ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಚನ್ದ್ರಾಸ್ತಾ ನಾಮತಃ ಸರ್ವಾಃ ಪೀತಾಭಾಸ್ತು ಗಭಸ್ತಯಃ। ಶುಕ್ಲಾಶ್ಚ ಕಕುಭಶ್ಚೈವ ಗಾವೋ ವಿಶ್ವಭೃತಸ್ತಥಾ ।। ೫೩.

ಅವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಚಂದ್ರಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳ ಕಿರಣಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದವು, ಕೆಲವು ಬಿಳಿಯವು, ಕೆಲವು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೇ ಸೇರಿವೆ, ಮತ್ತು ಆ ಹಸುವುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಭೃತ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶುಕ್ಲಾಸ್ತಾ ನಾಮತಃ ಸರ್ವಾಸ್ತ್ರಿಶತಾ ಘರ್ಮಸರ್ಜನಾಃ। ಸಮಂ ಬಿಭರ್ತಿ ತಾಭಿಸ್ತು ಮನುಷ್ಯಪಿತೃದೇವತಾಃ ।। ೫೩.

ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಶುಕ್ಲಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಮೂರು ನೂರು ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಅವು ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವು; ಅವುಗಳಿಂದ ಮಾನವರು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಮನುಷ್ಯಾನೌಷಧೇನೇಹ ಸ್ವಧಯಾ ಚ ಪಿತೄನಪಿ। ಅಮೃತೇನ ಸುರಾನ್ ಸರ್ವಾಂಸ್ತ್ರೀಂಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತರ್ಪಯತ್ಯಸೌ ।। ೫೩.

ಇಲ್ಲಿ, ಅವನು ಔಷಧಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾನವರನ್ನು, ಸ್ವಧೆಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು, ಅಮೃತದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಈ ಮೂರು ಮೂಲಕ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಸನ್ತೇ ಚೈವ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಚ ಸತೈಃ ಸುತಪತೇ ತ್ರಿಭಿಃ। ವರ್ಷಾಸ್ವಥೋ ಶರದಿ ಚ ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಮ್ಪ್ರಕರ್ಷತಿ ।। ೫೩.

ವಸಂತ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮೂರು ನೂರು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಳೆಯ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ಚೈವ ಹಿಮಂ ಸ ಸೃಜ ತೇ ತ್ರಿಭಿಃ। ಓಷಧೀಷು ಬಲನ್ಧತ್ತೇ ಸ್ವಧಯಾ ಚ ಪಿತೄನಪಿ। ಸೂರ್ಯೋಽಮರತ್ವಮಮೃತತ್ರಯನ್ತ್ರಿಷು ನಿಯಚ್ಛತಿ ।। ೫೩.

ಹೆಮಂತ ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮೂರು ನೂರು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹಿಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಸ್ವಧೆಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸೂರ್ಯನು ಮೂರು ವಿಧದ ಅಮೃತದಿಂದ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಏವಂ ರಶ್ಮಿಸಹಸ್ರನ್ತತ್ ಸೌರಂ ಲೋಕಾರ್ಥ ಸಾಧಕಮ್। ಭಿದ್ಯತೇ ಋತುಮಾಸಾದ್ಯ ಜಲಶೀತೋಷ್ಣನಿಃಸ್ರವಮ್ ।। ೫೩.

ಹೀಗೆ, ಸಾವಿರಾರು ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳ ಜಾಲವು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಋತುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಲ, ತಂಪು ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯೇತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ಶುಕ್ಲಂ ಭಾಸ್ವರಂ ಸೂರ್ಯಸಂಜ್ಞಿತಮ್। ನಕ್ಷತ್ರಗ್ರಹಸೋಮಾನಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೋನಿರೇವ ಚ। ಋಕ್ಷಚನ್ದ್ರಗ್ರಹಾಃ ಸರ್ವೇ ನಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಸೂರ್ಯಸಮ್ಭವಾಃ ।। ೫೩.

