ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ದಶ ಭಿಸ್ತು ಕೃಶೈರ್ದಿವ್ಯೈರಸಙ್ಗೈಸ್ತೈರ್ಮನೋಜವೈಃ। ಸಕೃದ್ಯುಕ್ತೇ ರಥೇ ತಸ್ಮಿನ್ ವಹನ್ತೇ ಚಾಯುಗಕ್ಷಯಾತ್ ।। ೫೨.

ಆ ರಥಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಸಣ್ಣ, ದೈವಿಕ, ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಜೋಡಿಸದ, ಮನಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ವೇಗವಾದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಅವು ಅದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ದಣಿವಿಲ್ಲದೆ ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಸಂಗೃಹೀತೇ ರಥೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಶ್ವೇತಶ್ಚಕ್ಷುಃಶ್ರವಾಸ್ತು ವೈ। ಅಶ್ವಾ ಸ್ತಮೇಕವರ್ಣಾಸ್ತೇ ವಹನ್ತೇ ಶಙ್ಖವರ್ಚ್ಚಸಮ್ ।। ೫೨.

ಆ ರಥವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ, ಚಕ್ಷುಶ್ರವಸ್ ಎಂಬ ಬಿಳಿ ಕುದುರೆ, ಒಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಶಂಖದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಯಯುಶ್ಚ ತ್ರಿಮನಾಶ್ಚೈವ ವೃಷೋ ರಾಜೀವಲೋ ಹಯಃ। ಅಸ್ವೋ ವಾಮಸ್ತುರಣ್ಯಶ್ಚ ಹಂಸೋ ವ್ಯೋಮೀ ಮೃಗಸ್ತಥಾ ।। ೫೨.

ಆ ಕುದುರೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಯಯು, ತ್ರಿಮಾನ, ವೃಷ, ರಾಜೀವಲ, ವಾಮ, ತುರಣ್ಯ, ಹಂಸ, ವ್ಯೋಮಿ, ಮೃಗ ಮತ್ತು ಅಶ್ವ ಎಂಬುವಾಗಿವೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ನಾಮಭಿಃ ಸರ್ವೇ ದಶ ಚನ್ದ್ರಮಸೋ ಹಯಾಃ । ಏತೇ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ದೇವಂ ವಹನ್ತಿ ದಿವಸಕ್ಷಯಾತ್ ।। ೫೨.

ಹೀಗೆ, ಈ ಹತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಇವೆ. ಇವು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರದೇವರನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.

ದೇವೈಃ ಪರಿವೃತಃ ಸೌಮ್ಯಃ ಪಿತೃಭಿಶ್ಚೈವ ಗಚ್ಛತಿ। ಸೋಮಸ್ಯ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷಾದೌ ಭಾಸ್ಕರೇ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತೇ। ಆಪೂರ್ಯತೇ ಪುರಸ್ಯಾನ್ತಃ ಸತತಂ ದಿವಸಕ್ರಮಾತ್ ।। ೫೨.

ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದ ಚಂದ್ರನು ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಾಗ, ಅವನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಬೆಳಕು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ದೇವೈಃ ಪೀತಂ ಕ್ಷಯೇ ಸೋಮಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ನಿತ್ಯದಾ। ಪೀತಂ ಪಞ್ಚದಶಾಹನ್ತು ರಶ್ಮಿನೈಕೇನ ಭಾಸ್ಕರಃ ।। ೫೨.

ಚಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಕ್ಷಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ಅವನು ಸದಾ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಒಂದು ಕಿರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಆಪೂರಯನ್ ಸುಷುಮ್ನೇನ ಭಾಗಂ ಭಾಗಮಹಃಕ್ರಮಾತ್ । ಸುಷುಮ್ನಾಪ್ಯಾಯಮಾನಸ್ಯ ಶುಕ್ಲಾ ವರ್ದ್ಧನ್ತಿ ವೈ ಕಲಾಃ ।। ೫೨.

