ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯಾವತ್ಯಶ್ಚೈವ ತಾರಾಸ್ತಾಃ ಶಿಶೂಮಾರಾಶ್ರಿತಾ ದಿವಿ। ತಾವನ್ತ್ಯೇವ ತು ವರ್ಷಾಣಿ ಜೀವನ್ತ್ಯಭ್ಯಧಿಕಾನಿ ತು ।। ೫೨.

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶಿಶುಮಾರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳೆಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕುತ್ತವೆಯೋ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.

ಶಾಶ್ವತಃ ಶಿಶುಮಾರೋಽಸೌ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪ್ರವಿಭಾಗಶಃ। ಉತ್ತಾನಪಾದಸ್ತಸ್ಯಾಥ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಹ್ಯುತ್ತರೋ ಹನುಃ ।। ೫೨.

ಶಿಶುಮಾರನು ಶಾಶ್ವತ ಮತ್ತು ವಿಭಜಿತವಾಗಿರುವವನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಉತ್ತಾನಪಾದನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯಜ್ಞೋಽಧರಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಧರ್ಮೋ ಮೂರ್ದ್ಧಾನಮಾಶ್ರಿತಃ। ಹೃದಿ ನಾರಾಯಣಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಅಶ್ವಿನೌ ಪೂರ್ವಪಾದಯೋಃ ।। ೫೨.

ಯಜ್ಞನು ಅವನ ಕೆಳದವಳು, ಧರ್ಮನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ನಾರಾಯಣನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಅಶ್ವಿನಿಗಳು ಮುಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ.

ವರುಣಶ್ಚಾರ್ಯಮಾ ಚೈವ ಪಶ್ಚಿಮೇ ತಸ್ಯ ಸಸ್ಥಿನಿ। ಶಿಶ್ರಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತಸ್ಯ ಮಿತ್ರೋಽಪಾನೇ ಸಮಾಶ್ರಿತಃ ।। ೫೨.

ವರುಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಯಮನು ಅವನ ಹಿಂಭಾಗದ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ, ವರ್ಷ (ಶಿಶ್ರ) ಅವನ ಗುಪ್ತಾಂಗದಲ್ಲಿ, ಮಿತ್ರನು ಪೃಷ್ಠಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪುಚ್ಛೇಽಗ್ನಿಶ್ಚ ಮಹೇನ್ದ್ರಶ್ಚ ಮರೀಚಿಃ ಕಶ್ಯಪೋ ಧ್ರುವಃ। ತಾರಕಾಃ ಶಿಶುಮಾರಶ್ಚ ನಾಸ್ತಮೇತಿ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।। ೫೨.

ಪೂಚೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಮಹೇಂದ್ರ, ಮರೀಚಿ, ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ಧ್ರುವ ಇದ್ದಾರೆ; ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಶುಮಾರ—ಈ ನಾಲ್ಕು ಎಂದಿಗೂ ಅಸ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ನಕ್ಷತ್ರಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಾಶ್ಚ ಗ್ರಹಾಸ್ತಾರಾಗಣೇಃ ಸಹ। ಉನ್ಮುಖಾಭಿಮುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಚಕ್ರೀಭೂತಾಶ್ರಿತಾ ದಿವಿ ।। ೫೨.

ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಚಂದ್ರನು, ಸೂರ್ಯನು, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುಂಪು—ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಮುಖವಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರದಂತೆ ನೆಲೆಸಿವೆ.

ಧ್ರುವೇಣಾಧಿಷ್ಠಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಧ್ರುವಮೇವ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ । ಪ್ರಯಾನ್ತೀಹ ವರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮೇಧೀಭೂತಂ ಧ್ರುವನ್ದಿವಿ ।। ೫೨.

ಎಲ್ಲವೂ ಧ್ರುವನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳು ಧ್ರುವನನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಧ್ರುವನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಧ್ರುವಾಗ್ನಿಕಶ್ಯಪಾನಾನ್ತು ವರಸ್ವಾಸೌ ಧ್ರುವಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಏಕ ಏವ ಭ್ರಮತ್ಯೇಷ ಮೇರುಪರ್ವತಮೂರ್ದ್ಧನಿ ।। ೫೨.