ಹೀಗೆ, ಈ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಹೊಳೆಯುವ ವೃತ್ತವನ್ನು ಸೂರ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಆಧಾರವಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಚಂದ್ರಮಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ನಕ್ಷತ್ರಾಧಿಪತಿಃ ಸೋಮೋ ಗ್ರಹರಾಜೋ ದಿವಾಕರಃ। ಶೇಷಾಃ ಪಞ್ಚಗ್ರಹಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಈಶ್ವರಾಃ ಕಾಮರೂಪಿಣಃ ।। ೫೩.

ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಚಂದ್ರನು, ಗ್ರಹಗಳ ರಾಜನು ಸೂರ್ಯನು; ಉಳಿದ ಐದು ಗ್ರಹಗಳು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವರುಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪಠ್ಯತೇ ಚಾಗ್ನಿರಾದಿತ್ಯ ಔದಕಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಶೇಷಾಣಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸಮ್ಯಗ್ವರ್ಣ್ಯಮಾನಾಂ ನಿಬೋಧತ ।। ೫೩.

ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆದಿತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಚಂದ್ರನು ಜಲಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಉಳಿದವರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳಿ.

ಸುರಸೇನಾಪತಿ ಸ್ಕನ್ದಃ ಪಠ್ಯತೇಽಙ್ಗಾರಕೋ ಗ್ರಹಃ । ನಾರಾಯಣಂ ಬುಧಂ ಪ್ರಾಹುರ್ದೇವಂ ಜ್ಞಾನವಿದೋ ವಿದುಃ ।। ೫೩.

ದೇವತೆಗಳ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಸ್ಕಂದನು ಅಂಗಾರಕ ಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಬುಧನನ್ನು ನಾರಾಯಣ ದೇವರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ರುದ್ರೋ ವೈವಸ್ವತಃ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಧರ್ಮೋ ಲೋಕೇ ಪ್ರಭುಃ ಸ್ವಯಮ್। ಮಹಾಗ್ರಹೋ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಮನ್ದಗಾಮೀ ಶನೈಶ್ಚರಃ ।। ೫೩.

ವೈವಸ್ವತನು ರುದ್ರನು, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಮಹಾ ಗ್ರಹ ಶನಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವನು, ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ದೇವಾಸುರಗುರೂ ದ್ವೌ ತು ಭಾನುಮನ್ತೌ ಮಹಾಗ್ರಹೌ। ಪ್ರಜಾಪತಿಸುತಾವೇತಾವುಭೌ ಶುಕ್ರಬೃಹಸ್ಪತೀ। ದೈತ್ಯೋ ಮಹೇನ್ದ್ರಶ್ಚ ತಯೋರಾಧಿಪತ್ಯೇ ವಿನಿರ್ಮಿತೌ ।। ೫೩.

ದೇವರು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರ ಗುರುಗಳಾದ ಎರಡು ಮಹಾ ಗ್ರಹಗಳು ಭಾನುಮಂತರು; ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರರು; ಅವರ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ದೈತ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆದಿತ್ಯಮೂಲಮಖಿಲಂ ತ್ರಿಲೋಕಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ। ಭವತ್ಯಸ್ಯ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸದೇವಾಸುರಮಾನುಷಮ್ ।। ೫೩.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನು ಮೂಲ; ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ದೇವತೆಗಳು, ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ಮಾನವರೊಂದಿಗೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಅವನಿಂದಲೇ ಇದೆ.

ರುದ್ರೇನ್ದ್ರೋಪೇನ್ದ್ರಚನ್ದ್ರಾಣಾಂ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾಸ್ತ್ರಿದಿವೌಕಸಾಮ್। ದ್ಯುತಿರ್ದ್ಯುತಿಮತಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಯತ್ತೇಜಃ ಸಾರ್ವಲೌಕಿಕಮ್ ।। ೫೩.

ರುದ್ರ, ಇಂದ್ರ, ಉಪೇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದ ದೇವತೆಗಳ ಹೊಳಪು—ಅವರ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾಶವೂ ನಿನ್ನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ತೇಜಸ್ಸಾಗಿದೆ.

ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಲೋಕೇಶೋ ಮೂಲಂ ಪರಮದೈವತಮ್। ತತಃ ಸಂಜಾಯತೇ ಸರ್ವಂ ತತ್ರ ಚೈವ ಪ್ರಲೀಯತೇ ।। ೫೩.

ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯ, ಪರಮ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ದೇವತೆ—ಅವನಿಂದೆಲ್ಲವೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಾವಾಭಾವೌ ಹಿ ಲೋಕಾನಾಮಾದಿತ್ಯಾನ್ನಿಃ ಸೃತೌ ಪುರಾ। ಜಗಜ್ಜ್ಞೇಯೋ ಗ್ರಹೋ ವಿಪ್ರಾ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ಸುಗ್ರಾಹೋ ರವಿಃ ।। ೫೩.

ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯವು ಸೂರ್ಯನಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ; ಬುದ್ಧಿವಂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಗ್ರಹ ರವಿ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.

ಯತ್ರ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಿಧನಂ ಜಾಯನ್ತೇ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಕ್ಷಣಾ ಮುಹೂರ್ತ್ತಾ ದಿವಸಾ ನಿಶಾಃ ಪಕ್ಷಾಶ್ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ। ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಾಶ್ಚೈವ ಋತವೋಽನ್ದಯುಗಾನಿ ಚ ।। ೫೩.

ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಕ್ಷಣಗಳು, ಮುಹೂರ್ತಗಳು, ಹಗಲು, ರಾತ್ರಿ, ಪಕ್ಷಗಳು, ತಿಂಗಳುಗಳು, ವರ್ಷಗಳು, ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಚಕ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ತದಾದಿತ್ಯಾದೃತೇ ತೇಷಾಂ ಕಾಲಸಂಖ್ಯಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ಕಾಲಾದೃತೇ ನ ನಿಗಮೋ ನ ದೀಕ್ಷಾ ನಾಹ್ನಿಕಕ್ರಮಃ ।। ೫೩.

ಸೂರ್ಯನ ಹೊರತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಾಲವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದು ಇಲ್ಲ; ಕಾಲವಿಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ, ದೀಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ ದಿನಚರಿ ಕ್ರಮವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಋತುನಾಮವಿಭಾಗಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಮೂಲಫಲಂ ಕುತಃ। ಕುತಃ ಸಸ್ಯಾಭಿನಿಷ್ಪತ್ತಿರ್ಗುಣೌಷಧಿಗಣಾದಿ ವಾ ।। ೫೩.

ಋತುಗಳ ವಿಭಜನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಹೂವು, ಬೇರು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು? ಬೆಳೆಗಳು ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಯಬಹುದು, ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು?

ಅಭಾವೋ ವ್ಯವಹಾರಾಣಾಂ ದೇವಾನಾಂ ದಿವಿ ಚೇಹ ಚ। ಜಗತ್ಪ್ರತಾಪನಮೃತೇ ಭಾಸ್ಕರಂ ವಾರಿತಸ್ಕರಮ್ ।। ೫೩.

ಸೂರ್ಯನು ಲೋಕವನ್ನು ತಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲದೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನು ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು.

ಸ ಏವ ಕಾಲಶ್ಚಾಗ್ನಿಶ್ಚ ದ್ವಾದಶಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ತಪತ್ಯೇಷ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಟಾಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಸಚರಾಚರಮ್ ।। ೫೩.

ಅವನೇ ಕಾಲ, ಅಗ್ನಿ, ಹನ್ನೆರಡು ರೂಪಗಳ ಪ್ರಜಾಪತಿ; ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವನು ಮೂವರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಚರಾಚರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸ ಏಷ ತೇಜಸಾಂ ರಾಶಿಃ ಸಮಸ್ತಃ ಸಾರ್ವಲೌಕಿಕಃ। ಉತ್ತಮಂ ಮಾರ್ಗಮಾಸ್ಥಾಯ ವಾಯೋಭಾಭಿರಿದಞ್ಜಗತ್। ಪಾರ್ಶ್ವಮೂರ್ದ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚೈವ ತಾಪಯತ್ಯೇಷ ಸರ್ವಶಃ ।। ೫೩.

ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾಶಗಳ ಸಮಗ್ರ ರೂಪ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ; ಉನ್ನತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ವಾಯುವಿನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ—ಪಕ್ಕ, ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ—ತಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

ರವೇರಶ್ಮಿಸಹಸ್ರಂ ಯತ್ ಪ್ರಾಙ್ಮಯಾ ಸಮುದಾಹೃತಮ್ । ತೇಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಪುನಃ ಸಪ್ತ ರಶ್ಮಯೋ ಗ್ರಹಯೋನಯಃ ।। ೫೩.

ನಾನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಸೂರ್ಯನ ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಏಳನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವುಗಳೇ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾಗಿವೆ.

ಸುಷುಮ್ನೋ ಹರಿಕೇಶಶ್ಚ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತಥೈವ ಚ। ವಿಶ್ವಶ್ರವಾಃ ಪುನಶ್ಚಾನ್ಯಃ ಸಂಯದ್ವಸುರತಃ ಪರಮ್ । ಅರ್ವಾವಸುಃ ಪುನಶ್ಚಾನ್ಯೋ ಮಯಾ ಚಾತ್ರ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ ।। ೫೩.

ಸುಷುಮ್ನ, ಹರಿಕೇಶ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ವಿಶ್ವಶ್ರವ, ಸಂಯದ್ವಸು, ಅರ್ವಾವಸು—ಇವುಗಳನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಸುಷುಮ್ನಃ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಸ್ತು ಕ್ಷೀಣಂ ಶಶಿನಮೇಧಯನ್। ತಿರ್ಯಗೂರ್ದ್ಧ್ವಪ್ರಭಾವೋಽಸೌ ಸುಷುಮ್ನಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ ।। ೫೩.

ಸುಷುಮ್ನ ಎಂಬ ಸೂರ್ಯಕಿರಣವು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಪ್ರಕಾಶವು ಅಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನೇ ಸುಷುಮ್ನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಹರಿಕೇಶಃ ಪುರಸ್ತ್ವಾದ್ಯಾ ಋಕ್ಷಯೋನಿಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ದಕ್ಷಿಣೇ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತು ರಶ್ಮಿರ್ವರ್ದ್ಧಯತೇ ಬುಧಮ್ ।। ೫೩.

ಹರಿಕೇಶನು ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ತಾರೆಗಳ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಎಂಬ ಕಿರಣವು ಬುಧನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವಶ್ರವಾಸ್ತು ಯಃ ಪಶ್ಚಾತ್ ಶುಕ್ರಯೋನಿಃ ಸ್ಮೃತೋ ಬುಧೈಃ। ಸಂಯದ್ವಸುಶ್ಚ ಯೋ ರಶ್ಮಿಃ ಸಾ ಯೋನಿರ್ಲೋಹಿತಸ್ಯ ಚ ।। ೫೩.

ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವಶ್ರವವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶುಕ್ರನ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸಂಯದ್ವಸು ಎಂಬ ಕಿರಣವು ಮಂಗಳನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.

ಷಷ್ಠಸ್ತ್ವರ್ವಾವಸೂ ರಶ್ಮಿರ್ಯೋನಿಸ್ತು ಸ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ। ಶನೈಶ್ಚರಂ ಪುನಶ್ಚಾಪಿ ರಶ್ಮಿರಾಪ್ಯಾಯತೇ ಸ್ವರಾಟ್ ।। ೫೩.

ಆರ್ವಾವಸು ಎಂಬ ಆರನೆಯ ಕಿರಣವು ಗುರುನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಕಿರಣವು ಶನಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಸ್ವರಾಜ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ಸೂರ್ಯಪ್ರಭಾವೇಣ ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರತಾರಕಾಃ। ವರ್ದ್ಧನ್ತೇ ವಿದಿತಾಃ ಸರ್ವಾ ವಿಶ್ವಞ್ಚೈದಂ ಪುನರ್ಜಗತ್ । ನಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಪುನಸ್ತಾನಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಕ್ಷತ್ರತಾ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೫೩.

ಹೀಗಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ತಾರೆಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ; ಈ ಜಗತ್ತು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೊಸದಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ ಆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.