ಸೂರ್ಯನು ಸುಷುಮ್ನಾ ಎಂಬ ಕಿರಣದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಾಗಭಾಗವಾಗಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಷುಮ್ನಾ ತುಂಬಿದಂತೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರಕಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ರಸನ್ತಿ ವೈ ಕೃಷ್ಣೇ ಶುಕ್ಲ ಆಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ಚ। ಇತ್ಯೇವಂ ಸೂರ್ಯವೀರ್ಯೇಣ ಚನ್ದ್ರಸ್ಯಾಪ್ಯಾಯಿತಾ ತನುಃ ।। ೫೨.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನ ದೇಹ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಸ ದೃಶ್ಯೇತ ಶುಕ್ಲಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಣ್ಡಲಃ । ಏವಮಾಪ್ಯಾಯಿತಃ ಸೋಮಃ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ದಿನಕ್ರಮಾತ್ ।। ೫೨.

ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಚಂದ್ರನು ಬೆಳಗುವ, ಪೂರ್ಣ ವಲಯದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಸೋಮನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ತತೋ ದ್ವಿತೀಯಾಪ್ರಭೃತಿ ಬಹುಲಸ್ಯ ಚತುರ್ದ್ದಶೀ। ಅಪಾಂ ಸಾರಮಯಸ್ಯೇನ್ದೋ ರಸಮಾತ್ರಾತ್ಮಕಸ್ಯ ಚ। ಪಿಬನ್ತ್ಯಮ್ಬುಮಯಂ ದೇವಾ ಮಧು ಸೌಮ್ಯಂ ಸುಧಾಮ ಯಮ್ ।। ೫೨.

ನಂತರ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಎರಡನೇ ದಿನದಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದವರೆಗೆ, ದೇವತೆಗಳು ನೀರಿನ ಸಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಂದ್ರನ ಅಮೃತವನ್ನು, ಮಧುರವಾದ, ಶಾಂತವಾದ ಸುಧೆಯನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಮ್ಭೃತಞ್ಚಾರ್ದ್ಧಮಾಸೇನ ಅಮೃತಂ ಸೂರ್ಯತೇಜಸಾ । ಭಕ್ಷಾರ್ಥಮಮೃತಂ ಸೌಮ್ಯಂ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮುಪಾಸತೇ ।। ೫೨.

ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳ ಅಮೃತವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಸೋಮದ ಶಾಂತ ಅಮೃತವನ್ನು ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಏಕರಾತ್ರಂ ಸುರೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಪಿತೃಭಿಶ್ಚ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಸೋಮಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಾದೌ ಭಾಸ್ಕರಾಭಿಮುಖಸ್ಯ ಚ ।। ೫೨.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆ ಮುಖಮಾಡಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಕ್ಷೀಯತೇ ಪುರಸ್ಯಾನ್ತಃ ಪೀಯಮಾನಾಃ ಕಲಾಃ ಕ್ರಮಾತ್। ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ ಕೃಷ್ಣೇ ಯಾಃ ಶುಕ್ಲೇ ಹ್ಯಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ತಾಃ ।। ೫೨.

ಚಂದ್ರನ ವಲಯದೊಳಗೆ, ಕಲೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.

ಏವಂ ದಿನಕ್ರಮಾತೀತೇ ವಿಬುಧಾಸ್ತು ನಿಶಾಕರಮ್ । ಪೀತ್ವಾಽರ್ದ್ಧಮಾಸಙ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಸುರೋತ್ತಮಾಃ । ಪಿತರಶ್ಚೋಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ನಿಶಾಕರಮ್ ।। ೫೨.

ಹೀಗೆ, ದಿನಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದೇವತೆಗಳು ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕುಡಿದು, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃಗಳೂ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಚಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ತತಃ ಪಞ್ಚದಶೇ ಭಾಗೇ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛಿಷ್ಟೇ ಕಲಾತ್ಮಕೇ। ಅಪರಾಹ್ನೇ ಪಿತೃಗಣೈರ್ಜಘನ್ಯಃ ಪರ್ಯುಪಾಸ್ಯತೇ ।। ೫೨.

ನಂತರ, ಹದಿನೈದು ಭಾಗಗಳಷ್ಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರುವಾಗ, ಅಪರಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಪಿತೃಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪಿಬನ್ತಿ ದ್ವಿಕಲಾಕಾಲಂ ಶಿಷ್ಟಾ ತಸ್ಯ ತು ಯಾ ಕಲಾ। ನಿಃಸೃತಂ ತದಮಾವಾಸ್ಯಾಙ್ಗಭಸ್ತಿಭ್ಯಃ ಸ್ವಧಾಮೃತಮ್। ತಾಂ ಸ್ವಧಾಂ ಮಾಸತೃಪ್ತ್ಯೈ ತು ಪೀತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇಽಮೃತಮ್ ।। ೫೨.