ಧ್ರುವ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪರಲ್ಲಿ ಧ್ರುವನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಮೆರು ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ.

ಜ್ಯೋತಿಷಾಞ್ಚಕ್ರಮೇತದ್ಧಿ ಸದಾ ಕರ್ಷತ್ಯವಾಙ್ಮುಖಃ। ಮೇರುಮಾಲೋಕಯತ್ಯೇಷ ಪ್ರಯಾತೀಹ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।। ೫೨.

ಈ ಪ್ರಕಾಶಗಳ ಚಕ್ರವು ಸದಾ ಕೆಳಗೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾ, ಮೆರುವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತು ಮುನಯಃ ಪುನಸ್ತೇ ಸಂಶಯಾನ್ವಿತಾಃ। ಪಪ್ರಚ್ಛುರುತ್ತರಂ ಭೂಯಸ್ತದಾ ತೇ ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್ ।। ೫೩.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಸಂಶಯದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಲೋಮಹರ್ಷಣನನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಯದೇತದುಕ್ತಮ್ಭವತಾ ಗೃಹಾಣ್ಯೇತಾನಿ ವಿಶ್ರಿತಮ್। ಕಥಂ ದೇವಗೃಹಾಣಿ ಸ್ಯುಃ ಕಥಂ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ವರ್ಣಯ ।। ೫೩.

ನೀನು ಹೇಳಿದ ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸು; ದೇವತೆಗಳ ನಿವಾಸಗಳು ಹೇಗೆ ಇವೆ, ಪ್ರಕಾಶಗಳು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳು.

ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಜ್ಯೋತಿಷಾಞ್ಚೈವ ನಿಶ್ಚಯಮ್। ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ವಚನಂ ತೇಷಾಂ ತದಾ ಸೂತಃ ಸಮಾಹಿತಃ ।। ೫೩.

ನೀವು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ, ಜ್ಯೋತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ನೀಡಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಸುತ್ತನು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಅಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೈರ್ಯದುಕ್ತಂ ಜ್ಞಾನಬುದ್ಧಿಭಿಃ। ತದ್ವೋಽಹಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋರ್ಭವಮ್। ಯಥಾ ದೇವಗೃಹಾಣೀಹ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋರ್ಗೃಹಮ್ ।। ೫೩.

ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾಪಂಡಿತರು ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಹುಟ್ಟಿನ ಕಥೆಯೂ, ದೇವತೆಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಮನೆ ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಅತಃ ಪರಂ ತ್ರಿವಿಧಾಗ್ನೇರ್ವಕ್ಷ್ಯೇಽಹನ್ತು ಸಮುದ್ಭವಮ್। ದಿವ್ಯಸ್ಯ ಭೌತಿಕಸ್ಯಾಗ್ನೇರಥಾಗ್ನೇಃ ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯ ಚ ।। ೫೩.

ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಯ ಮೂವರು ರೂಪಗಳ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವು ದೈವಿಕ, ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಅಗ್ನಿ.

ವ್ಯುಷ್ಟಾಯಾನ್ತು ರಜನ್ಯಾಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಃ। ಅವ್ಯಾಕೃತಮಿದನ್ತ್ವಾಸೀನ್ನೈಶೇನ ತಮಸಾವೃತಮ್ ।। ೫೩.

ರಾತ್ರಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಅವ್ಯಾಕೃತವಾದುದು ಇದ್ದಿತು; ಅದು ರಾತ್ರಿ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು.

