ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮಾನವಾನಾಂ ಶುಭಂ ಹ್ಯೇತೇ ಹರನ್ತಿ ದುರಿತಾತ್ಮನಾಮ್। ದುರಿತಂ ಹಿ ಪ್ರಚಾರಾಣಾಂ ವ್ಯಪೋಹನ್ತಿ ವ್ಕಚಿತ್ ವ್ಕಚಿತ್ ।। ೫೨.

ದುಷ್ಟ ಸ್ವಭಾವದ ಮಾನವರ ಶುಭವನ್ನು ಇವು ಕಳೆಯುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಕೆಲವು ಜನರ ದುಷ್ಟಫಲವನ್ನೂ ದೂರಮಾಡುತ್ತವೆ.

ವಿಮಾನೇಽವಸ್ಥಿತಾ ದಿವ್ಯೇ ಕಾಮಗಾ ವಾತರಂಹಸಃ। ಏತೇ ಸಹೈವ ಸೂರ್ಯೇಣ ಭ್ರಮನ್ತಿ ದಿವಸಾನುಗಾಃ ।। ೫೨.

ಇವು ದೇವಮಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನ ಜೊತೆಗೆ ದಿನಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ಭ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ವರ್ಷನ್ತಶ್ಚ ತಪನ್ತಶ್ಚ ಹ್ಲಾದಯನ್ತಶ್ಚ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ। ಗೋಪಾಯನ್ತಿ ತು ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾನೀಹಾಮನುಕ್ಷಯಾತ್ ।। ೫೨.

ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿದು, ಹೊತ್ತಿ, ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ಇವು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನಿನಾಮೇತತ್ ಸ್ಥಾನಂ ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ವೈ। ಅತೀತಾನಾಗತಾನಾಂ ವೈ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಸಾಮ್ಪ್ರತನ್ತು ಯೇ ।। ೫೨.

ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಯುವವರಿಗೆ ಇದು ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ; ಹಳೆಯವರಿಗೂ, ಮುಂದಿನವರಿಗೂ, ಈಗಿರುವವರಿಗೂ ಇದೇ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ವಸನ್ತಿ ವೈ ಸೂರ್ಯೇ ಸಪ್ತಕಾಸ್ತೇ ಚತುರ್ದ್ದಿಶಮ್। ಚತುರ್ದ್ದಶಸು ಸರ್ಗೇಷು ಗಣಾ ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಚ ।। ೫೨.

ಹೀಗೆ, ಈ ಏಳು ಗುಂಪುಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಜೊತೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸೃಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಹಿಮೇ ಚ ವರ್ಷಾಸು ಮುಞ್ಚಮಾನಾ ಘರ್ಮಂ ಹಿಮ़ಞ್ಚ ವರ್ಷಞ್ಚ ದಿನಂ ನಿಶಾಞ್ಚ। ಕಾಲೇನ ಗಚ್ಛತ್ಯೃತುವಶಾತ್ ಪರಿವೃತ್ತರಶ್ಮಿ ರ್ದೇವಾನ್ ಪಿತೄಂಶ್ಚ ಮನುಜಾಂಶ್ಚ ತರ್ಪಯನ್ ವೈ ।। ೫೨.

ಬೇಸಿಗೆ, ಚಳಿಗಾಲ, ಮಳೆಯ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣ, ಚಳಿ, ಮಳೆ, ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಋತುಗಳಂತೆ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರೀಣಾತಿ ದೇವಾನಮೃತೇನ ಸೂರ್ಯಃ ಸೋಮಂ ಸುಷುಮ್ನೇನ ವಿವರ್ದ್ಧಯಿತ್ವಾ । ಶುಕ್ಲೇ ತು ಪೂರ್ಣಂ ದಿವಸಕ್ರಮೇಣ ತಂ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೇ ವಿಬುಧಾಃ ಪಿಬನ್ತಿ ।। ೫೨.

ಸೂರ್ಯನು ಅಮೃತದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಮೃದುವಾದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸೋಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅದು ದಿನದ ಪ್ರಕಾರ ತುಂಬುತ್ತದೆ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಪೀತನ್ತು ಸೋಮಂ ದ್ವಿಕಾಲಾವಶಿಷ್ಟಂ ಕೃಷ್ಣಕ್ಷಯೇ ರಶ್ಮಿಭಿಸ್ತಂ ಕ್ಷರನ್ತಮ್। ಸುಧಾಮೃತಂ ತತ್ಪಿತರಃ ಪಿಬನ್ತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಸೌಮ್ಯಾಶ್ಚ ತಥೈವ ಕವ್ಯಮ್ ।। ೫೨.

