ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಯಂ ಹರಿಸ್ತೈರ್ಹರಿಭಿಸ್ತುರಙ್ಗಮೈರಯನ್ ಹಿ ಚಾಪೋ ಹರತೀತಿ ರಶ್ಮಿಭಿಃ। ವಿಸರ್ಗಕಾಲೇ ವಿಸೃಜಂಶ್ಚ ತಾಃ ಪುನರ್ಬಿಭರ್ತಿ ಶಶ್ವತ್ ಸವಿತಾ ಚರಾಚರಮ್ ।। ೫೨.

ಈ ಹರಿಯು ಆ ಹಿರಿದಾದ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅವನ್ನು ಹರಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಸೂರ್ಯನು ಸದಾ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹರಿರ್ಹರಿದ್ಭಿರ್ಹ್ರಿಯತೇ ತುರಙ್ಗಮೈಃ ಪಿಬತ್ಯಥಾಪೋ ಹರಿಭಿಃ ಸಹಸ್ರಧಾ। ತತಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತ್ಯಪಿ ತಾಸ್ತ್ವಸೌ ಹರಿಃ ಸ ಮುಹ್ಯಮಾನೋ ಹರಿಭಿಸ್ತುರಙ್ಗಮೈಃ ।। ೫೨.

ಹರಿಯು ಹಿರಿದಾದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ಸಾವಿರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಅವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಈ ಹರಿಯು ಗೊಂದಲಗೊಂಡು ಆ ಹಿರಿದಾದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಏಕಚಕ್ರೇಣ ಸೂರ್ಯಸ್ತೂರ್ಣಂ ರಥೇನ ತು। ಭದ್ರೈಸ್ತೈರಕ್ಷತೈರಶ್ವೈಃ ಸರ್ಪತೇಽಸೌ ದಿವಿ ಕ್ಷಯೇ ।। ೫೨.

ಹೀಗಾಗಿ, ಒಂದೇ ಚಕ್ರವಿರುವ ರಥದಲ್ಲಿ, ಆ ಉತ್ತಮ, ಗಾಯವಾಗದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಸೂರ್ಯನು ದಿನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಹೋರಾತ್ರಾದ್ರಥೈನಾಸೌ ಏಕಚಕ್ರೇಣ ತು ಭ್ರಮನ್। ಸಪ್ತದ್ವೀಪಸಮುದ್ರಾನ್ತಂ ಸಪ್ತಭಿಃ ಸಪ್ತಭಿರ್ಹಯೈಃ ।। ೫೨.

ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ, ಒಂದೇ ಚಕ್ರದ ರಥದಲ್ಲಿ, ಏಳು ಗುಂಪುಗಳ ಏಳು ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಪ್ತದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ.

ಛನ್ದೋಭಿರಶ್ವರೂಪೈಸ್ತೈರ್ಯತಶ್ಚಕ್ರನ್ತತಃ ಸ್ಥಿತೈಃ। ಕಾಮರೂಪೈಃ ಸಕೃದ್ಯುಕ್ತೈರಮಿತೈಸ್ತೈರ್ಮನೋಜವೈಃ ।। ೫೨.

ಅವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಹೋದರೂ ನಿಂತಿರುವಂತೆ, ಇಚ್ಛೆಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅನೇಕ, ಮನಸ್ಸಿನ ವೇಗದಂತೆ ಓಡುತ್ತವೆ.

ಹರಿತೈರವ್ಯಯೈಃ ಪಿಙ್ಗೈರೀಶ್ವರೈರ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಭಿಃ। ಅಶೀತಿ ಮಣ್ಡಲಶತಂ ಭ್ರಮನ್ತ್ಯಬ್ದೇನ ತೇ ಹಯಾಃ ।। ೫೨.

ಹಿರಿದಾದ, ನಾಶವಿಲ್ಲದ, ಪಿಂಗಣಿ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಕುದುರೆಗಳು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಂಭತ್ತು ಶತಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.

ಬಾಹ್ಯಮಭ್ಯನ್ತರಞ್ಚೈವ ಮಣ್ಡಲಂ ದಿವಸಕ್ರಮಾತ್ । ಕಲ್ಪಾದೌ ಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಸ್ತೇ ವಹನ್ತ್ಯಾಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಾತ್। ಆವೃತಾ ವಾಲಖಿಲ್ಯೈಸ್ತೇ ಭ್ರಮನ್ತೇ ರಾತ್ರ್ಯಹಾನಿ ತು ।। ೫೨.

ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮಂಡಲಗಳು, ದಿನಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಗೆ ಬಂದು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ; ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಸುತ್ತುವರಿದಂತೆ, ಅವು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಥಿತೈರ್ವಚೋಭಙಿರಗ್ರ್ಯೈಃ ಸ್ತೂಯಮಾನೋ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಸೈವ್ಯತೇ ಗೀತವೃತ್ಯೈಶ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವೈರಪ್ಸರೋಗಣೈಃ। ಪತಙ್ಗಃ ಪತ ಗೈರಶ್ವೈರ್ಭ್ರಮಮಾಣೋ ದಿವಸ್ಪತಿಃ ।। ೫೨.

ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಹೊಗಳಿ, ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಗೂ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಸುಂದರವಾದ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾ, ಆಕಾಶದ ದೇವರು ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವೀಥ್ಯಾಶ್ರಯಾಣಿ ಚರತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ತಥಾ ಶಶೀ। ಹ್ರಾಸವೃದ್ಧೀ ತಥೈವಾಸ್ಯ ರಶ್ಮೀನಾಂ ಸೂರ್ಯವತ್ ಸ್ಮೃತೇ ।। ೫೨.

ಅವನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ, ಚಂದ್ರನೂ ಹೀಗೆಯೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕಿರಣಗಳು ಸೂರ್ಯನಂತೆಯೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ, ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ.

ತ್ರಿಚಕ್ರೋಭಯಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಶಶಿನೋ ರಥಃ। ಅಪಾಂ ಗರ್ಭಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ರಥಃ ಸಾಶ್ವಃ ಸಸಾರಥಿಃ। ಶತಾರೈಶ್ಚ ತ್ರಿಭಿಶ್ಚಕ್ರೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಶುಲ್ಕೈರ್ಹಯೋತ್ತಮೈಃ ।। ೫೨.

ಚಂದ್ರನ ರಥವು ಮೂರು ಚಕ್ರಗಳಿರುವದು, ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದು ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಕುದುರೆಗಳೂ ಸಾರಥಿಯೂ ಇದ್ದು, ನೂರಾರು ಅಡ್ಡಕಂಬಗಳು, ಮೂರು ಚಕ್ರಗಳು, ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದಶ ಭಿಸ್ತು ಕೃಶೈರ್ದಿವ್ಯೈರಸಙ್ಗೈಸ್ತೈರ್ಮನೋಜವೈಃ। ಸಕೃದ್ಯುಕ್ತೇ ರಥೇ ತಸ್ಮಿನ್ ವಹನ್ತೇ ಚಾಯುಗಕ್ಷಯಾತ್ ।। ೫೨.

ಆ ರಥಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಸಣ್ಣ, ದೈವಿಕ, ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಜೋಡಿಸದ, ಮನಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ವೇಗವಾದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಅವು ಅದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ದಣಿವಿಲ್ಲದೆ ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಸಂಗೃಹೀತೇ ರಥೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಶ್ವೇತಶ್ಚಕ್ಷುಃಶ್ರವಾಸ್ತು ವೈ। ಅಶ್ವಾ ಸ್ತಮೇಕವರ್ಣಾಸ್ತೇ ವಹನ್ತೇ ಶಙ್ಖವರ್ಚ್ಚಸಮ್ ।। ೫೨.

ಆ ರಥವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ, ಚಕ್ಷುಶ್ರವಸ್ ಎಂಬ ಬಿಳಿ ಕುದುರೆ, ಒಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಶಂಖದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಯಯುಶ್ಚ ತ್ರಿಮನಾಶ್ಚೈವ ವೃಷೋ ರಾಜೀವಲೋ ಹಯಃ। ಅಸ್ವೋ ವಾಮಸ್ತುರಣ್ಯಶ್ಚ ಹಂಸೋ ವ್ಯೋಮೀ ಮೃಗಸ್ತಥಾ ।। ೫೨.

ಆ ಕುದುರೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಯಯು, ತ್ರಿಮಾನ, ವೃಷ, ರಾಜೀವಲ, ವಾಮ, ತುರಣ್ಯ, ಹಂಸ, ವ್ಯೋಮಿ, ಮೃಗ ಮತ್ತು ಅಶ್ವ ಎಂಬುವಾಗಿವೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ನಾಮಭಿಃ ಸರ್ವೇ ದಶ ಚನ್ದ್ರಮಸೋ ಹಯಾಃ । ಏತೇ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ದೇವಂ ವಹನ್ತಿ ದಿವಸಕ್ಷಯಾತ್ ।। ೫೨.