ಚತುರ್ಭೂತಾವಶಿಷ್ಟೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಥಿವಃ ಸೋಽಗ್ನಿರುಚ್ಯತೇ। ಯಶ್ಚಾದೌ ತಪತೇ ಸೂರ್ಯೇ ಶುಚಿರಗ್ನಿಸ್ತು ಸ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೩.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲಭೂತಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಶುದ್ಧವಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನೂ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವೈದ್ಯುತಾಖ್ಯಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯೇಽಥ ಲಕ್ಷಣಮ್। ವೈದ್ಯುತೋ ಜಾಠರಃ ಸೌರೋ ಹ್ಯಪಾಙ್ಗರ್ಭಾಸ್ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ। ತಸ್ಮಾದಪಃ ಪಿಬನ್ ಸೂರ್ಯೋ ಗೋಭಿದೀರ್ಪ್ಯತ್ಯಸೌ ದಿವಿ ।। ೫೩.

ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿಯೂ ಇದೆ; ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ವಿದ್ಯುತ್, ಜಠರ ಮತ್ತು ಸೌರ ಅಗ್ನಿ—ಈ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ನೀರನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ವೈದ್ಯುತೇನ ಸಮಾವಿಷ್ಟೋ ವಾರ್ಕ್ಷೋ ನಾದ್ಭಿಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ । ಮಾನವಾನಾಞ್ಚ ಕುಕ್ಷಿಸ್ಥೋ ನಾದ್ಭಿಃ ಶಾಮ್ಯತಿ ಪಾವಕಃ ।। ೫೩.

ಮರದಲ್ಲಿರುವ ಅಗ್ನಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗ್ನಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ, ನೀರಿನಿಂದ ಅದು ಆರದು. ಹಾಗೆಯೇ, ಮನುಷ್ಯರ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಗ್ನಿಯೂ ನೀರಿನಿಂದ ಆರದು.

ಅರ್ಚ್ಚಿಷ್ಮಾನ್ ಪರಮಃ ಸೋಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರಭವೋ ಜಾಠರಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಯಶ್ಚಾಯಂ ಮಣ್ಡಲೀ ಶುಕ್ಲೋ ನಿರೂಷ್ಮಾ ಸಂಪ್ರಕಾಶತೇ ।। ೫೩.

ಅಗ್ನಿಯು ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು, ಜಠರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣದ, ವೃತ್ತಾಕಾರದ, ಉಷ್ಣವಿಲ್ಲದ ಅಗ್ನಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಭಾ ಹಿ ಸೌರೀ ಪಾದೇನ ಹ್ಯಸ್ತಂ ಯಾತಿ ದಿವಾಕರೇ। ಅಗ್ನಿಮಾವಿಶತೇ ರಾತ್ರೌ ತಸ್ಮಾದ್‌ದೂರಾತ್ ಪ್ರಕಾಶತೇ ।। ೫೩.

ಸೌರ ಪ್ರಕಾಶವು ತನ್ನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ರಾತ್ರಿ ಅದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ದೂರದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಉದ್ಯನ್ತಞ್ಚ ಪುನಃ ಸೂರ್ಯಮೌಷ್ಣ್ಯಮಾಗ್ನೇಯಮಾವಿಶತ್। ಪಾದೇನ ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯಾಗ್ನೇಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಸ್ತಪತ್ಯಸೌ ।। ೫೩.

ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾದಾಗ ಅದರ ಉಷ್ಣತೆ ಅಗ್ನಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿಯ ಅಗ್ನಿಯ ಚಲನೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯು ಹತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಕಾಶಶ್ಚ ತಥೌಷ್ಣ್ಯಞ್ಚ ಸೌರಾಗ್ನೇಯೇ ತು ತೇಜಸೀ। ಪರಸ್ಪರಾನುಪ್ರವೇಶಾದಾಪ್ಯಾಯೇತೇ ದಿವಾನಿಶಮ್ ।। ೫೩.

ಪ್ರಕಾಶವೂ ಉಷ್ಣತೆಯೂ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಶಕ್ತಿಗಳು. ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರುವುದರಿಂದ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಪೋಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ.

ಉತ್ತರೇ ಚೈವ ಭೂಮ್ಯರ್ದ್ಧೇ ತಸ್ಮಾದಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣೇ। ಉತ್ತಿಷ್ಠತಿ ಪುನಃ ಸೂರ್ಯೇ ರಾತ್ರಿರಾವಿಶತೇ ತ್ವಪಃ। ತಸ್ಮಾತ್ತಾಮ್ರಾ ಭವನ್ತ್ಯಾಪೋ ದಿವಾರಾತ್ರಿಪ್ರವೇಶನಾತ್ ।। ೫೩.

ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತೆ ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ರಾತ್ರಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ನೀರು ತಾಮ್ರವರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಸ್ತಂ ಯಾತಿ ಪುನಃ ಸೂರ್ಯೇ ಅಹರ್ವೈ ಪ್ರವಿಶತ್ಯಪಃ। ತಸ್ಮಾನ್ನಕ್ತಂ ಪುನಃ ಶುಕ್ಲಾ ಆಪೋ ವಿಶ್ಯನ್ತಿ ಭಾಸ್ಕರೇ ।। ೫೩.

ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸಿದಾಗ, ಹಗಲು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ನೀರು ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಏತೇನ ಕ್ರಮಯೋಗೇನ ಭೂಮ್ಯರ್ದ್ಧೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ । ಉದಯಾಸ್ತಮಯೇ ನಿತ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಂ ವಿಶತ್ಯಪಃ ।। ೫೩.

ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯೋದಯ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ.

ಯಶ್ಚಾಸೌ ತಪತೇ ಸೂರ್ಯೇ ಪಿಬನ್ನಮ್ಭೋ ಗಭಸ್ತಿಭಿಃ। ಪಾರ್ಥಿವೋ ಹಿ ವಿಮಿಶ್ರೋಽಸೌ ದಿವ್ಯಃ ಶುಚಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೩.

ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿರುವದು, ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಭೂಮಿಯ ಅಗ್ನಿಯೇ; ಅದು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ದೈವಿಕ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಹಸ್ರಪಾದಃ ಸೋಽಗ್ನಿಸ್ತು ವೃತ್ತಃ ಕುಮ್ಭನಿಭಃ ಶುಚಿಃ। ಆದತ್ತೇ ತತ್ತು ರಶ್ಮೀನಾಂ ಸಹಸ್ರೇಣ ಸಮನ್ತತಃ ।। ೫೩.

ಆ ಅಗ್ನಿಗೆ ಸಾವಿರ ಕಾಲುಗಳಿದ್ದು, ಕುಂಭದಂತೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದಾಗಿದ್ದು, ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತನ್ನ ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾದೇಯೀಶ್ಚೈವ ಸಾಮುದ್ರೀಃ ಕೌಪ್ಯಾಶ್ಚೈವ ಸಧಾನ್ವನೀಃ। ಸ್ಥಾವರಾ ಜಙ್ಗಮಾಶ್ಚೈವ ಯಶ್ಚ ಸೂರ್ಯೋ ಹಿರಣ್ಮಯಃ। ತಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಸಹಸ್ರನ್ತು ವರ್ಷಶೀತೋಷ್ಣನಿಃಸ್ರವಮ್ ।। ೫೩.

ನದಿಗಳೂ, ಸಾಗರಗಳೂ, ಬಾವಿಗಳೂ, ಕೆರೆಗಳೂ, ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಜಲರೂಪಗಳೂ, ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಸೂರ್ಯನು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮಳೆ, ಚಳಿ, ಉಷ್ಣವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ.

ತಾಸಾಞ್ಚತುಃಶತಾ ನಾಡ್ಯೋ ವರ್ಷನ್ತಿ ಚಿತ್ರಮೂರ್ತ್ತಯಃ। ವನ್ದನಾಶ್ಚೈವ ವನ್ದ್ಯಶ್ಚ ಋತನಾ ನೂತನಾಸ್ತಥಾ। ಅಮೃತಾ ನಾಮತಃ ಸರ್ವ್ವಾ ರಶ್ಮಯೋ ವೃಷ್ಟಿಸರ್ಜನಾಃ ।। ೫೩.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ನಾಳಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪೂಜ್ಯ, ಕೆಲವು ಸ್ತುತ್ಯ, ಕೆಲವು ಋತುಸಮಯದ, ಕೆಲವು ಹೊಸದು; ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಅಮೃತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಕಿರಣಗಳು ಮಳೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.