ಚಂದ್ರನ ಎರಡು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳು ಪಾನಮಾಡಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಸ್ವಧಾ ಎಂಬ ಅಮೃತವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಪಿತೃಗಳು ಆ ಸ್ವಧಾ ಅಮೃತವನ್ನು ತಿಂದು ತಿಂಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಆನಂತರ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸೌಮ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷದಶ್ಚೈವ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಸ್ತಥೈವ ಚ। ಕವ್ಯಾಶ್ಚೈವ ತು ಯೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಪಿತರಃ ಸರ್ವ ಏವ ತೇ ।। ೫೨.

ಸೌಮ್ಯರು, ಬರ್ಹಿಷದರು, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಮತ್ತು ಕವ್ಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲರೂ ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಂವತ್ಸರಾಸ್ತು ವೈ ಕವ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಾಬ್ದಾ ಯೇ ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಸೌಮ್ಯಾಸ್ತು ಋತವೋ ಜ್ಞೇಯಾ ಮಾಸಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾರ್ತವಶ್ಚೈವ ಪಿತೃಸರ್ಗಾ ಹಿ ವೈ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೫೨.

ಕವ್ಯರು ಎಂದರೆ ಸಂವತ್ಸರಗಳು, ದ್ವಿಜರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಅವರಂತೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೌಮ್ಯರು ಋತುಗಳು, ಬರ್ಹಿಷದರು ಮಾಸಗಳು, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಕೂಡ ಋತುಗಳೇ. ಹೀಗೆ ಪಿತೃಗಳ ವರ್ಣಗಳು, ದ್ವಿಜರೆ.

ಪಿತೃಭಿಃ ಪೀಯಮಾನಸ್ಯ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಂ ಕಲಾ ತು ವೈ। ಯಾವನ್ನ ಕ್ಷೀಯತೇ ತಸ್ಯ ಭಾಗಃ ಪಞ್ಚದಶ ಸ್ತು ಸಃ ।। ೫೨.

ಪಿತೃಗಳು ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಾನಮಾಡುವಾಗ, ಆ ಚಂದ್ರಕಲೆಯ ಭಾಗವು ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆ ಭಾಗವೇ ಪಂಚದಶ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಅಮಾವಸ್ಯಾನ್ತದಾ ತಸ್ಯ ಅನ್ತಮಾಪೂರ್ಯತೇ ಪರಮ್। ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ವೈ ಪಕ್ಷಾದೌ ಷೋಡಶ್ಯಾಂ ಶಶಿನಃ ಸ್ಮೃತೌ ।। ೫೨.

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಭಾಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹದಿನಾರನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯವಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏವಂ ಸೂರ್ಯನಿಮಿತ್ತೈಷಾ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿ ರ್ನಿಶಾಕರೇ। ತಾರಾಗ್ರಹಾಣಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸ್ವರ್ಭಾನೋಶ್ಚ ರಥಂ ಪುನಃ ।। ೫೨.

ಈ ರೀತಿ ಚಂದ್ರನ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಾನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಸ್ವರ್ಭಾನುನ ರಥವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ತೋಯತೇಜೋಮಯಃ ಶುಭ್ರಃ ಸೋಮಪುತ್ರಸ್ಯ ವೈ ರಥಃ। ಯುಕ್ತೋ ಹಯೈಃ ಪಿಶಙ್ಗೈಸ್ತು ಅಷ್ಟಾಭಿರ್ವಾತರಂಹಸೈಃ ।। ೫೨.

ಸೋಮನ ಮಗನ ರಥವು ನೀರು ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಶುಭ್ರವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ಎಂಟು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ, ಗಾಳಿಯ ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಸವರೂಥಃ ಸಾನುಕರ್ಷಃ ಸೂತೋ ದಿವ್ಯೋ ರಥೇ ಮಹಾನ್। ಸೋಪಾಸಙ್ಗಪತಾಕಸ್ತು ಸಧ್ವಜೋ ಮೇಘಸನ್ನಿಭಃ ।। ೫೨.