ಸೋಮವನ್ನು ಎರಡು ಅವಧಿಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿದು, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹರಿದುಹೋಗುವಾಗ, ಪಿತೃಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಸೌಮ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಣಗಳು ಆ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸೂರ್ಯೇಣ ಗೋಭಿಸ್ತು ಸಮುದ್ಧೃತಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪುನಶ್ಚೈವ ಸಮುದ್ಧೃತಾಭಿಃ। ವೃಷ್ಟ್ಯಾತಿವೃದ್ಧಾಭಿರಥೌಷಧೀಭಿರ್ಮರ್ತ್ಯಾಃ ಕ್ಷುಧನ್ತ್ವನ್ನಪಾನೈರ್ಜಯನ್ತಿ ।। ೫೨.

ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಮಳೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಕೂಡ, ಮನುಷ್ಯರು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನದಿಂದ ಹಸಿವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಮೃತೇನ ತೃಪ್ತಿಸ್ತ್ವರ್ದ್ಧಮಾಸಂ ಸುರಾಣಾಂ ಮಾಸಾರ್ದ್ಧತೃಪ್ತಿಃ ಸ್ವಧಯಾ ಪಿತೄಣಾಮ್। ಅನ್ನೇನ ಶಶ್ವತ್ತು ದಧಾತಿ ಮರ್ತ್ಯಾನ್ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ವಯಂ ತಚ್ಚ ಬಿಭರ್ತಿ ಗೋಭಿಃ ।। ೫೨.

ಅಮೃತದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಸ್ವಧೆಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಸೂರ್ಯನು ಸದಾ ಆಹಾರದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ಆಹಾರವನ್ನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹೊರುತ್ತಾನೆ.

ಅಯಂ ಹರಿಸ್ತೈರ್ಹರಿಭಿಸ್ತುರಙ್ಗಮೈರಯನ್ ಹಿ ಚಾಪೋ ಹರತೀತಿ ರಶ್ಮಿಭಿಃ। ವಿಸರ್ಗಕಾಲೇ ವಿಸೃಜಂಶ್ಚ ತಾಃ ಪುನರ್ಬಿಭರ್ತಿ ಶಶ್ವತ್ ಸವಿತಾ ಚರಾಚರಮ್ ।। ೫೨.

ಈ ಹರಿಯು ಆ ಹಿರಿದಾದ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅವನ್ನು ಹರಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಸೂರ್ಯನು ಸದಾ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹರಿರ್ಹರಿದ್ಭಿರ್ಹ್ರಿಯತೇ ತುರಙ್ಗಮೈಃ ಪಿಬತ್ಯಥಾಪೋ ಹರಿಭಿಃ ಸಹಸ್ರಧಾ। ತತಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತ್ಯಪಿ ತಾಸ್ತ್ವಸೌ ಹರಿಃ ಸ ಮುಹ್ಯಮಾನೋ ಹರಿಭಿಸ್ತುರಙ್ಗಮೈಃ ।। ೫೨.

ಹರಿಯು ಹಿರಿದಾದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ಸಾವಿರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಅವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಈ ಹರಿಯು ಗೊಂದಲಗೊಂಡು ಆ ಹಿರಿದಾದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಏಕಚಕ್ರೇಣ ಸೂರ್ಯಸ್ತೂರ್ಣಂ ರಥೇನ ತು। ಭದ್ರೈಸ್ತೈರಕ್ಷತೈರಶ್ವೈಃ ಸರ್ಪತೇಽಸೌ ದಿವಿ ಕ್ಷಯೇ ।। ೫೨.

ಹೀಗಾಗಿ, ಒಂದೇ ಚಕ್ರವಿರುವ ರಥದಲ್ಲಿ, ಆ ಉತ್ತಮ, ಗಾಯವಾಗದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಸೂರ್ಯನು ದಿನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಹೋರಾತ್ರಾದ್ರಥೈನಾಸೌ ಏಕಚಕ್ರೇಣ ತು ಭ್ರಮನ್। ಸಪ್ತದ್ವೀಪಸಮುದ್ರಾನ್ತಂ ಸಪ್ತಭಿಃ ಸಪ್ತಭಿರ್ಹಯೈಃ ।। ೫೨.

ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ, ಒಂದೇ ಚಕ್ರದ ರಥದಲ್ಲಿ, ಏಳು ಗುಂಪುಗಳ ಏಳು ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಪ್ತದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ.