ಹೀಗೆ, ಈ ಹತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಇವೆ. ಇವು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರದೇವರನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.

ದೇವೈಃ ಪರಿವೃತಃ ಸೌಮ್ಯಃ ಪಿತೃಭಿಶ್ಚೈವ ಗಚ್ಛತಿ। ಸೋಮಸ್ಯ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷಾದೌ ಭಾಸ್ಕರೇ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತೇ। ಆಪೂರ್ಯತೇ ಪುರಸ್ಯಾನ್ತಃ ಸತತಂ ದಿವಸಕ್ರಮಾತ್ ।। ೫೨.

ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದ ಚಂದ್ರನು ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಾಗ, ಅವನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಬೆಳಕು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ದೇವೈಃ ಪೀತಂ ಕ್ಷಯೇ ಸೋಮಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ನಿತ್ಯದಾ। ಪೀತಂ ಪಞ್ಚದಶಾಹನ್ತು ರಶ್ಮಿನೈಕೇನ ಭಾಸ್ಕರಃ ।। ೫೨.

ಚಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಕ್ಷಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ಅವನು ಸದಾ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಒಂದು ಕಿರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಆಪೂರಯನ್ ಸುಷುಮ್ನೇನ ಭಾಗಂ ಭಾಗಮಹಃಕ್ರಮಾತ್ । ಸುಷುಮ್ನಾಪ್ಯಾಯಮಾನಸ್ಯ ಶುಕ್ಲಾ ವರ್ದ್ಧನ್ತಿ ವೈ ಕಲಾಃ ।। ೫೨.

ಸೂರ್ಯನು ಸುಷುಮ್ನಾ ಎಂಬ ಕಿರಣದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಾಗಭಾಗವಾಗಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಷುಮ್ನಾ ತುಂಬಿದಂತೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರಕಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ರಸನ್ತಿ ವೈ ಕೃಷ್ಣೇ ಶುಕ್ಲ ಆಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ಚ। ಇತ್ಯೇವಂ ಸೂರ್ಯವೀರ್ಯೇಣ ಚನ್ದ್ರಸ್ಯಾಪ್ಯಾಯಿತಾ ತನುಃ ।। ೫೨.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನ ದೇಹ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಸ ದೃಶ್ಯೇತ ಶುಕ್ಲಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಣ್ಡಲಃ । ಏವಮಾಪ್ಯಾಯಿತಃ ಸೋಮಃ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ದಿನಕ್ರಮಾತ್ ।। ೫೨.

ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಚಂದ್ರನು ಬೆಳಗುವ, ಪೂರ್ಣ ವಲಯದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಸೋಮನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ತತೋ ದ್ವಿತೀಯಾಪ್ರಭೃತಿ ಬಹುಲಸ್ಯ ಚತುರ್ದ್ದಶೀ। ಅಪಾಂ ಸಾರಮಯಸ್ಯೇನ್ದೋ ರಸಮಾತ್ರಾತ್ಮಕಸ್ಯ ಚ। ಪಿಬನ್ತ್ಯಮ್ಬುಮಯಂ ದೇವಾ ಮಧು ಸೌಮ್ಯಂ ಸುಧಾಮ ಯಮ್ ।। ೫೨.

ನಂತರ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಎರಡನೇ ದಿನದಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದವರೆಗೆ, ದೇವತೆಗಳು ನೀರಿನ ಸಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಂದ್ರನ ಅಮೃತವನ್ನು, ಮಧುರವಾದ, ಶಾಂತವಾದ ಸುಧೆಯನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಮ್ಭೃತಞ್ಚಾರ್ದ್ಧಮಾಸೇನ ಅಮೃತಂ ಸೂರ್ಯತೇಜಸಾ । ಭಕ್ಷಾರ್ಥಮಮೃತಂ ಸೌಮ್ಯಂ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮುಪಾಸತೇ ।। ೫೨.

ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳ ಅಮೃತವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಸೋಮದ ಶಾಂತ ಅಮೃತವನ್ನು ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಏಕರಾತ್ರಂ ಸುರೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಪಿತೃಭಿಶ್ಚ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಸೋಮಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಾದೌ ಭಾಸ್ಕರಾಭಿಮುಖಸ್ಯ ಚ ।। ೫೨.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆ ಮುಖಮಾಡಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಕ್ಷೀಯತೇ ಪುರಸ್ಯಾನ್ತಃ ಪೀಯಮಾನಾಃ ಕಲಾಃ ಕ್ರಮಾತ್। ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ ಕೃಷ್ಣೇ ಯಾಃ ಶುಕ್ಲೇ ಹ್ಯಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ತಾಃ ।। ೫೨.

ಚಂದ್ರನ ವಲಯದೊಳಗೆ, ಕಲೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.

ಏವಂ ದಿನಕ್ರಮಾತೀತೇ ವಿಬುಧಾಸ್ತು ನಿಶಾಕರಮ್ । ಪೀತ್ವಾಽರ್ದ್ಧಮಾಸಙ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಸುರೋತ್ತಮಾಃ । ಪಿತರಶ್ಚೋಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ನಿಶಾಕರಮ್ ।। ೫೨.

ಹೀಗೆ, ದಿನಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದೇವತೆಗಳು ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕುಡಿದು, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃಗಳೂ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಚಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ತತಃ ಪಞ್ಚದಶೇ ಭಾಗೇ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛಿಷ್ಟೇ ಕಲಾತ್ಮಕೇ। ಅಪರಾಹ್ನೇ ಪಿತೃಗಣೈರ್ಜಘನ್ಯಃ ಪರ್ಯುಪಾಸ್ಯತೇ ।। ೫೨.

ನಂತರ, ಹದಿನೈದು ಭಾಗಗಳಷ್ಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರುವಾಗ, ಅಪರಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಪಿತೃಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪಿಬನ್ತಿ ದ್ವಿಕಲಾಕಾಲಂ ಶಿಷ್ಟಾ ತಸ್ಯ ತು ಯಾ ಕಲಾ। ನಿಃಸೃತಂ ತದಮಾವಾಸ್ಯಾಙ್ಗಭಸ್ತಿಭ್ಯಃ ಸ್ವಧಾಮೃತಮ್। ತಾಂ ಸ್ವಧಾಂ ಮಾಸತೃಪ್ತ್ಯೈ ತು ಪೀತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇಽಮೃತಮ್ ।। ೫೨.

ಚಂದ್ರನ ಎರಡು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳು ಪಾನಮಾಡಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಸ್ವಧಾ ಎಂಬ ಅಮೃತವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಪಿತೃಗಳು ಆ ಸ್ವಧಾ ಅಮೃತವನ್ನು ತಿಂದು ತಿಂಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಆನಂತರ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸೌಮ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷದಶ್ಚೈವ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಸ್ತಥೈವ ಚ। ಕವ್ಯಾಶ್ಚೈವ ತು ಯೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಪಿತರಃ ಸರ್ವ ಏವ ತೇ ।। ೫೨.

ಸೌಮ್ಯರು, ಬರ್ಹಿಷದರು, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಮತ್ತು ಕವ್ಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲರೂ ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಂವತ್ಸರಾಸ್ತು ವೈ ಕವ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಾಬ್ದಾ ಯೇ ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಸೌಮ್ಯಾಸ್ತು ಋತವೋ ಜ್ಞೇಯಾ ಮಾಸಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾರ್ತವಶ್ಚೈವ ಪಿತೃಸರ್ಗಾ ಹಿ ವೈ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೫೨.

ಕವ್ಯರು ಎಂದರೆ ಸಂವತ್ಸರಗಳು, ದ್ವಿಜರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಅವರಂತೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೌಮ್ಯರು ಋತುಗಳು, ಬರ್ಹಿಷದರು ಮಾಸಗಳು, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಕೂಡ ಋತುಗಳೇ. ಹೀಗೆ ಪಿತೃಗಳ ವರ್ಣಗಳು, ದ್ವಿಜರೆ.

ಪಿತೃಭಿಃ ಪೀಯಮಾನಸ್ಯ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಂ ಕಲಾ ತು ವೈ। ಯಾವನ್ನ ಕ್ಷೀಯತೇ ತಸ್ಯ ಭಾಗಃ ಪಞ್ಚದಶ ಸ್ತು ಸಃ ।। ೫೨.

ಪಿತೃಗಳು ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಾನಮಾಡುವಾಗ, ಆ ಚಂದ್ರಕಲೆಯ ಭಾಗವು ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆ ಭಾಗವೇ ಪಂಚದಶ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.