ಆ ರಥವು ಜೂತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದಂಡದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ದೈವಿಕ ಸಾರಥಿಯುಳ್ಳ ಮಹತ್ತರವಾದ ಆಕಾಶರಥವಾಗಿದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಧ್ವಜಗಳು ಮತ್ತು ಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮೋಡದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಭಾರ್ಗವಸ್ಯ ರಥಃ ಶ್ರೀಣಾಂಸ್ತೇಜಸಾ ಸೂರ್ಯಸನ್ನಿಭಃ। ಪೃಥಿವೀಸಮ್ಭವೈರ್ಯುಕ್ತೋ ನಾನಾವರ್ಣೈರ್ಹಯೋತ್ತಮೈಃ ।। ೫೨.

ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಭಾರ್ಗವರ ರಥವು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳು ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಶ್ವೇತಃ ಪಿಶಙ್ಗಃ ಸಾರಙ್ಗೋ ನೀಲಃ ಪೀತೋ ವಿಲೋಹಿತಃ। ಕೃಷ್ಣಶ್ಚ ಹರಿತಶ್ಚೈವ ಪೃಷತಃ ಪೃಷ್ಣಿರೇವ ಚ। ದಶಭಿ ಸ್ತೈರ್ಮಹಾಭಾಗೈರಕೃಶೈರ್ವಾತವೇಗಿತೈಃ ।। ೫೨.

ಬಿಳಿ, ಕಂದು, ಚಿರತೆಬಣ್ಣ, ನೀಲಿ, ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಪ್ಪು, ಹಸಿರು, ಚಿತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳಿರುವ ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ, ಬಲಿಷ್ಠ, ಗಾಳಿಯ ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳು ಆ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಅಷ್ಟಾಶ್ವಃ ಕಾಞ್ಚನಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸೋಮಸ್ಯಾಪಿ ರಥೋಽಭವತ್। ಅಸಙ್ಗೈರ್ಲೌಹಿತೈರಶ್ವೈಃ ಸರ್ವಗೈರಗ್ನಿಸಮ್ಭವೈಃ। ಸರ್ಪತೇಽಸೌ ಕುಮಾರೋ ವೈ ಋಜುವಕ್ರಾನುಚಕ್ರಗಃ ।। ೫೨.

ಸೋಮನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಎಂಟು ಕುದುರೆಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳು ಜೋಡಿಯಾಗದೆ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವವು, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಆ ಯುವಕನು ನೇರ ಹಾಗೂ ವಕ್ರ ಚಕ್ರಗಳಿರುವ ಆ ರಥವನ್ನು ಸವಾರನಾಗಿ ಓಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತ್ವಾಙ್ಗಿರಸೋ ವಿದ್ವಾನ್ ದೇವಾಚಾರ್ಯೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ। ಶೋಣೈರಶ್ವೈಃ ಕಾಞ್ಚನೇನ ಸ್ಯನ್ದನೇನ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ ।। ೫೨.

ಆಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಅಂಗಿರಸ ವಂಶದ ದೇವಾಚಾರ್ಯ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಕೆಂಪು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಬಂಗಾರದ ರಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯುಕ್ತಸ್ತು ವಾಜಿಭಿರ್ದಿವ್ಯೈರಷ್ಟಾಭಿರ್ವಾತಸಮ್ಮಿತೈಃ। ನಕ್ಷತ್ರೇಽಬ್ದನ್ನಿವಸತಿ ಸವೇಗಸ್ತೇನ ಗಚ್ಛತಿ ।। ೫೨.

ಅವನ ರಥವನ್ನು ಎಂಟು ದೈವಿಕ, ಗಾಳಿಯ ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವನು ಒಂದು ವರ್ಷ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತಃ ಶನೈಶ್ವರೋಪ್ಯಶ್ವೈಃ ಶಬಲೈರ್ವ್ಯೋಮಸಮ್ಭವೈಃ। ಕಾರ್ಷ್ಣಾಯಸಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಸ್ಯನ್ದನಂ ಯಾತಿ ವೈ ಶನೈಃ ।। ೫೨.

ನಂತರ ಶನೈಶ್ಚರನು ಕೂಡ ಆಕಾಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಲೆಗಳಿರುವ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಕಪ್ಪು ಕಬ್ಬಿಣದ ರಥದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.