ಛನ್ದೋಭಿರಶ್ವರೂಪೈಸ್ತೈರ್ಯತಶ್ಚಕ್ರನ್ತತಃ ಸ್ಥಿತೈಃ। ಕಾಮರೂಪೈಃ ಸಕೃದ್ಯುಕ್ತೈರಮಿತೈಸ್ತೈರ್ಮನೋಜವೈಃ ।। ೫೨.

ಅವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಹೋದರೂ ನಿಂತಿರುವಂತೆ, ಇಚ್ಛೆಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅನೇಕ, ಮನಸ್ಸಿನ ವೇಗದಂತೆ ಓಡುತ್ತವೆ.

ಹರಿತೈರವ್ಯಯೈಃ ಪಿಙ್ಗೈರೀಶ್ವರೈರ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಭಿಃ। ಅಶೀತಿ ಮಣ್ಡಲಶತಂ ಭ್ರಮನ್ತ್ಯಬ್ದೇನ ತೇ ಹಯಾಃ ।। ೫೨.

ಹಿರಿದಾದ, ನಾಶವಿಲ್ಲದ, ಪಿಂಗಣಿ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಕುದುರೆಗಳು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಂಭತ್ತು ಶತಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.

ಬಾಹ್ಯಮಭ್ಯನ್ತರಞ್ಚೈವ ಮಣ್ಡಲಂ ದಿವಸಕ್ರಮಾತ್ । ಕಲ್ಪಾದೌ ಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಸ್ತೇ ವಹನ್ತ್ಯಾಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಾತ್। ಆವೃತಾ ವಾಲಖಿಲ್ಯೈಸ್ತೇ ಭ್ರಮನ್ತೇ ರಾತ್ರ್ಯಹಾನಿ ತು ।। ೫೨.

ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮಂಡಲಗಳು, ದಿನಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಗೆ ಬಂದು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ; ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಸುತ್ತುವರಿದಂತೆ, ಅವು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಥಿತೈರ್ವಚೋಭಙಿರಗ್ರ್ಯೈಃ ಸ್ತೂಯಮಾನೋ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಸೈವ್ಯತೇ ಗೀತವೃತ್ಯೈಶ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವೈರಪ್ಸರೋಗಣೈಃ। ಪತಙ್ಗಃ ಪತ ಗೈರಶ್ವೈರ್ಭ್ರಮಮಾಣೋ ದಿವಸ್ಪತಿಃ ।। ೫೨.

ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಹೊಗಳಿ, ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಗೂ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಸುಂದರವಾದ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾ, ಆಕಾಶದ ದೇವರು ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವೀಥ್ಯಾಶ್ರಯಾಣಿ ಚರತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ತಥಾ ಶಶೀ। ಹ್ರಾಸವೃದ್ಧೀ ತಥೈವಾಸ್ಯ ರಶ್ಮೀನಾಂ ಸೂರ್ಯವತ್ ಸ್ಮೃತೇ ।। ೫೨.

ಅವನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ, ಚಂದ್ರನೂ ಹೀಗೆಯೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕಿರಣಗಳು ಸೂರ್ಯನಂತೆಯೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ, ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ.

ತ್ರಿಚಕ್ರೋಭಯಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಶಶಿನೋ ರಥಃ। ಅಪಾಂ ಗರ್ಭಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ರಥಃ ಸಾಶ್ವಃ ಸಸಾರಥಿಃ। ಶತಾರೈಶ್ಚ ತ್ರಿಭಿಶ್ಚಕ್ರೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಶುಲ್ಕೈರ್ಹಯೋತ್ತಮೈಃ ।। ೫೨.

ಚಂದ್ರನ ರಥವು ಮೂರು ಚಕ್ರಗಳಿರುವದು, ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದು ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಕುದುರೆಗಳೂ ಸಾರಥಿಯೂ ಇದ್ದು, ನೂರಾರು ಅಡ್ಡಕಂಬಗಳು, ಮೂರು ಚಕ್ರಗಳು, ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದಶ ಭಿಸ್ತು ಕೃಶೈರ್ದಿವ್ಯೈರಸಙ್ಗೈಸ್ತೈರ್ಮನೋಜವೈಃ। ಸಕೃದ್ಯುಕ್ತೇ ರಥೇ ತಸ್ಮಿನ್ ವಹನ್ತೇ ಚಾಯುಗಕ್ಷಯಾತ್ ।। ೫೨.

