ ಕಥಂ ವಾಽತರ್ಪಯತ್ ಪಿತೄನ್ ।। ೫೬.

ಏಲನು, ಪುರೂರವನು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾಸ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಹೇಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು? ಸೂತ, ಅವನು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದನು?

ತಸ್ಯ ಚಾಹಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಭಾವಂ ಶಾಂಶಪಾಯನ। ಐಲಸ್ಯಾದಿತ್ಯಸಂಯೋಗಂ ಸೋಮಸ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।। ೫೬.

ಆ ಪುರೂರವನ ಮಹಿಮೆ, ಆತನಿಗೆ ಸೂರ್ಯನೊಡನೆ ನಡೆದ ಸಂಗಮ, ಮತ್ತು ಸೋಮನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಶಾಂಶಪಾಯನ.

ಅಪಾಂಸಾರಮಯಸ್ಯೇನ್ದೋಃ ಪಕ್ಷಯೋಃ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಯೋಃ। ಹ್ರಾಸವೃದ್ಧೀ ಪಿತೃಮತಃ ಪಕ್ಷಸ್ಯ ಚ ವಿನಿರ್ಣಯಃ ।। ೫೬.

ನೀರು ಮತ್ತು ಅದರ ಸತ್ವದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನ ಕುಗ್ಗುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುವುದು ಪಿತೃಗಳ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೋಮಾಚ್ಚೈವಾಮೃತಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಪಿತೄಣಾಂ ತರ್ಪಣಂ ತಥಾ। ಕವ್ಯಾಗ್ನೇಶ್ಚಾತ್ತಸೋಮಾನಾಂ ಪಿತೄಣಾಞ್ಚೈವ ದರ್ಶನಮ್ ।। ೫೬.

ಚಂದ್ರನಿಂದ ಅಮೃತ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹವನದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕಾಣಬಹುದು.

ಯಥಾ ಪುರೂರವಾಶ್ಚೈಲ ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ವೈ ಪಿತೄನ್। ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪರ್ವಾಣಿ ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೫೬.

ಇಲನ ಮಗ ಪುರೂರವನು ಹೇಗೆ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಹಬ್ಬಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಯದಾ ತು ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ತೌ ನಕ್ಷತ್ರೇಣ ಸಮಾಗತೌ। ಅಮಾವಾಸ್ಯಾನ್ನಿವಸತ ಏಕರಾತ್ರೈಕಮಣ್ಡಲೇ ।। ೫೬.

ಯಾವಾಗ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರದೊಡನೆ ಸೇರಿ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಅದು ಆ ಸಮಯ.

ಸ ಗಚ್ಛತಿ ತದಾ ದ್ರಷ್ಟುಂ ದಿವಾಕರನಿಶಾಕರೌ। ಅಮಾವಸ್ಯಾಮಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಮಾತಾಮಹಪಿತಾಮಹೌ। ಅಭಿವಾದ್ಯ ತದಾ ತತ್ರ ಕಾಲಾಪೇಕ್ಷಃ ಪ್ರತೀಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೫೬.

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ತಂದೆ ಇವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸೀದಮಾನಾತ್ ಸೋಮಾಚ್ಚ ಪಿತ್ರರ್ಥಂ ತತ್ಪರಿಸ್ರವಾತ್। ಐಲಃ ಪುರೂರವಾ ವಿದ್ವಾನ್ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಪ್ರಯತ್ನತಃ। ಉವಾಸ್ತೇ ಪಿತೃಮನ್ತಂ ತಂ ಸಸೋಮಂ ಸ ದಿವಾಸ್ಥಿತಃ ।। ೫೬.

ಚಂದ್ರನು ದಯಾಳುವಾಗಿ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸತ್ವವನ್ನು ಹರಿಯುವಾಗ, ಇಲನ ಮಗ ಪುರೂರವನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಪಿತೃ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರೊಡನೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ದ್ವಿಲವಂ ಕುಹುಮಾತ್ರಂ ತು ತೇ ಉಭೇ ತು ವಿಚಾರ್ಯ ಸಃ। ಸಿನೀವಾಲೀಪ್ರಮಾಣೇನ ಸಿನೀವಾಲೀಮುಪಾಸಕಃ ।। ೫೬.

ಅವನು ಎರಡು ಲವ ಮತ್ತು ಕುಹು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು, ಸೀನಿವಾಲಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ, ಸೀನಿವಾಲಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕುಹೂಮಾತ್ರಾಂ ಕಲಾಞ್ಚೈವ ಜ್ಞಾತ್ವೋಪಾಸ್ತೇ ಕುಹುಂ ಪುನಃ। ಸ ತದಾ ಭಾನುಮತ್ಯೇಕ ಕಾಲಾವೇಕ್ಷೀ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ ।। ೫೬.

ಕುಹು ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕುಹುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾನುಮತಿಯೊಂದೇ ಕಾಲವನ್ನು ಅವನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸುಧಾಮೃತಂ ಕುತಃ ಸೋಮಾತ್ ಪ್ರಸ್ರವೇನ್ಮಾಸತೃಪ್ತಯೇ। ದಶಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿಶ್ಚೈವ ಸುಧಾಮೃತಪರಿಸ್ರವೈಃ ।। ೫೬.

ಚಂದ್ರನಿಂದ ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಅಮೃತ ಹೇಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ? ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಅಮೃತದ ಹರಿವಿನಿಂದ ಅದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೇ ತದಾ ಪೀತ್ವಾ ದುಹ್ಯಮಾನಂ ತಥಾಂಶುಭಿಃ। ಸದ್ಯಃ ಪಕ್ಷರತಾ ತೇನ ಸೌಮ್ಯೇನ ಮಧುನಾ ಚ ಸಃ ।। ೫೬.

ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹಾಲು ಹೀರಿದಂತೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ಚಂದ್ರನ ಮಧುರದಿಂದ ಆ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನಿರ್ವಾಪಣಾರ್ಥಂ ದತ್ತೇನ ಪಿತ್ರೇಣ ವಿಧಿನಾ ನೃಪಃ। ಸುಧಾಮೃತೇನ ರಾಜೇನ್ದ್ರಸ್ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ವೈ ಪಿತೄನ್। ಸೌಮ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಕಾವ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫೬.

ಹೋಮಕ್ಕಾಗಿ, ತಂದೆಯು ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನೀಡಿದ ಅಮೃತದಿಂದ, ರಾಜನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು; ಚಂದ್ರಸಂಬಂಧಿ, ಬರ್ಹಿಷದ್, ಕಾವ್ಯ, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರೂ ಹೀಗೆಯೇ ತೃಪ್ತರಾದರು.

ಋತುರಗ್ನಿಸ್ತು ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸ ತು ಸಂವತ್ಸರೋ ಮತಃ। ಜಜ್ಞಿರೇ ಹ್ಯೃತವಸ್ತಸ್ಮಾದೃತುಭ್ಯಶ್ಚಾರ್ತ್ತವಾಶ್ಚ ಯೇ । ೫೬.

ಋತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನೇ ವರ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಋತುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಋತುಗಳಿಂದ ಅರ್ಧವರ್ಷಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.