ಆ ರಥಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಸಣ್ಣ, ದೈವಿಕ, ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಜೋಡಿಸದ, ಮನಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ವೇಗವಾದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಅವು ಅದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ದಣಿವಿಲ್ಲದೆ ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಸಂಗೃಹೀತೇ ರಥೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಶ್ವೇತಶ್ಚಕ್ಷುಃಶ್ರವಾಸ್ತು ವೈ। ಅಶ್ವಾ ಸ್ತಮೇಕವರ್ಣಾಸ್ತೇ ವಹನ್ತೇ ಶಙ್ಖವರ್ಚ್ಚಸಮ್ ।। ೫೨.

ಆ ರಥವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ, ಚಕ್ಷುಶ್ರವಸ್ ಎಂಬ ಬಿಳಿ ಕುದುರೆ, ಒಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಶಂಖದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಯಯುಶ್ಚ ತ್ರಿಮನಾಶ್ಚೈವ ವೃಷೋ ರಾಜೀವಲೋ ಹಯಃ। ಅಸ್ವೋ ವಾಮಸ್ತುರಣ್ಯಶ್ಚ ಹಂಸೋ ವ್ಯೋಮೀ ಮೃಗಸ್ತಥಾ ।। ೫೨.

ಆ ಕುದುರೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಯಯು, ತ್ರಿಮಾನ, ವೃಷ, ರಾಜೀವಲ, ವಾಮ, ತುರಣ್ಯ, ಹಂಸ, ವ್ಯೋಮಿ, ಮೃಗ ಮತ್ತು ಅಶ್ವ ಎಂಬುವಾಗಿವೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ನಾಮಭಿಃ ಸರ್ವೇ ದಶ ಚನ್ದ್ರಮಸೋ ಹಯಾಃ । ಏತೇ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ದೇವಂ ವಹನ್ತಿ ದಿವಸಕ್ಷಯಾತ್ ।। ೫೨.

ಹೀಗೆ, ಈ ಹತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಇವೆ. ಇವು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರದೇವರನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.

ದೇವೈಃ ಪರಿವೃತಃ ಸೌಮ್ಯಃ ಪಿತೃಭಿಶ್ಚೈವ ಗಚ್ಛತಿ। ಸೋಮಸ್ಯ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷಾದೌ ಭಾಸ್ಕರೇ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತೇ। ಆಪೂರ್ಯತೇ ಪುರಸ್ಯಾನ್ತಃ ಸತತಂ ದಿವಸಕ್ರಮಾತ್ ।। ೫೨.

ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದ ಚಂದ್ರನು ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಾಗ, ಅವನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಬೆಳಕು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ದೇವೈಃ ಪೀತಂ ಕ್ಷಯೇ ಸೋಮಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ನಿತ್ಯದಾ। ಪೀತಂ ಪಞ್ಚದಶಾಹನ್ತು ರಶ್ಮಿನೈಕೇನ ಭಾಸ್ಕರಃ ।। ೫೨.

ಚಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಕ್ಷಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ಅವನು ಸದಾ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಒಂದು ಕಿರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಆಪೂರಯನ್ ಸುಷುಮ್ನೇನ ಭಾಗಂ ಭಾಗಮಹಃಕ್ರಮಾತ್ । ಸುಷುಮ್ನಾಪ್ಯಾಯಮಾನಸ್ಯ ಶುಕ್ಲಾ ವರ್ದ್ಧನ್ತಿ ವೈ ಕಲಾಃ ।। ೫೨.

ಸೂರ್ಯನು ಸುಷುಮ್ನಾ ಎಂಬ ಕಿರಣದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಾಗಭಾಗವಾಗಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಷುಮ್ನಾ ತುಂಬಿದಂತೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರಕಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ರಸನ್ತಿ ವೈ ಕೃಷ್ಣೇ ಶುಕ್ಲ ಆಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ಚ। ಇತ್ಯೇವಂ ಸೂರ್ಯವೀರ್ಯೇಣ ಚನ್ದ್ರಸ್ಯಾಪ್ಯಾಯಿತಾ ತನುಃ ।। ೫೨.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನ ದೇಹ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಸ ದೃಶ್ಯೇತ ಶುಕ್ಲಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಣ್ಡಲಃ । ಏವಮಾಪ್ಯಾಯಿತಃ ಸೋಮಃ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ದಿನಕ್ರಮಾತ್ ।। ೫೨.

ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಚಂದ್ರನು ಬೆಳಗುವ, ಪೂರ್ಣ ವಲಯದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಸೋಮನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.